شارۋا ءتۇبى – كەنىش
يندۋستريالاندىرۋ – ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن سەرپىندى دامىتىپ, باسەكەگە بارىنشا قابىلەتتى 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوساتىن بىردەن-ءبىر جانە بىرەگەي جول. بۇل باعىتتا وبلىسىمىزدا دا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي يگىلىكتى ىستەر قولعا الىنىپ, جۇزەگە اسىرىلۋدا. مۇنىڭ ءوزى ىشكى جانە سىرتقى نارىقتى باسەكەگە قابىلەتتى ساپالى تاۋارلارمەن تولىقتىرۋعا كەڭ جول اشۋدا. بۇگىندە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا وبلىسىمىزدىڭ اۋماعىندا جالپى قۇنى 596 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 41 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ولار تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەگەندە 8,3 مىڭ جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ قولعا الىنعالى بەرى وبلىستا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن 41 جوبانىڭ 30-عا جۋىعى ەل يگىلىگىنە بەرىلىپ, جاڭادان 4 مىڭنان استام جۇمىس ورنى قۇرىلدى.
يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن وسىنداي نىساننىڭ ءبىرى – بايزاق اۋدانىنداعى مىرزاتاي اۋىلدىق وكرۋگىندەگى جىلىنا 3500 توننا برويلەر ەتىن وندىرەتىن «اۋليەاتا فەنيكس» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ «قۇس فابريكاسىن قايتا جاراقتاندىرۋ» جوباسى. ءوندىرىس ورنى ىسكە قوسىلعان كەزدە وبلىستىڭ ىشكى نارىعىنداعى قۇس ەتىنە دەگەن سۇرانىستىڭ 60 پايىزىن وتەيتىن بولادى.
مەن ۇزاق ۋاقىتتان بەرى كاسىپكەرلىكپەن اينالىسىپ كەلەمىن. حالقىمىزدا «ساۋدا ءتۇبى – بورىش, شارۋا ءتۇبى – كەنىش» دەگەن ءسوز تەككە ايتىلماسا كەرەك. الىپساتارلىقپەن الىسقا بارا المايسىڭ. ءوندىرىسىن وركەندەتكەن ەل عانا وركەنيەت كوشىنە ىلەسە الادى. ءوتىمدى ءونىم ءوندىرۋ ءۇشىن اۋەلى نارىقتى مۇقيات زەرتتەدىك. 2012 جىلى بايزاق اۋدانىنىڭ مىرزاتاي اۋىلدىق وكرۋگىندەگى بۇرىنعى قيراپ, قاڭقاسى قالعان قۇس فابريكاسىن ساتىپ الدىق. ءسويتىپ, 2013 جىلدىڭ سوڭىندا ەت باعىتىنداعى برويلەر تاۋىعىن وسىرەتىن فابريكا سالۋدى باستادىق. اۋەلى كاسىپورىننىڭ اۋلاسىن قورشاپ, تاۋىقحانالار سوعىپ, توبەسىن جاپتىق. البەتتە, الىپ قۇرىلىستى سالىپ, پايدالانۋعا بەرۋ ءۇشىن قىرۋار قاراجات كەرەك. قولعا العان ءىسىمىزدى باياندى ەتۋ ءۇشىن مەملەكەت كومەگىنە سۇيەندىك.
ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەردىڭ ەلىمىزدە وسى سالانى وركەندەتۋگە ۇلكەن قولداۋ, كومەك كورسەتىپ جۇرگەن ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆقا دەگەن العىسىمىز شەكسىز. پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى وركەندەتۋگە وراسان اكەلىك قامقورلىق كورسەتىلۋدە. مەملەكەت ءوز ءىسىن اشىپ, ءونىم وندىرەمىن دەگەن ازاماتتارعا ۇلكەن قارجىلاي قولداۋ جاساۋدا. بۇگىندە ءبىز قولعا العان جوبا ايماقتىق ۇيلەستىرۋ كەڭەسىندە قولداۋعا يە بولدى. نىساننىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇنى – 2 ميلليارد تەڭگە. قازىر بىزگە نەسيەنى «قازاگروقارجى» اق 6 پايىزدىق وسىممەن بەرۋدە. وسى تۇستا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» شىن مانىسىندە تمد-دا بالاماسى جوق باعدارلاما ەكەنىن ايتا كەتۋ قاجەت. ونىڭ اياسىندا بىزگە بەرىلگەن 547 ميلليون تەڭگەگە وندىرىستىك ينفراقۇرىلىمدى ءجۇرگىزۋدە ۇلكەن شارۋا ەڭسەرىلۋدە. بۇل قارجىعا وسىندا سۋ, ەلەكتر جانە گاز جۇيەسى تارتىلدى. باعدارلاما شەڭبەرىندە تازارتۋ قۇرىلعىسى سالىنادى. وندىرىستىك شىعىنداردى ازايتۋ جانە ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋ ءۇشىن وزىمىزدە قۇراما جەم ازىرلەيتىن تسەح سالىندى. وندا ساعاتىنا 5 توننا قۇراما جەم شىعارىلادى. وزىمىزدەن ارتىلعان ءونىمدى سىرتقا ساتامىز.
