ءدال وسى تۇستا دۇنيەنىڭ ءار تۇكپىرىندە دۇربەلەڭ باستالعانداي كۇي كەشتى. ويتكەنى الەمنىڭ «مۇمكىندىكتەر ەلىنە» ءسات سايىن اعىلىپ جاتقان زاڭسىز ميگرانتتاردىڭ مازاسى قاشىپ, سالى سۋعا كەتىپ, بەتى قايتىپ قالعانداي بولدى.
الدىمەن اقش بيلىگى مەكسيكامەن اراداعى شەكارادا توتەنشە جاعداي جاريالاپ, كۇشتىك قۇرىلىمدارعا شەكارانى «مورلەپ» جاۋىپ تاستاۋدى بۇيىردى. ول از دەسەڭىز, وسىعان دەيىن كۇشىندە بولعان اقش-تا تۋعان ميگرانتتاردىڭ بالالارى امەريكالىق ازامات بولىپ سانالاتىن زاڭ نورماسىنىڭ دا تاعدىرى قىل ۇستىندە تۇر. ترامپ بيلىگى بۇل تاجىريبەنى دە توقتاتاتىنىن مالىمدەگەن. الايدا ەلدەگى 22 شتاتتىڭ, سونداي-اق كولۋمبيا وكرۋگى مەن سان-فرانتسيسكو قالاسىنىڭ جەتەكشى پروكۋرورلارى باس كوتەرىپ, بۇل جارلىقتى ەلدەگى ادام قۇقىقتارى قاعيداتىمەن تارازىلاپ, ونىڭ كۇشىن جويۋ باستاماسىمەن سوتقا جۇگىندى.
ال ەلگە زاڭسىز كىرگەندەردىڭ بارلىعىن جاپپاي دەپورتاتسيالايتىنى تۋرالى ترامپتىڭ ۋادەسى شىندىققا اينالدى. ۇلىقتاۋ راسىمىنەن كەيىن كۇن قۇرعاتپاي-اق ارنايى ورگاندار جاقىن توڭىرەكتەگى ەلدەردەن كەلگەن زاڭسىز ميگرانتتاردى ۇستاپ, اسكەري ۇشاقتارمەن ەلىنە اسىرىپ جىبەردى. بىراق ءوز ازاماتتارى تولى سونداي ۇشاقتى كولۋمبيا بيلىگى قابىلداماي قويىپ, مىنەز كورسەتپەك بولىپ ەدى, اقش-تىڭ سانكتسيا تۋرالى ايباتىنان كەيىن رايىنان قايتتى. ءتىپتى جۋىردا كولۋمبيا پرەزيدەنتى پاتريوتتىق تۇرعىدا ۇندەۋ جاساپ, اقش-تا جۇرگەن وتانداستارىن ەلگە كەلىپ ەڭبەك ەتۋگە شاقىردى.
وسىدان كەيىن اقپارات ايدىنى مەن الەۋمەتتىك جەلىدە قازاقستاندىقتاردىڭ دەپورتاتسياسىنا قاتىستى دا مۇحيتتىڭ ارعى بەتىنەن جەتكەن جاڭالىق جەلدەي ەستى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز, امەريكالىق «Fox News» سايتىندا بىلتىر 11 جەلتوقساندا جاريا بولعان اقپارات اراعا ايدان اسا ۋاقىت سالىپ وتاندىق سايتتاردىڭ ازىعىنا اينالدى.
