ءوز تاۋارلارىمىزدىڭ ءتىزىلىمى
الدىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تاۋارلاردىڭ شىعارىلعان ەلىن ايقىنداۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعاتتى پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى دۇيسەنباي تۇرعانوۆ باياندادى. دەپۋتات بايانداماسىنان ۇققانىمىز ەندى ەلىمىزدەن شىققان تاۋارلاردىڭ ءتىزىلىمى جاسالماق. ياعني ءماجىلىس تاۋارلاردىڭ شىعارىلعان ەلىن ايقىنداۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەردى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
زاڭ جوباسى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى جانە ولار وندىرەتىن تاۋارلاردى سايكەستەندىرۋدىڭ وڭتايلى جۇيەسىن قۇرۋعا باعىتتالعان. بۇل كەيىن مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. نەگىزگى وزگەرىستىڭ ءبىرى – وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ءتىزىلىمىن قۇرۋدى رەتتەۋ. بۇل جاڭا مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەدە وتاندىق وندىرۋشىلەر مەن ولار وندىرەتىن تاۋارلار تۋرالى اقپارات بولادى. ءتىزىلىم قولدانىستاعى «CT-KZ» نىسانىنداعى سەرتيفيكاتتار مەن يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتى اۋىستىرۋعا ارنالعان. وندىرۋشىلەر تىزىلىمگە ەنگىزۋگە وتىنىمدەردى جەكە كابينەتى ارقىلى بەرە الادى.
– قازىرگى ۋاقىتتا سەرتيفيكاتتاۋ ۇدەرىسى جوعارى دەڭگەيدەگى ادامي فاكتور ىقپالىنا يە جانە مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن, وندىرۋشىلەردىڭ بىرىڭعاي دەرەكقورىمەن ينتەگراتسيالانباعان. بۇل كەمشىلىكتەر سەرتيفيكاتتاۋ پروتسەدۋرالارىنىڭ وبەكتيۆتىلىگى مەن اشىقتىعىنا قاۋىپ توندىرەدى. جاڭا ءتىزىلىم تولىققاندى اقپاراتتىق جۇيە بولادى جانە ول قاجەتتى قۇجاتتاردى ساراپتاما جۇرگىزۋ ءۇشىن باسقا مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن ينتەگراتسيالانادى, – دەدى دەپۋتات.
سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن بىرلەستىكتەردى تارتا وتىرىپ, ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ كوشپەلى كوميسسياسى ءوندىرىستى تسيفرلىق تەكسەرۋدەن جانە باعالاۋدان كەيىن ءوندىرۋشىنى تىزىلىمگە ەنگىزۋ نەمەسە ەنگىزبەۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى. وسىلايشا, «جالعان وندىرۋشىلەردىڭ» نەمەسە قازاقستاندىق ەمەس وندىرۋشىلەردىڭ مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن الۋىنا توسقاۋىل قويۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قىسقاسى, وندىرۋشىلەر «قازاقستاندا جاسالعان» برەندىمەن ساتۋعا دايىن ءونىمدى يمپورتتاماي, ناقتى تاۋار وندىرەتىنىن دالەلدەۋى كەرەك. ال تىزىلىمگە ەنگىزىلگەن كاسىپورىندار رەتتەلەتىن ساتىپ الۋعا قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. «CT-KZ» نىسانىنداعى سەرتيفيكاتتار مەن يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتار 2026 جىلعى 1 قاڭتارىنا دەيىن قولدانىستا قالادى. سونداي-اق زاڭ جوباسىندا العاش رەت قازاقستاننان شىققان تاۋارلار مەن قازاقستاندىق وندىرۋشىلەردىڭ زاڭدى انىقتامالارى قاراستىرىلعان.
دەگەنمەن دەپۋتات نارتاي سابيليانوۆ زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندە كەيبىر ماسەلەلەرمەن كەلىسپەيتىنىن جەتكىزدى.