زاماناۋي ۇلگىدەگى جابدىقتار گوللانديادان جەتكىزىلەدى. ول ىسكە قوسىلعاندا قالدىقسىز تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەيمىز. قۇستىڭ ىشەك-قارنى, ءجۇنى كادەگە اسىرىلىپ, ۇن وندىرىلەدى. ۇن ازىق رەتىندە تاۋىقتارعا بەرىلەدى. ساڭعىرىعىنان ورگانيكالىق تىڭايتقىش شىعارىلادى. فابريكانى كەلەسى جىلى جاز ايلارىندا ىسكە قوسۋ كوزدەلۋدە. ول تولىق قۋاتىندا ىستەگەندە جاڭادان 100-دەن استام جۇمىس ورنى اشىلادى. جۇمىسقا ونىڭ ماڭىندا ورنالاسقان مىرزاتاي, ديحان, ەڭبەك جانە جەتىباي اۋىلدارىنىڭ ازاماتتارى تارتىلادى.
قۇس فابريكاسىنىڭ اۋماعى 500 گەكتارعا جۋىق اۋماقتى الىپ جاتىر. مۇنىڭ ءوزى بىزگە كەلەشەكتە ءوندىرىس قۋاتى مەن ءونىم ءوندىرۋدى ارتتىرۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى. كاسىپورىن جوبالىق قۋاتىن يگەرگەننەن كەيىن ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ ونى كەڭەيتىپ, جىلىنا 20 مىڭ توننا قۇس ەتىن وندىرەتىن بولامىز. مۇنىڭ ءوزى وبلىسىمىزدىڭ تاعامنىڭ وسى تۇرىنە دەگەن ىشكى نارىقتاعى سۇرانىسىن تولىق قامتاماسىز ەتە الادى. بىزگە قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدىڭ بىرقاتار قالالارىنان جانە رەسەيدىڭ كاسىپكەرلەرى برويلەر ەتىن ساتىپ الۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. ال ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز اۋەلى وبلىستاعى ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى.
فاريدا ءجۇنىسوۆا,
«اۋليەاتا فەنيكس»
جشس ديرەكتورى.
جامبىل وبلىسى,
بايزاق اۋدانى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
التىنبەك قارتاباي.
قاپلانبەك قايتا قۋاتتاندى
شىمكەنتتە قاپلانبەك شاراپ زاۋىتىنىڭ العاشقى دۇكەنى اشىلدى. ارعى اتاسى اراق قوي, ونىڭ نەسى تاڭسىق دەرسىز. سولاي-اق بولسىن. بىراق, جونىمەن ىشسە ومار حايام رۋباياتتارىنان تاستامايتىن شاراپتىڭ ەمدىك قاسيەتى مول ەكەنىن دە ايتپاسقا بولماس. ال قاپلانبەك شاراپ زاۋىتىنىڭ اتاعى كەڭەس وداعى كەزىندە جەر جارىپ تۇرعان. قاپلانبەكتىڭ شاراپ ماركالارى حالىقارالىق جارىستاردا شاشاسىنا شاڭ جۇقپاي الدىڭعى ورىنداردى يەلەنەتىن.
