– شالعايداعى شاعىن اۋىلداردا مۇنداي مۇمكىندىك جوقتىڭ قاسى, – دەيدى ەل اعاسى مۇرات تاجىباەۆ, – شارۋا جانىن جالداپ جۇمىس ىستەپ, ءتورت ت ۇلىكتى ءوسىرىپ وتىرعانىمەن, بارىن بۇلداپ ساتا الماعاننان كەيىن بەرەكە ۇيىرىلمەي تۇر. ءونىم وندىرۋشىلەر شالعايدان ءسۇت تاسۋدىڭ شىعىنى كوپ ەكەنىن ايتادى. مەنىڭشە, قاتارلاس قونىستانعان ءتورت-بەس اۋىلدىڭ ءسۇتىن ءبىر جەرگە جينايتىن كووپەراتيۆ ۇيىمداستىرىپ, تاڭعى ساۋىن مەن كەشكى ساۋىندى قوسىپ تاسىسا, جول شىعىنى ازايار ەدى. ءسۇت – قىپ-قىزىل قاراجات. ماسەلەن, جەكە شارۋا تۇقىمى جاقسى, ءسۇتتى ون سيىر باقتى ەكەن دەيىك. مالساق قاۋىمنان ساتىپ الاتىن ءسۇتتىڭ ءار ءليترى 170-200 تەڭگەنىڭ توڭىرەگىندە. ءبىر سيىردان 15 ليتر ءسۇت ساۋسا, 3 مىڭ تەڭگە تابىس تابادى. ون سيىردان – 30 مىڭ. سوندا ايىنا 1 ملن تەڭگەگە جۋىق كىرىس كىرەر ەدى. وعان جىل سايىنعى ءتولىنىڭ قۇنىن قوسساڭىز, ەرىنبەي جۇمىس ىستەگەن اۋىل تۇرعىنىنا ىرىزدىق ۇيىرىلمەي مە؟
ءسۇت فابريكاسى شارۋاشىلىقتاردان جينالعان ءسۇتتىڭ ساپاسىن زەرتحانادا مەيلىنشە مۇقيات تەكسەرەدى. العاشقى بەتتە سۇتكە سۋ قوساتىن ورەسكەل وقيعالار كەزدەسكەن. كەيىن بىرنەشە رەت بەلگىلى بولعاننان كەيىن ايىلدارىن جيىپتى. ساپاسىز ءسۇت ءونىمنىڭ تۇپكى ناتيجەسىنە اسەر ەتەدى. كاسىپورىن تۇرىكتىڭ قۇرال-جابدىقتارىن پايدالانادى. العاشقى بەتتە جەرگىلىكتى جۇمىسشىلارعا تۇرىك ماماندارى جۇمىستىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتكەن. كەيىن ىنتالارى كۇشتى بولعان سوڭ ءىلىپ اكەتىپتى.
– كاسىپورىندا بەس جىلداي جۇمىس ىستەپ جاتىرمىن, – دەيدى تەحنولوگ شەبەر عالىمجان داۋىلباەۆ, – العاشقىدا كاسىپورىنعا كەلىپ كومەك كورسەتكەن تۇرىك ازاماتتارىنان ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەۋدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەندىم. اسىرەسە تەحنولوگ مەحمەت كرچان اعايدىڭ ءتالىمى كوپ بولدى. «كوز قورقاق, قول باتىر» دەيدى ەمەس پە, تاڭسىق كورىنەتىن دۇنيە ءبىزدىڭ دە قولىمىزدان كەلەدى ەكەن. جۇمىس بارىسىندا تازالىققا, ساپاعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. وسى دەڭگەيدە قالىپ قويماي, ءوز تالپىنىسىممەن بۇل تاراپتاعى ءبىلىمىمدى جەتىلدىرگىم كەلەدى.
جاستاردىڭ وسىلاي ۇيرەنسەم, جۇمىس ىستەسەم دەگەن قۇلشىنىسى كوڭىل توعايتادى. ايتسە دە, كادر ماسەلەسى بۇل جەردە دە قىلاڭ بەرىپ تۇر ەكەن.
– پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وسى جىلدى جۇمىسشى ماماندىعىنا ارناعانى بەكەر ەمەس, – دەيدى ىرىمشىك تسەحى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ءابۋمحان وستاي, – شاعىن كاسىپورىن وبلىس ورتالىعىندا ورنالاسقانىمەن, قاراپايىم جۇمىسشى تابۋدىڭ ءوزى وڭاي ەمەس. كوپكە توپىراق شاشقان ەمەس, وسىنداي ءبىر ورالىمسىزدىقتىڭ جايى تۋرالى ورايى كەلگەندىكتەن ايتا كەتۋ قاجەت. ءبىز قاراپايىم جۇمىسشىلار مەن قويان-قولتىق ارالاسىپ جۇرگەن سوڭ جالپى جۇرتتىڭ ىقىلاسىنا بارلاۋ جاسايمىز. سوندىقتان ەڭبەككە دەگەن كوزقاراستىڭ تۇزەلگەنىن قالايمىز. بالكىم, مەكتەپ قابىرعاسىندا, وتباسىندا ادال ەڭبەكتىڭ ارتىقشىلىعى تۋرالى اقىل-كەڭەس ايتىلۋى كەرەك شىعار. ءبىز بالا كەزىمىزدەن قارا جۇمىس ىستەپ وستىك. سودان جامان بولىپ قالعان جوقپىز عوي. ەڭبەك كەيىنگى ۇرپاقتى شىنىقتىرىپ, شيراتا تۇسەدى. كەي-كەيدە وبلىس ورتالىعىندا جۇمىسسىزدار بار دەگەندى ەستىپ تاڭعالامىن. كوپتەگەن كاسىپورىن جۇمىسشى تابا الماي قينالىپ وتىر ەمەس پە؟
كاسىپورىننىڭ قۇرىلتايشىسى ەرلان ءاشىم جۇمىسشىلاردى قادىرلەي بىلەدى ەكەن. تسەح باسشىسى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ناۋرىز مەرەكەسىندە اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلماق. الدىنان جۇمىس ۇركىپ وتىراتىن وزات جۇمىسشىلارعا شەتەلدىڭ دەمالىس ورىندارىنا تەگىن جولداما بەرىلەدى. ەل ىشىندەگى ساناتوريلەردە دە دەمالۋدىڭ مۇمكىندىگى تۋادى, سىياقى ءوز الدىنا. مۇنىڭ بارلىعى – ەڭبەك ادامىن ىنتالاندىرۋدىڭ تەتىگى. كاسىپورىننىڭ مەرەيى ءۇشىن ءوز ۇلەسىن ايانباي قوسقان ادام ەسكەرۋسىز قالمايدى.
مىنە, وسىلايشا ۇيىمشىلدىقپەن جۇمىس ىستەپ, وبلىستا بىرنەشە ءسۇت وڭدەيتىن كاسىپورىندار ءونىمىن مولىنان ءوندىرىپ جاتقانىمەن, وبلىس ورتالىعىنداعى ساۋدا سورەلەرىندە رەسەي مەن بەلورۋسسيادان جەتكىزىلگەن ءسۇت ونىمدەرى سىڭسىپ تۇر. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ءسۇت ونىمدەرى جىلداپ جاتا بەرەدى. ساۋدا ورىندارى ءۇشىن قولايلى جەرى وسى. تۇتىنۋشىلار بولسا مۇنداي سۇتتەردىڭ ساپاسىنا كۇمانمەن قارايدى.
– ءبىزدىڭ ءونىم ءارى كەتسە بەس-التى كۇن شىداۋى مۇمكىن, – دەيدى ىرىمشىك تسەحى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ءابۋمحان باتىرحان ۇلى, – تازا ءسۇت تەز ءىرىپ كەتەدى. باسەكەلەستىك تۋرالى ايتاتىن بولساق, ونىمدەرىمىزدىڭ ساپاسى ارقىلى حالىقتىڭ سەنىمىنە يە بولۋىمىز كەرەك. سوندا نارىق ايدىنىندا مەرەيىمىز ۇستەم بولماق. الىس-جاقىن شەتەلدەردەن ءسۇت ونىمدەرىن جەتكىزۋ قيسىنعا كەلمەيتىن شارۋا. تاسىمالداۋى, ساۋدا سورەسىنە قويىلۋى بار, قانشاما ۋاقىت وتەدى. تەز ءىرىپ كەتپەۋىنە حيميالىق قوسىندىلار اسەر ەتەدى. سوندىقتان تۇتىنۋشىلار تاڭداۋ جاساۋدىڭ الدىندا اعزاعا پايدالىسىن ەسكەرگەنى ءجون.
ۇنتاقتان جاسالاتىن ءسۇت تۋرالى دا ەل ىشىندە كۇماندى پىكىر بار ەكەنىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ءابۋمحان باتىرحان ۇلىنىڭ تۇسىندىرۋىنشە, ۇنتاقتىڭ دا ءتۇر-ءتۇرى بولادى. ماسەلەن, ءسۇت مول جاز ايلارىندا كاسىپورىندار اقتىڭ بارلىعىن وڭدەپ ۇلگەرمەيدى. سول سەبەپتى, جينالعان ءسۇتتى ۇنتاققا اينالدىرادى. سيىر ءسۇتى قوجىراپ, سۋالىپ, شيكىزات ازايعان كەزدە ۇنتاقتى قايتادان سۇتكە اينالدىرادى. كاسىپورىندا وتىزدان استام ادام ەڭبەك ەتەدى. ورتاشا جالاقى كولەمى 200 مىڭ تەڭگەنىڭ توڭىرەگىندە.
– وسى جەردە سەگىز جىل بويى ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن, – دەيدى كاسىپورىن جۇمىسشىسى تەمىرحان شالاەۆ, – ەڭبەكاقىم 230 مىڭ تەڭگە شاماسىندا. تۇستە ءبىر مەزگىل تەگىن تاماق بەرەدى. ال تەگىن ەمەس, جالپى قۇنى 2 مىڭ تەڭگە بولاتىن اس ءۇشىن بار بولعانى 100 تەڭگە تولەيمىز. جۇمىس كيىمدەرىن جىل سايىن بەرەدى.
ناتيجەلى ءىسى كوڭىلدەن شىعاتىن ۇجىم اق داستارقاننىڭ ءمازىرىن مولايتۋعا قوماقتى ۇلەس قوسىپ جاتىر. ەڭ باستىسى, ساپا بار. ارتىقشىلىعى دا سوندا.
كوكشەتاۋ