– «ست-KZ» جانە يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتار باستاپقىدا وتاندىق وندىرۋشىلەردى ناقتى قولداۋ ءۇشىن قۇرىلدى. ونىڭ نەگىزىندە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قاتىسۋ كەزىندە پرەفەرەنتسيالار بەرىلەدى, جەڭىلدىكتەر مەن سۋبسيديالار الۋعا مۇمكىندىك جاسالادى. الايدا ءىس جۇزىندە كورسەتىپ وتىرعانداي, قازىر سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەسى ونىڭ سەنىمدىلىگىنە نۇقسان كەلتىرەتىن ەلەۋلى بۇزۋشىلىقتار مەن كەمشىلىكتەرگە تاپ بولىپ وتىر. جالعان وندىرىستەردى تىركەۋ جاعدايلارى كەزدەسەدى. مىسالى, اتىراۋدا «يساتاي مەن ماحامبەت» ەسكەرتكىشىنىڭ ورنالاسقان جەرىنە ءوندىرىس بار دەپ سەرتيفيكات بەرىلگەن. تالدىقورعاندا سەرتيفيكات العان سۋبسەنت ءوندىرىس ورنىنىڭ مەكەنجايى رەتىندە مونشا كەشەنى كورسەتىلگەن, – دەدى ن.سابيليانوۆ.
سونداي-اق ول دەرەكتەردى اسىرا سىلتەۋ جانە بۇرمالاۋ فاكتىلەرىنىڭ بولعانىن جاسىرمادى.
– يمپورتتىق تاۋارلارعا, ياعني لاتەكس قولعاپتارى, LG تەلەديدارى, جاساندى كوگالداندىرۋ مەن باسقا دا تاۋارلارعا قازاقستاندا جاسالعان دەگەن سەرتيفيكاتتار بەرىلگەن. ءوندىرىس ورنىنا قويىلاتىن قاراپايىم تالاپتار مەن ءونىم ساپاسىنىڭ ستاندارتتارىن ساقتاماۋ جاعدايلارى دا كەزدەسەدى. مىسالى, الماتىدا ءسۇت ونىمدەرى سانيتارلىق تالاپتارعا ساي كەلمەيتىن تۇرعىن ۇيدە ءوندىرىلىپ كەلگەن, – دەيدى ول.
حالىق قالاۋلىسى كەلتىرگەن مالىمەتكە سۇيەنسەك, 2023 جىلى باس پروكۋراتۋرا 206 بۇزۋشىلىقتى انىقتادى. سونىمەن قاتار ۋاكىلەتتى ورگان جۇرگىزگەن 42 تەكسەرۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 40-تان اسا اكىمشىلىك ءىس قوزعالعان.
سونداي-اق تاۋارلاردىڭ شىققان ەلىن انىقتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەر اياسىندا دەپۋتاتتار كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور, تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرى, سونداي-اق جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار ءۇشىن قاتتى پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ بويىنشا جاڭا مىندەتتەمەلەر ەنگىزۋدى ۇسىنىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار ءۇشىن ليتسەنزيالاۋ شارتتارىن قاتتى پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ بويىنشا ىشكى قۇندىلىقتى دامىتۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرمەن تولىقتىرۋ ۇسىنىلادى. سونداي-اق سالانى دامىتۋعا باعىتتالعان كەلىسىمدەردى جوسپارلاۋ جانە جاساسۋ راسىمدەرىن جۇزەگە اسىرۋ قاراستىرىلعان. مۇنداي كومپانيالار اقپاراتتىق جۇيەدە بەلگىلى ءبىر تاۋارلاردى ساتىپ الۋعا قاجەتتىلىكتەرىن ورنالاستىرۋعا مىندەتتى بولادى. ياعني وسى تەتىك ارقىلى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى كومپانيالارعا, تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنە, جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا تاۋار جەتكىزگىسى كەلەتىن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى ولاردىڭ ساتىپ الۋلارىنا باسىمدىقپەن قاتىسۋ ارقىلى ءوز ونىمدەرىن جەتكىزە الادى. تالاپتار جاسالعان كۇنىنە قاراماستان, قاتتى پايدالى قازبالاردى وندىرۋگە ارنالعان بارلىق قولدانىستاعى كەلىسىمشارت پەن ليتسەنزيالارعا قولدانىلادى.