باق پەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە اقش-تىڭ جاڭا پرەزيدەنتىنىڭ ساياساتىنا بايلانىستى سول ەلدە زاڭسىز جۇرگەن مىڭداعان ميگرانت دەپورتاتسيالانادى دەگەن اقپارات كەڭىنەن تارادى. العاش بولىپ «Fox News» تاراتقان سول ماتەريالدا دەپورتاتسياعا جاتاتىن ميگرانتتاردىڭ اراسىندا 369 وتانداسىمىزدىڭ دا بار ەكەنى ايتىلادى. ءبىز دە «Fox News»-ءتى اقتارىپ وتىرىپ, امەريكالىق باسىلىمنىڭ ماتەريالىنداعى تىزىمدە قازاقستاننىڭ 369 ازاماتى دەپورتاتسياعا ىلىككەنى راس ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك. بىراق بۇل ماتەريال بايدەننىڭ بيلىك قۇرىپ تۇرعان تۇسىندا شىققانىن ەسكەرسەك, تراپتىڭ ساياساتىمەن مۇلدەم ۇيلەسپەيدى. ياعني 369 وتانداسىمىزدىڭ دەپورتاتسياسى ترامپتىڭ جارلىعى شىققانعا دەيىن شەشىلىپ قويعان. وسى جاعدايعا قاتىستى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى ايبەك سمادياروۆ تا پىكىر ءبىلدىرىپ, اقپاراتتىڭ اق-قاراسىن ناقتىلاپ بەردى.
– «Fox News» بۇل جاڭالىقتى 2024 جىلعى 11 جەلتوقساندا جاريالانعاندىقتان ول اقپارات اقش-تىڭ جاڭا كوشى-قون ساياساتىنا ەش قاتىسى جوق. ەكىنشىدەن, امەريكالىق كوشى-قون ورگاندارى ءبىزدىڭ زاڭسىز جۇرگەن ازاماتتارىمىزدىڭ ۇستالۋ فاكتىلەرى تۋرالى بىزگە حابارلاماۋى مۇمكىن. بۇل اقش-تا زاڭسىز جۇرگەندەردىڭ بارىنە قاتىستى. قازاقستان ازاماتتارى ءۇشىن ەشقانداي ەرەكشەلىك بولمايدى. ءبىز ولاردىڭ قايدا ەكەنىن جانە زاڭسىز يمميگرانتتارعا قانداي شەشىم قاراستىرىپ جاتقانىن راستاي دا, جوققا دا شىعارا المايمىز. دەپورتاتسيا دەگەن – ءبىر مەملەكەتتەن جاعىمسىز تۇلعانى ماجبۇرلەپ شىعارۋ. مۇنداي دەپورتاتسيالاۋ – ءاربىر مەملەكەتتە كۇندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان قالىپتى ءىس-شارا. سوندىقتان زاڭسىز كەلگەن باسقا ەلدىڭ ازاماتتارىن شەكارادان وتكىزبەي نەمەسە زاڭسىز جۇرگەن تۇلعالاردى دەپورتاتسيالاسا, ول تۋرالى سول ەلدىڭ بيلىگى ەلشىلىك نەمەسە كونسۋلدىققا حابارلاۋعا مىندەتتى ەمەس, – دەيدى ا.سمادياروۆ.
ال اقش-قا گرين كارتا, ياعني زاڭدى جولمەن بارعان وتانداسىمىز ازامات تەمىربەكوۆ پرەزيدەنت ترامپتىڭ مۇنداي ساياساتىن قولدايتىنىن جەتكىزدى.
– مەن مۇنداي تالاپتى قولدايمىن. سەبەبى ءوزىم گرين كارتامەن كەلگەندىكتەن كەز كەلگەن جەردە جۇمىس ىستەي الامىن. دەگەنمەن كەيىنگى جىلدارى نەشە ءتۇرلى جولمەن كىرىپ كەتكەن زاڭسىز ميگرانتتار مۇنداعى جالاقىنىڭ دەڭگەيىن تىم ءتۇسىرىپ جىبەردى. ياعني جۇمىسسىز جۇرگەندەر تومەن جالاقىعا بىردەن كەلىسە كەتەدى. ال بۇل جۇمىس بەرۋشىگە دە ءتيىمدى. سول زاڭسىز كەلگەن ميگرانتتاردىڭ كەسىرى جەرگىلىكتى حالىق پەن زاڭدى كەلگەن ميگرانتتارعا دا ءتيىپ جاتىر. سولاردىڭ كەسىرىنەن جەرگىلىكتى امەريكالىقتاردىڭ ميگرانتتارعا دەگەن كوزقاراسى دۇرىس بولماي تۇر. ولار ميگرانتتار زاڭدى جولمەن كەلدى مە, زاڭسىز كەلدى مە – باس قاتىرمايدى, بارىنە بىردەي قارايدى. ال دونالد ترامپتىڭ كوشى-قون ساياساتىن رەتتەي مە دەگەن ءۇمىتتى ۇيالاتىپ وتىر, – دەيدى ازامات.
