سوعىس تۋرالى سىر شەرتەتىن قاريالار ءۇشبۇرىش حاتتاردى ساعىنا, سارعايا توساتىنىن ايتۋشى ەدى. كوز كورىپ, قۇلاق ەستىمەگەن الىستاعى مايدان دالاسىنان قۇستىڭ قاناتىنداي بولىپ جەتەتىن ءۇشبۇرىش حاتتار ءۇمىت وتىن جاندىرىپ, كوكىرەكتەرىنە قۋانىش ۇيالاتاتىنىن ايتۋشى ەدى. دورباسىن ارقالاعان پوشتا تاسۋشىنىڭ قاراسىن كورگەندە ەكىۇداي سەزىم بيلەيدى ەكەن. مايداندا جۇرگەن جارىنىڭ نەمەسە بالاسىنىڭ امان-ەسەنىن جەتكىزەتىن, قولىڭا ۇستاعاندا ىستىق لەبىمەن الاقانىن ورتەيتىن ءۇشبۇرىش حات بولا ما, الدە مۇزداي سۋىق قارا قاعاز كەلە مە؟ ال ءۇشبۇرىش حاتتار تىم-تىم قىمبات ەدى.
وبلىس ورتالىعىنداعى مالىك عابدۋللين مۋزەيىندە مايدان دالاسىنان جازىلعان ءۇشبۇرىش حاتتار ساقتالعان. جالعىز حات قانا ەمەس, كوپتەگەن مايدانگەردىڭ ومىردەرەگى, جورىقتى جولدارداعى ەرەن ەرلىگى حاتتالىپتى. مىنا ءبىر حاتتاردى 1941 جىلى اقمولا وبلىسى مولوتوۆ اۋدانىنىڭ اسكەري كوميسسارياتىنان اتتانعان سارشات ايتپاەۆ جازعان ەكەن. ءبىر جاقسىسى, مايدانگەر تۋرالى ءبىرشاما دەرەك تە بار. الدىمەن سول جايىندا ايتا كەتەلىك. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ەرلىگى ءۇشىن ەكىنشى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالعان سارشات قاستوللا ۇلى ۋكراينا, بەلورۋسسيا, لاتۆيا ايماعىن باسقىنشى جاۋدان ازات ەتۋگە قاتىسقان. قوردا ساقتالعان كونە جازبالاردى دا وقىدىق.
مايدانگەردىڭ بالالىق شاعى كوكشەنىڭ جۋساندى دالاسىنىڭ توسىندە وتكەن. زايىرى بالا بولىپ بالكۇلكىلى كۇندەرىن باقىت قۇشاعىنا شومىلىپ وتكىزە الماسا كەرەك. اكەسى قاستوللا مەن اناسى بيناردىڭ شاڭىراعىندا 12 بالا ومىرگە كەلگەن. اتا-اناسى باۋىر ەتى بالالارىن امان-ەسەن وسىرەمىز دەپ قانشاما تالپىنعانىمەن, اۋزىن ارانداي اشىپ كەلگەن اشتىقتىڭ شەڭگەلىنەن قۇتقارا الماپتى. امان قالعان سوڭعى ۇرپاعى – سارشات اتا. مايدانگەر بىلاي دەپ سىر شەرتىپتى: «سول تۇستاعى كوپتەگەن قۇربىم ءتارىزدى مەن دە جارتى قۇرساق بولىپ, ءيىنىم جارتىلاي جالاڭاش ءومىر ءسۇردىم. ارينە, اتا-انامنىڭ ماحابباتى مول ەدى. ايتسە دە ءبىز ەركەلەپ كورگەن جوقپىز. ءبىر ۋىس بيدايدىڭ ءوزى باعا جەتپەس بايلىق بولدى. وزەك جالعار ناپاقا تابۋ ءۇشىن قابىرعامىز قاتىپ, بۋىنىمىز بەكىمەي جاتىپ جۇمىسقا ارالاستىق. اۋىر-جەڭىلىن تاڭداعان جوقپىز».