اسكەري دايىندىق جاندانا تۇسپەك
جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى وسىمدىكتەر كارانتينى جانە ولاردى قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قارالدى. ول بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرمەك كەنجەحان ۇلى باياندادى.
باياندامادا ايتىلعانداي قازاقستان مەن تۇركيا وسىمدىكتەر كارانتينى مەن ولاردى قورعاۋ تۋرالى ورتاق كەلىسىمگە كەلگەن. وتىرىستا ءماجىلىس ەكى ەل اراسىنداعى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى. كەلىسىمنىڭ ماقساتى – فيتوسانيتارلىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ەكى مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا كارانتيندىك زياندى ورگانيزمدەردىڭ اكەلىنۋى مەن تارالۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن وسىمدىكتەر كارانتينى مەن ولاردى قورعاۋ سالاسىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ.
سونىمەن قاتار حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ەرمۇرات باپي «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە رەزەرۆتەگى قىزمەت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە باياندادى.
قازاقستاندا 2025 جىلدان باستاپ رەزەرۆتىك قىزمەت ەنگىزىلەدى. ءماجىلىس رەزەرۆتەگى قىزمەت ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭدى ەكىنشى وقىلىمدا قابىلدادى. بۇل اسكەر قۇرامىن تولىقتىرۋدىڭ قوسىمشا ءادىسى بولماق.
سونداي-اق قاجەتتى اسكەري ماماندىقتار بويىنشا رەزەرۆتىك كۇشتەردى دايىنداۋعا, رەزەرۆشىلەردىڭ تىكەلەي اسكەري بولىمدەرگە كەلۋىنە بايلانىستى اسكەري بولىمدەردىڭ دايارلىق مەرزىمىن قىسقارتۋعا, جاۋىنگەرلىك دايىندىقتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. زاڭدا وقۋ نەمەسە جيىن كەزەڭىندە اسكەري قىزمەتشى مارتەبەسىن الاتىن جاڭا «اسكەري رەزەرۆشى» ۇعىمى ەنگىزىلەدى. رەزەرۆتىك قىزمەتتى ەنگىزۋ 2025 جىلعا جوسپارلانعان. وسىلايشا, اسكەر دايىندىعىن جەتىلدىرۋ جالعاسادى. ال رەزەرۆشىلەر قىزمەتكە ەرىكتى تۇردە شاقىرىلادى.
زاماندى تولعاندىرعان ساۋال
«Amanat» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ەلنۇر بەيسەنباەۆ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە جەرگىلىكتى جەرلەردەگى كوممۋنالدىق مەنشىكتى باسقارۋ ماسەلەلەرى تۋرالى جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىن جولدادى.
– وسىدان ءبىر جىل بۇرىن ەلىمىزدى الاپات سۋ تاسقىنى العانىن بىلەسىزدەر. سول ۋاقىتتا جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردە نە ءبىر تەحنيكا, ءتىپتى قاراپايىم قۇرال-سايمانداردىڭ بولماعانىنا كۋا بولدىق. سونىڭ سالدارىنان تاسقىننىڭ الدىن الۋ جۇمىستارى ءالسىز ۇيىمداستىرىلدى. قانشاما ەلدى مەكەن سۋ استىندا قالدى. وسى وقيعادان سوڭ ءبىز ۇكىمەتكە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ كوممۋنالدىق-شارۋاشىلىق ساياساتىن رەتكە كەلتىرۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىستارىمىزدى جولدادىق, – دەدى دەپۋتات ە.بەيسەنباەۆ.