وتكەندە «ەۆرازيا» ارناسىندا الكوگولدى ىشىمدىكتەرگە بايلانىستى ارنايى حابار جاسالدى. سونىڭ ءبىر يىنىندە اراق-شاراپ دۇكەندەرىندەگى قالتالى ازاماتتارعا ارنالعان مۇيىستەگى ۆيسكي, كونياك, اراق, شاراپتار باعاسى ايتىلعان. تازا فرانتسۋز كونياگى ءبىزدىڭ تەڭگەگە شاققاندا 400-500 مىڭ ارالىعىندا ساتىلادى ەكەن. جانە ساتىپ الۋشىلارى دا جوق ەمەس. «ەكى-ءۇش مارتە ءوزىم دە ءدامىن كوردىم, كەرەمەت», دەيدى ساۋدا بەلگىسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى. گرۋزين شارابىنىڭ دا ماقتاۋلى ماركاسىن ماقتاپ جاتتى. اعزاعا وتە پايدالى دەپ. سوندا ەسىمىزگە قاپلانبەكتىڭ اتاقتى شاراپتارى تۇسكەن. ۆينزاۋىتتا تالاي رەت بولعانبىز. جەراستى پاتشالىعىنداي قويماسى بار. شىلدەنىڭ شىلىڭگىرىندە مۇندا ساپ-سالقىن. ارقايسىسى ءبىر ۆاگونعا جۇك بولارلىق الىپ بوشكەلەردى كورەسىز. كەشەگى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا كۇيرەي جەڭىلگەن گەرمانيانىڭ شاراپ زاۋىتتارىنان اكەلىنگەن. ول دا ەشتەڭە ەمەس. ءبىر قالتارىستا ءتور بولمەنى كورەسىز. ايقىش-ۇيقىش ق ۇلىپ سالىنعان. ار جاعىندا قىرىق-ەلۋ جىلداردان بەرگى شاڭعا كومىلگەن, ورمەكشىلەر تورىن اياماي-اق قۇرعان, ءشوپ-شالام باسقان قاتتاۋلى شاراپتاردى كورەرسىز. قاپلانبەك شاراپ زاۋىتىنىڭ ونىمدەرى. الدىنىڭ قىرىق-ەلۋ جىلدىق تاريحى بار. وسىلار عوي شەتەلدەگى شاراپ ماركالارىنىڭ سايىسىنا تۇسسە بايگەنى قيداي سىپىرىپ اكەلەتىنى.
شاراپ زاۋىتى ءبىر اشىلىپ, ءبىر جابىلىپ تۇرعان ءولىارا كەزەڭدە فرانتسيادا وتكەن حالىقارالىق جارىسقا ەكى-ءۇش ماركاسىن جىبەرگەن ەكەن. جابىق كونكۋرستا گران-پري مەن ءبىرىنشى ورىن العان. ونى مۇنداعىلار بىلمەيدى. ءبىر كۇنى ساۋ ەتىپ حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ وكىلدەرى كەلەدى. جەراستى پاتشالىعىن ارالاپ كورەدى. شىنجىرمەن ق ۇلىپتاۋلى سىيقىرلى الەمدى بايقاستايدى, كۋالىكتەرىن كورسەتىپ, ءبىرىنىڭ ءدامىن تاتۋدى وتىنەدى. سودان كەيىن بارىپ كارتالارىن اشقان عوي.
سويتسە, حالىقارالىق سىندا اتى جوندەپ ەستىلمەگەن قازاقستاننىڭ اتاعى ەستەرىندە ەمىس-ەمىس قالعان قاپلانبەك شاراپ زاۋىتىنىڭ قوس بىردەي شارابى باس جۇلدە العاننان كەيىن كۇماندانعان كونكۋرس القاسى ساراپشىلاردى جىبەرگەن ەكەن. سول قوس جۇلدە قازىر شاراپ زاۋىتىنىڭ تورىندە ءىلۋلى تۇر.
تاريحقا ءسال شەگىنىڭكىرەپ كەتكەنىمىز, اتاقتى قاپلانبەك شاراپ زاۋىتى سوڭعى جىلدارى ولىمسىرەپ جۇمىس جاساپ, سوڭىندا جابىلىپ تىنعان. ەكى جىل بولدى قۇرىلتايشىسى اۋىسىپ, قايتا ىسكە قوسىلعالى. كاسىپكەر ب.مۇساحانوۆ ليتسەنزيا العان سوڭ بايىرعى شاراپ دايىنداۋشىلاردى وندىرىسكە شاقىردى. العاشقى جەلىلەردى ىسكە قوستى. بىلتىر تۇرعىنداردان 200 توننا ءجۇزىم ساتىپ العان.
