مادەنيەت • 29 قاڭتار, 2025

بايىرعى مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ عاسىردان سىر تارتقان كىتابى جارىققا شىقتى

230 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

الماتىدا قر ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ العاشقى باس رەجيسسەرى, بايىرعى مادەنيەت ءمينيسترى ءلايلا عالىمجانوۆانىڭ عاسىرلىق مەرەيتويىنا وراي جارىققا شىققان ء«تورت داپتەر» اتتى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

بايىرعى مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ عاسىردان سىر تارتقان كىتابى جارىققا شىقتى

اتالعان كىتاپ بۇكىلوداقتىق مەملەكەتتىك كينەماتوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ (ۆگيك) تۇڭعىش تۇلەكتەرىنىڭ ءبىرى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى, كسرو كينەماتوگرافيستەر وداعىنىڭ مۇشەسى, اكتريسا, كينودراماتۋرگ, وتاندىق كينو مەن تەلەۆيزيانىڭ كورنەكتى وكىلى ءلايلا عاليقىزىنىڭ (1924-2017) وتكەن ءومىرىن اسپەتتەيدى.

كىتاپقا قازاقستان مەن سوۆەت وداعى كەزىندەگى ۇلتتىڭ كۇردەلى دە  قايعىلى تاريحىن بەزبەندەيتىن اكتريسانىڭ ەستەلىكتەرى مەن سۇحباتتارى ەنگەن.

پپ

تۇساۋكەسەرگە الماتى قالاسىنىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرى, كەيىپكەردىڭ كوزىن كورگەندەر, وتباسى مۇشەلەرى مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قاتىستى.

«قولدارىڭىزعا ءتيىپ وتىرعان ء لايلا عالىمجانوۆانىڭ 1947 جىلعا دەيىنگى ءومىرىن قامتيتىن كىتاپ وزگەلەر ءۇشىن دە قىزىقتى. مەنىمەن سويلەسكەندە ول ارقاشان جازۋشى, ستسەناريست, دراماتۋرگ بولعىسى كەلەتىنىن مويىندايتىن. بىراق تاعدىرى باسقا بولدى. وسى كۇندەلىكتەردى جاريالاي وتىرىپ, ءبىز ونىڭ ادەبي مانساپ تۋرالى وسيەتىن ورىنداعىمىز كەلدى», دەيدى ل.عالىمجانوۆانىڭ نەمەرەسى اسەل قاراۋىلوۆا.

ونەر قايراتكەرى اناسى ەرتەرەكتە قايتىس بولىپ, ودان كەيىن 1938 جىلعى ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىن كەزىندە اتالارى قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ (كەيىن ەكەۋى دە قىلمىس قۇرامىنىڭ جوقتىعىنا بايلانىستى اقتالعان)  قيىن بالالىق شاعىنا قاراماستان, مەكتەپتى جاقسى ءبىتىرىپ, 1942 جىلى ۆگيك الماتى قالاسىنداعى ەۆاكۋاتسيادا بولعان كەزدە سوعان وقۋعا تۇسەدى. 1947 جىلى ينستيتۋتتى ءساتتى بىتىرگەن (كسرو حالىق ءارتىسى اڭىزعا اينالعان بوريس بابوچكيننىڭ شەبەرحاناسى) ل.عالىمجانوۆا الماتىعا ورالىپ, جاس كورەرمەندەر تەاترىنىڭ اكتريساسى رەتىندە ءمانساپ جولىن باستايدى. 1948 جىلى «زولوتوي روگ» فيلمىندە ويناپ, 1950 جىلداردىڭ سوڭىندا قازاق تەلەۆيزياسىن ۇيىمداستىرۋشىلارىنىڭ ءبىرى بولۋعا شاقىرىلادى. 1959 جىلى ل.عالىمجانوۆا قازكسر مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, ال ەكى جىلدان كەيىن مينيستر بولىپ تاعايىندالدى. حرۋششەۆتىڭ تۇسىندا, ۇزاق جىلدار بويى ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىننەن كەيىن ەرەكشە ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ جەتكىنشەكتەرى سىنعا تۇسە باستاعان تۇستا  ەرەن قىزمەت اتقارىپ, شىعارماشىلىق ۇجىمداردى قورعاپ, كاسىبي وسۋىنە سەپتەسەدى.  1970 جىلدارى قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ ءىس باسقارماسىنىڭ مادەنيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقاردى. 1975-77 جىلدارى قازكسر مەملەكەتتىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ كينەماتوگرافيا جونىندەگى ورىنباسارى قىزمەتىن اتقاردى. 1977-81 جىلدارى وسى كوميتەتتىڭ باسشىسى رەتىندە «قىز جىبەك», «اتاماننىڭ اقىرى», «ارتىمىزدا – ماسكەۋ», «مانشۇك تۋرالى ءان», ء«ترانسسىبىر ەكسپرەسى» فيلمدەرى تۇسىرىلگەن جىلدارى ۇلتتىق مادەنيەتتى باسقارادى. بۇكىلوداقتىق جانە شەتەلدىك ساحنادا «الما-اتا جاس بالەتى» مەن «گۇلدەر», «دوس-مۇقاسان» توبى انسامبلدەرى دۇركىرەپ اتى شىقتى. وسى جىلدارى ەسترادالىق-تسيرك ونەرى ستۋدياسى, قازاق تسيركى, «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ كەشەنى, بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا ونداعان جاڭا كينوتەاترلار سالىندى.

پپ

ءلايلا عاليقىزى قازاقستان كپ وك مۇشەلىگىنە كانديدات (1961-71 جج.), 6-شى, 10-شى سايلانعان قازكسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولدى.

قازاقستان ۇكىمەتى مۇشەسى رەتىندە (1961-67 جىلدارى مادەنيەت ءمينيسترى جانە 1977-81 جىلدارى كينەماتوگرافيا جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتتىڭ توراعاسى) قازاق مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان تۇلعا.

سوڭعى جاڭالىقتار