«Amanat» فراكتسياسىنىڭ تاعى ءبىر مۇشەسى ەدىل جاڭبىرشين پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەرمەك ساعىمباەۆقا لگبت ناسيحاتىنا تىيىم سالۋ شارالارى بويىنشا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. ول كەشە عانا پرەزيدەنتتىك قىزمەتىنە كىرىسكەن دونالد ترامپتىڭ امەريكادا بۇدان بىلاي ەر جانە ايەل دەگەن ەكى عانا جىنىس بولاتىنىن شەگەلەپ بەكىتكەنىن ايتىپ, اقش پرەزيدەنتىنىڭ شەشىمى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ لگبت-عا قارسى ۇستانىمىمەن ۇشتاساتىنىن جەتكىزدى.
– لگبت-نى ناسيحاتتاۋعا تىيىم سالۋدى كوزدەيتىن ارنايى زاڭ نورمالارىن دا ازىرلەدىك. الايدا وسى ارەكەتتەرىمىزگە كەيبىر شەنەۋنىكتەر باتىس ەلدەرى وكىلدەرىنىڭ «دەموكراتيانى شەكتەپ جاتىرسىڭدار», «ادام قۇقىعىن تاپتاپ جاتىرسىڭدار» دەگەن ۇستانىمدارىن جەلەۋ قىلىپ, قارسىلىق ءبىلدىردى. ءتىپتى لگبت وكىلدەرى جانە ولاردىڭ سىبايلاستارى دەپۋتات ارىپتەستەرىمە جانە ولاردىڭ وتباسىلارىنا الەۋمەتتىك جەلىدە, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاپپاي اقپاراتتىق شابۋىلدار ۇيىمداستىردى, – دەگەن ە.جاڭبىرشين ءوز ۇسىنىسىن جەتكىزدى.
ياعني ۇكىمەتكە E-petition.kz مەملەكەتتىك پلاتفورماسىندا 2 اپتادا 50 مىڭ قول جيناعان لگبت ناسيحاتىنا قارسى جاريالانعان پەتيتسيانىڭ تالاپتارىن تولىق قاناعاتتاندىرۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
سونداي-اق Respublica پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ايداربەك قوجانازاروۆ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنا سالىناتىن سالىق ماسەلەلەرى جونىندە دەپۋتاتتىق ساۋالىن باعىتتادى.
– وتكەن جىلدىڭ اياعىندا فورۋمدا پرەزيدەنت شارۋالاردىڭ قولداناتىن تەحنيكالارىن جاڭارتۋ كەرەك دەپ ناقتى تاپسىرما بەردى. الايدا ەكى اپتا وتكەن سوڭ شارۋالار مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنەن 2021–2024 جىلدار ارالىعىندا سالىق تولەۋ ءىسى بويىنشا زاڭ بۇزۋشىلىقتار بار دەگەن حابارلامالار الادى. بۇل ەسكەرتۋ جۇزدەگەن شارۋا مەن ليزينگتىك كومپانيالاردىڭ موينىنا 32 ملرد تەڭگە قوسىمشا سالىق جۇكتەپ وتىر, – دەدى ا.قوجانازاروۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, سالىق كودەكسىنىڭ 645-بابىنىڭ 9-تارماعىنىڭ 1-تارماقشاسىنا سايكەس, قازاقستان اۋماعىنا سىرتقى ساۋدا قىزمەتى اياسىندا تاۋارلاردى تاسىمالداۋ بويىنشا تولەمدەرگە سالىق سالىنبايدى.
سونىمەن قاتار دەپۋتات جاناربەك ءاشىمجانوۆ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە وتاندىق كينەماتوگرافيانىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىن, كەلەڭسىز تۇستارىن جىپكە ءتىزىپ, دەپۋتاتتىق ساۋالىن جولدادى.