بۇل ماسەلە بويىنشا ەلىمىزدىڭ اقش-تاعى ەلشىلىگى دە سوندا جۇرگەن وتانداستارىمىزعا ارناپ شۇعىل مالىمدەمە جاساپ, رەسمي ينتەرنەت رەسۋرستارىندا حابارلاندىرۋ جاريالادى. وندا ەلشىلىك امەريكا قۇراما شتاتتارى شەكارا قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ جانە زاڭسىز كوشى-قوندى ازايتۋ ماقساتىندا ميگراتسيالىق ساياساتىن بارىنشا قاتاڭداتقانىن ەسكەرتتى.
«شەكارا قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا, زاڭسىز ميگراتسيانى ازايتۋعا باعىتتالعان شارالار ەلگە زاڭسىز كەلگەن شەتەلدىكتەرگە (ۆيزاسىز كەلگەن جانە تۇراقتى تۇرۋعا رۇقساتى جوق ازاماتتار) جانە اقش-تا زاڭسىز جۇرگەن ميگرانتتارعا قاتىستى بولىپ وتىر. قاماۋعا الۋ جانە ەلدەن شىعارۋ سىندى ماجبۇرلەۋ شارالارىمەن قاتار, اقش-قا قايتا كىرۋگە شەكتەۋلەر ەنگىزىلىپ, سونداي-اق الەۋمەتتىك كومەك, جۇمىس ىستەۋگە رۇقسات بەرەتىن قۇجاتتار مەن باسقا دا الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەردى جويۋ قاراستىرىلىپ وتىر», دەلىنگەن ەلشىلىك اقپاراتىندا.
سونداي-اق قازاقستان ەلشىلىگى اقش بيلىگى زاڭسىز نەگىزدە جۇرگەن شەتەلدىكتەرگە ەلدەن ءوز ەركىمەن كەتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىرعانىن ەسكەرتتى.
«بۇل شارا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ دەپورتاتسياعا ۇشىراۋ قاۋپىن ازايتۋعا جانە ونىڭ سالدارىنان بولاشاقتا اقش ۆيزاسىنا ءوتىنىش بەرگەندە ەل اۋماعىنا كىرۋگە تىيىم سالىنۋىنان ساقتانۋعا كومەكتەسەدى», دەگەن ەلشىلىك وكىلدەرى تاعى دا ەنگىزىلىپ جاتقان بىرقاتار وزگەرىستى اتاپ وتكەن.
ماسەلەن, «مەكسيكادا قالىڭىز» ساياساتى قايتا ەنگىزىلگەن. ياعني ميگرانتتار جانە ساياسي باسپانا سۇرايتىندار ميگراتسيالىق سوتقا شاقىرعانعا دەيىن مەكسيكادا قالۋعا مىندەتتەلەدى. ال «ۇستا دا جىبەر» (catch and release) شاراسى توقتاتىلىپتى. بۇل – اقش شەكاراسىنان زاڭسىز وتكەن ميگرانتتار ءىسى قارالمايىنشا قاماۋدا بولادى دەگەن ءسوز. ولاردى ارنايى ورتالىقتارعا قامايدى نەمەسە بىردەن كەلگەن ەلدەرىنە قايتارادى. سونىمەن قاتار ازاماتتار ءۇشىنشى ەلدەرگە دە جىبەرىلۋى مۇمكىن (مىسالى, «مەكسيكادا بولۋ» باعدارلاماسى بويىنشا). سونداي-اق اقش-قا كىرۋگە الدىن الا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان «CBP One» موبيلدىك قوسىمشاسى دا جۇمىسىن توقتاتىپتى.