كەشەگى كەڭەس زامانىندا ءبىز جىلىنا 20 مىڭ توننا ءجۇزىم سورتتارىن وڭدەپ, اتاعى رەسپۋبليكا دەڭگەيىنەن الىسقا ءمالىم ماركالىق ونىمدەردى شىعارعانبىز, – دەيدى زاۋىتتىڭ باس مامانى ە.كۇزەنباەۆ. – ەلگە قۇرعاق ۇنتاقتاردان قۇيىلعان, پايداسىنان گورى زيانى كوپ شاراپتار ەمەس, ەمدىك, اعزاعا ءسىڭىمدى شاراپتار كەرەك. سوندىقتان, بۇرىنعى داڭقىندا جۇمىس جاساۋ ءۇشىن قولدان كەلگەندى جاساپ جاتىرمىز. ءجۇزىم سورتتارىن ءوزىمىز وسىرۋگە اكىمدىكپەن كەلىسىپ, جەر ىزدەپ جاتىرمىز.
شاراپتىڭ قانتتىلىعى توبەدەن تونگەن كۇنگە قاتىستى. رەسپۋبليكادا ءجۇزىمنىڭ اتاقتى سورتتارىن وسىرۋدە قاپلانبەك جەرىنىڭ الدىنا تۇسەرى جوق. «باحۋس» جوعارى سورتتى شاراپتارىنا شيكىزاتتى قاپلانبەكتەن الادى.
بۇگىندە زاۋىت «كاگور», «تالاس», «جىبەك جولى», «تامادا» پورتۆەيندەرىن, جارتىلاي قۇرعاق «حەرەس», «ركاتسيتەلي», «ساپەراۆي» شاراپتارىن از دا بولسا دۇكەن جەلىسىنە شىعاردى. بۇل شەتەلدەن كەلگەن, قىمبات ءارى قۇرعاق ۇنتاقتان جاسالعان كۇماندى شاراپتار ەمەس, تازا سورتتى جۇزىمنەن قۇيىلعان وتاندىق ءونىم. جونىمەن ىشسە قىمىزداي قۋاتتى, شۇباتتاي ءسىڭىمدى. اقىلمەن ىشكەنگە ناعىز دارۋمەن. زاۋىت باسشىسى ءوندىرىس قۋاتىن ارتتىرعاننان كەيىن استانا, الماتىدان دا دۇكەن جەلىلەرىن اشۋعا بەكىنىپ وتىر.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان».
شىمكەنت.
كەرمەك سۋدى تازا سۋعا اينالدىردى
زايسان كولىنىڭ سولتۇستىك-شىعىس جاعالاۋىندا اقسۋات, جولنۇسقاۋ, امانات اۋىلدارى ورنالاسقان. بالىقشى اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى بۇل ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى نەگىزىنەن بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. جۋىقتا كۇرشىم اۋدانىنا جۇمىس ساپارىمەن بارعانىمىزدا اتالعان اۋىلداردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. زايسان كولىنىڭ جاعاسىنان ورىن تەپكەن اۋىل كورىنىسى ارال تەڭىزىنىڭ ماڭايىنداعى ەلدى مەكەندەردى ەسكە تۇسىرەدى. جەل سوققاندا شاعىل قۇم ءۇيىپ تاستايتىندىقتان, تۇرعىندار اۋلاسىن قورشامايدى ەكەن.
سوڭعى جىلدارى زايسان جاعاسىنداعى ۇيلەردى سۋ شايۋ قاۋپى تۋدى. اقجال تولقىنداردىڭ ەكپىنىمەن ەسپە قۇمنان تۇراتىن جارقاباق وپىرىلىپ قۇلاي باستاعان. ۇرەيلەنگەن تۇرعىنداردى قاۋىپسىز ايماققا كوشىرۋ ماقساتىندا اقسۋاتتا التى ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالدى. اۋدان بيۋدجەتىنىڭ قارجىسىمەن سالىنعان قۇرىلىستى تولىق اياقتاۋ ءۇشىن وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار رەزەرۆىنەن قوسىمشا قارجى ءبولىنبەك. سونداي-اق, اۋىلدا 80 ورىندىق مەكتەپ سالىندى. ونىڭ قۇرىلىسىنا جەرگىلىكتى تۇرعىندار دا اتسالىسىپ, كومەك كورسەتتى. ال اماناتتا جاڭادان ەكى قاباتتى مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلگەن. اعىمداعى جىلى جولنۇسقاۋدا 50 ورىندىق مەكتەپ بوي كوتەرمەك.