1941 جىلى مايدان دالاسىنا اتتانعان, ءوزى عانا ەمەس, اكەسى دە ءبىر-ءبىرىن بەس جىلدان كەيىن سوعىس بىتكەن سوڭ عانا كورگەن. سۇم سوعىس ەرتە ەسەيتكەن. مايدانگەردىڭ ءوزى شايقاس دالاسىن بىلاي سۋرەتتەپتى: «بىرەۋدىڭ اجالى وقتان بولسا, ەندى بىرەۋلەر تۇس-تۇسىمىزدان جارىلعان بومبادان ءولىپ جاتتى. ءتىپتى ءۇيدىڭ قابىرعاسى نەمەسە قۇلاعان اعاش باسىپ مەرت بولعاندارى قانشاما. ال اشتىق شە؟ جاۋمەن بىرگە جاعادان العان دۇشپان سول ەدى. ابدەن دارمەنىمىز قۇرىپ, قولىمىزداعى قارۋدى كوتەرۋگە كۇشىمىز جەتپەي قالاتىن. سىزدى وكوپتىڭ تۇبىندە اشتان بۇراتىلىپ جاتتىق. وندايدا ءتىپتى كوزىڭ قاراۋىتىپ كەتەدى ەكەن. بىردە الدەبىر دەرەۆنيانى ازات ەتتىك. بالا كەزىمنەن جۇرتتىڭ ازىق-ت ۇلىگىن قايدا ساقتايتىنىن ءبىلۋشى ەدىم. وت-جالىنعا ورانعان ءۇي تۇگەل جانىپ بولعان سوڭ جەرتولەسىن تاۋىپ الىپ, جارتىلاي جانعان قاقپاعىن اشىپ جىبەرسەم, ءىشى كارتوپقا تولىپ تۇر ەكەن. ات باسىنداي التىن تاپقانداي قۋاندىق. مىنە, جاراتقان يەنىڭ سىيى. سول جارتىلاي كۇيگەن كارتوپ تالاي وزەگى تالعان قارۋلاستارىما ىرىزدىق بولدى. ءالى كۇنگە دەيىن ءدامى اۋزىمنان كەتپەيدى».
مايدانگەردى قارۋلاستارى «سەنى اجال وعى الا المايدى» دەپ قاناتتاندىرادى ەكەن. شىنىندا دا, مايدان دالاسىندا الدەنەشە رەت جارالانعان. ريگانى باسقىنشى جاۋدان ازات ەتەردە ءدال جانىنان بومبا جارىلىپتى. مايدانگەر جارىلىس ەكپىنىمەن ۇشىپ كەتىپ, قازىلعان ورعا كۇمپ ەتە تۇسكەن. بار دەنەسى سىرەسىپ قالىپتى. دەس بەرگەندە جانىنان ءوتىپ بارا جاتقان مەديتسينا قىزمەتكەرى كورىپ قالىپ, توپىراقتى ارشىپ, قۇتقارىپ العان. اۋەلى كەۋدەسىندە جانى بار ما, جوق پا, سونى كورسە كەرەك. جۇرەگى سوعىپ جاتقانىن اڭعارعان سوڭ ەمدەۋ بولىمىنە جەتكىزگەن.
جەڭىستى بەرليندە قارسى الىپتى. سول ساتتە جازعان حاتى دا ساقتالعان. تۋعان جەرىن ساعىنعان مايدانگەردىڭ ساعىنىش سەزىمى ابدەن سارعايتىپ جىبەرگەندەي ساپ-سارى. كىم ءبىلسىن, بالكىم كوز جاسى دا سىڭگەن شىعار.
مايدان دالاسىنان ورالعان سوڭ ەڭبەككە ارالاسقان. ايتپاقشى, سارشات كەلە جاتىر دەپ ەستىگەن اۋىلداستارى ەبىل-دەبىل جىلاپ, ايەلدەر جاعى كوز جاستارىنا ەرىك بەرىپ, قارسى العان. قۇشاقتارىنا باسقان. ايمالاپ سۇيگەن. ونىڭ الدىندا كەشە كوز الدىندا مايدانعا اتتانعان ازاماتتى تانىماي قالسا كەرەك. ءبىر كەزدەگى ۇزىن بويلى, قويۋ قارا شاشتى, ك ۇلىمسىرەپ تۇراتىن بوزبالانىڭ ورنىندا بەت-ءجۇزىن ءاجىم باسقان, ءجۇزىن كۇيىك شالعان ءتىپتى ەرەسەك ادام تۇر.
مايدان دالاسىنان ورالعاننان كەيىن اعاش ۇستاسى بولىپ ەڭبەك ەتكەن. توعىز بالا تاربيەلەپ وسىرگەن. اتامىزدان تاراعان ۇرپاقتىڭ بويىندا ءۇشبۇرىش حاتتىڭ ىشىندە تۇنعان ماحاببات لەبى بۇگىنگە دەيىن جۇرگەن شىعار-اۋ.
كوكشەتاۋ
