ءىس-شارا مودەراتورى, ۇلتتىق مۋزەي ديرەكتورى بەرىك ابدىعالي ۇلى جيىنعا قاتىسۋشىلاردى سۇبەلى ەڭبەكپەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, كىتاپتاردىڭ قازاق تاريحى مەن مادەنيەتى ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
«حالىق الاش تاقىرىبىنا قاتىستى جالپىعا تانىمال تۇلعالاردى عانا تانيدى. وڭىرلەردەگى الاش قوزعالىسىنىڭ وكىلدەرى تۋرالى دەرەكتەر كوپ ايتىلمايدى. ءتىپتى ءار وڭىردەگى اتقارىلعان جۇمىستاردان دا جۇرت بەيحابار. سوندىقتان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا قاتىستى زەرتتەلىپ, باسىلىپ شىققان جاڭا تۋىندىنىڭ تاريحي ماڭىزى ۇلكەن. باسقا وڭىرلەردەگى ۋەزدىك الاش كوميتەتتەرى دە زەرتتەلىپ, جارىققا شىعۋى كەرەك», دەيدى ب.ابدىعالي ۇلى.
«حح عاسىر باسىنداعى سولتۇستىك قازاقستان: الاش زيالىلارىنىڭ قوعامدىق-ساياسي قىزمەتى» اتتى مونوگرافيالىق ەڭبەكتە الاش قوزعالىسىنىڭ تاريحي ماڭىزدىلىعى, الاش ساياسي پارتياسىنىڭ جانە الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ سولتۇستىك قازاقستانداعى قوعامدىق-ساياسي قىزمەتى, رۋحاني مۇراسى جايىندا قۇندى مالىمەتتەر بەرىلگەن. سولتۇستىك قازاقستان وڭىرىندەگى الاش قوزعالىسىنىڭ قايراتكەرلەرى, ولاردىڭ قوزعالىسقا قاتىسۋىنان باستاپ, كۇرەسكەرلىك دەڭگەيگە كوتەرىلۋى ناقتى دەرەكتىك ماتەريالدارمەن, مىسالدارمەن پايىمدالعان. سونداي-اق كىتاپتا الاش قايراتكەرلەرىنىڭ قىزمەتى, ولاردىڭ قيلى تاعدىرى, قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان كەزدەگى تەرگەۋ ىستەرى, ساياسي قۇقىقتاردان ايىرۋدىڭ باسقا دا تۇرلەرىن كورگەنى جايىندا اقپاراتتار بەرىلگەن.
ال «قازاقستاننىڭ سولتۇستىك وڭىرىندەگى الاش قوزعالىسى مۇراعات دەرەكتەرىندە» قۇجاتتار جانە ماتەريالدار جيناعى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى ارحيۆ قورلارىنىڭ ماتەريالدارى نەگىزىندە قۇراستىرىلعان. جيناققا ەنگىزىلگەن ارحيۆتىك تىڭ ماتەريالدار زەرتتەۋشىلەر ءۇشىن وتە قاجەت جانە بولاشاقتا جاڭاشا كوزقاراستاعى عىلىمي ەڭبەكتەردىڭ جارىق كورۋىنە ىقپال ەتەرى ءسوزسىز.
«عىلىمي ەڭبەكتى جازۋ بارىسىندا ارحيۆ قورلارىنداعى ماتەريالدار الىندى. ەلىمىزدەن بولەك رەسەي, وزبەكستان مۇراعاتتارىنداعى تىڭ دەرەكتەر دە قامتىلدى. ماسەلەن, ومبى ارحيۆىنەن ماعجان جۇماباەۆقا قاتىستى ماتەريالدار الدىق. سونداي-اق قازانداعى مۇراعاتتان ماعجاننىڭ بالالارعا ارنالعان كىتابىن تاپتىق. بۇل جيناق ءتورت دانا بولىپ جاريالانعان. بۇدان بولەك پەتروپاۆل قالاسىندا العاش قازاق تەاترى اشىلعانىن, 1934 جىلى ونەر ۇجىمى تۇگەلدەي ساياسي قۋعىنعا ۇشىراعانى سىندى دەرەكتەر الىندى. سماعۇل سادۋاقاس ۇلىنىڭ ساياسي رەجىممەن قالاي كۇرەسكەنى تۋرالى دا بىرقاتار ماتەريالعا قول جەتكىزدىك», دەيدى اۆتور اقمارال يبراەۆا.
سولتۇستىك وڭىردەگى الاشوردانىڭ تاريحي ۇدەرىستەردەگى ءرولى, تاۋەلسىزدىك ءۇشىن كۇرەسى جايلى تىڭ دەرەكتەر ەڭبەكتىڭ قۇندىلىعىن ارتتىرا تۇسكەن. جيىن بارىسىندا ءسوز العان ف.ع.د., پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ اتالعان ەڭبەك ماعجان جۇماباەۆقا قاتىستى دەرەكتەردىڭ كەڭىنەن قامتىلۋى – ايتۋلى وقيعا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ايدارحان تۇرلىباەۆ, اسىلبەك سەيىتوۆ, قوشكە كەمەڭگەر ۇلى سىندى الاش قايراتكەرلەرىنىڭ حالىقتىڭ بوستاندىعى مەن ازاتتىعى جولىنداعى ەڭبەگى وراسان. سولتۇستىك قازاقستان وقىمىستىلارى مەن تاريحشىلارىنىڭ تاباندى ەڭبەگىن دەرەك, دايەكپەن ۇسىنىپ وتىرعان بۇل ەڭبەكتەردىڭ جارىققا شىعۋى – تاريحي وقيعا. اسىرەسە, ماعجان جۇماباەۆ, بەكمۇحامەد سەركەباەۆ, قايرەتدين بولعانباەۆ, جۇماعالي تىلەۋلين, ايدارحان تۇرلىباەۆقا قاتىستى اقپاراتتاردىڭ مولىنان تابىلىپ, بەرىلۋى – ۇلكەن ولجا. سونداي-اق حح عاسىردىڭ باسىندا ادەبيەتىمىز بەن مادەنيەتىمىزدىڭ تاريحىندا الاش قايراتكەرلەرىنىڭ, اسىرەسە بارلىباەۆتار اۋلەتىنىڭ ۇلت ءۇشىن جاساعان ىرگەلى ىستەرىنىڭ, 1918 جىلى الاش قايراتكەرلەرى وتكىزگەن ۇلكەن جيىن, ءالتي بولىستىڭ ءومىر تاريحىنا قاتىستى ماتەريالدار – قوستومدىقتىڭ ىشىندەگى ەڭ ىرگەلى دۇنيەلەر. ۇلت تاريحىنا جاڭاشا قاراۋعا, جاڭاشا زەردەلەۋگە وسى جاڭا ەڭبەكتەگى دەرەكتەردىڭ اسەرى مول», دەدى ول.
ايتا كەتەيىك, عىلىمي ەڭبەك عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ گرانتتىق جوباسى اياسىندا جاريالانىپ وتىر.