كونە تەڭىز تابانىندا ورىن تەپكەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ نەگىزگى ماسەلەسى – اۋىزسۋ. بۇل ماسەلە شەشىمىن تاپتى. اقسۋات, امانات جانە جولنۇسقاۋ اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىن تازا اۋىزسۋمەن قامتۋ ءۇشىن تازالاۋ قوندىرعىلارى ورناتىلدى. الدىمەن اقسۋات اۋىلىندا سۋ كوزىن ىزدەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ءار جەردەن بۇرعى سالىپ كورگەن سۋشىلار 65 مەتر تەرەڭدىكتەن سۋ شىعارادى. الايدا, سۋدىڭ قۇرامى سانيتارلىق تالاپقا مۇلدەم ساي كەلمەگەن. باكتەريالىق تۇرعىدان تازا بولعانىمەن, اممياك, تەمىر, مارگانەتس, كۇكىرت كوپ مولشەردە تابىلعان سۋدىڭ كەرمەكتىگى نورمادان 40 ەسە كوپ ەدى.
– سۋدىڭ كوزىن تاپقان سوڭ, عالامتوردان ونى تازالاۋ جۇيەسىن ىزدەستىردىك. رەسەيدىڭ چەليابى قالاسىندا اسكەري-ونەركاسىپتىك كەشەنگە ارنالعان زاماناۋي تەحنولوگيا بار ەكەن. وندا سۋدىڭ كەرمەكتىگىن جويۋعا ارنالعان تۇشىتقىش قوندىرعى شىعارىلادى. سۋدى تەكسەرۋگە جىبەرگەنىمىزدە, رەسەيلىك ماماندار ونى تازالاۋعا اپپاراتتىڭ قۋاتى جەتەتىنىن ايتتى. اتالعان قوندىرعىنىڭ قۇنى مەن ورناتۋ شىعىنى 5 ميلليون تەڭگەنى قۇرادى. حيميالىق تازالاۋعا ارنالعان رەاگەنتتەر مەن بىرنەشە سۇزگىدەن تۇراتىن قوندىرعى ارقىلى سۋداعى زياندى زاتتاردىڭ بارلىعى سۇزىلەدى. وسىلايشا, كەرمەك سۋ تازا اۋىزسۋعا اينالدى, – دەدى كۇرشىم اۋدانىنىڭ اكىمى التايبەك سەيىتوۆ.
اقسۋات اۋىلىنىڭ ورتالىعىندا جەراستىنداعى قۇدىققا ارنالعان كەشەن سالىنىپ, قوندىرعىنى ورنالاستىرعان. ساعاتىنا 600 تەكشە ليتر سۋ شىعارۋعا قابىلەتتى قۇرىلعى تازارتىلعان سۋ قورىن جيناعان سوڭ اۆتوماتتى تۇردە توقتايدى. وپەراتور اردابەك جۇماعۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, اپپاراتتىڭ سۇزگىلەرى مەن رەاگەنتتەرى بەلگىلى ۋاقىت وتكەندە اۋىستىرىلىپ تۇرادى.
تەرەكتى اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى دا وسىعان دەيىن اۋىزسۋدى توعاننان الىپ كەلگەن ەدى. بۇگىندە سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنان جەتكىزىلگەن قۋاتتى مودۋل تەرەكتى تۇرعىندارىن تازا سۋمەن قامتاماسىز ەتە باستادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, الىستان انداعايلاپ كورىنەتىن سۋ مۇناراسىنا قاراعاندا ۆاكۋمدىق ناسوستار ارزان ءارى سەنىمدى. وسىلايشا, كۇرشىم اۋدانىنا تيەسىلى كول جاعاسىنداعى اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى اۋىزسۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلدى.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان».
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كۇرشىم اۋدانى.
