ۇلتتار دوستىعىنىڭ ۇياسى

بىلتىر وبلىستاعى «ەللادا» گرەك ەتنومادەني بىرلەستىگى ءوزىنىڭ 20 جىلدىعىن تويلاسا, ال وسىدان ون جىل بۇرىن قۇرىلعان «ساگديانا» وزبەك ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ مەرەيتويى اسسامبلەيانىڭ 20 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىر. قازىر 19 ۇلتتىق ەتنومادەني بىرلەستىكتىڭ باسىن ءبىر شاڭىراق استىندا توعىستىرىپ, ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ ءتىلى, مادەنيەتى مەن سالت-ءداستۇرىن دامىتۋعا بارىنشا جاعداي جاساپ وتىرعان وبلىستىق «دوستىق ءۇيى» ۇجىمىنىڭ ەڭبەگى ەرەكشە. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىعىن جەرگىلىكتى جەردە لايىقتى اتاپ ءوتۋ ماقساتىندا اتقارىلىپ جاتقان شارۋالار جانە وزگە دە ماسەلەلەر جونىندە «دوستىق ءۇيىنىڭ» ديرەكتورى روزا بەركەشەۆامەن جولىعىپ, اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن-ءدى. – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حح سەسسياسىندا ەل حال­قى­نىڭ الدىنا بىرنەشە مىندەت قويدى. سونىڭ ىشىندە, ايماقتارداعى دوس­تىق ۇيلەرىن ەلىمىز­دە تۇراتىن ەتنوستىق توپ­تاردىڭ تەك ءوز مادەنيەتى مەن ءداستۇرىن, ءتىلى مەن تاري­حىن ۇيرەتەتىن ورتا­لىق رەتىندە عانا ەمەس, ازاماتتىق باستامالار­دى ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىزگى تەتىگى رەتىندە قاراستىرۋدى ءارى «دوستىق ۇيلەرى» ءبىر ورىندا تۇرىپ قالماي, دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە كوتەرىلۋى ءتيىس دەگەندى باسا ايتقان ەدى. پرەزي­دەنتتىڭ وسى تاپسىرماسى ايماقتا قانشالىقتى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر؟ – ەلىمىزدە تاتۋلىق پەن بەيبىت­شى­لىكتى نىعايتۋعا ۇيىتقى بولىپ وتىرعان قازاقستان حالقى اسسامبلەيا­سىنىڭ قۇرىلعانىنا بيىل – 20 جىل. وسى ۋاقىت ارالىعىندا, ياعني ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەڭ جاۋاپتى كەزەڭىندە بىرلىگىمىزدىڭ باستاۋى بولا بىلگەن اسسام­بلەيا ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن كورسە­تىپ, بەيبىت قوعامىمىزدىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلدىكتىڭ ولشەمى, تۇراقتىلىقتىڭ تۇتقاسى بولا الدى. كەزىندە تاعدىردىڭ جازۋىمەن قازاق جەرىنە سان ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى قونىستانعانى بەلگىلى. بۇگىندە اقتوبە وڭىرىندە 90-عا تارتا ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ وكىلدەرى تاتۋ-ءتاتتى, بەرەكە-بىرلىكتە تىرشىلىك ەتۋدە. ولار وسى كەزەڭدەردە تەگى باسقا بولعانىمەن, تەڭدىگى ءبىر, قانى بولەك بولعانىمەن, ارمانى ورتاق ءبىرتۇتاس حالىققا اينالدى. وسىدان جيىرما جىل بۇرىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وبلىستىق فيليالى اشىلىپ, ايماقتاعى ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ وكىلدەرى ءوز انا ءتىلىن, سالت-ءداستۇرى مەن تاريحىن زەرتتەپ, ۇلتتىق مادەني شارالارىن وتكىزۋگە مۇمكىندىك الدى. ال بۇل ءىستى ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا 2007 جىلى سول كەزدەگى وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسى جانىنان «دوستىق ءۇيى» ۇيىمداستىرىلعان ەدى. وبلىستاعى ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ ءوز الدىنا دەربەس عيماراتى بولماعاندىقتان, ولار ۇيىمداستىرعان شارالارىن كەز كەلگەن جەرلەردە وتكىزۋگە ءماجبۇر بولاتىن. وسىلايشا, 2009 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە اقتوبەدە «دوستىق ءۇيى» عيماراتىنىڭ سالتاناتتى تۇردە اشىلۋ راسىمىنە ەلباسىنىڭ ءوزى قاتىستى. پرەزيدەنت سالتاناتتى شارادا: «ءبىزدىڭ قازاقستان – كوپۇلتتى. ءار ۇلتقا ءوز مادەنيەتىن, تاريحىن ۇمىتپاۋعا, جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەن. بالالارعا دا ءوز انا ءتىلىن ۇيرەنۋگە جاعداي بار. وعان دالەل – وسى «دوستىق ءۇيى». مەن ءۇشىن ەڭ كەرەمەت كونتسەرت – اسسامبلەيانىڭ كونتسەرتى. ءار ۇلتتىڭ ءوز مادەنيەتىن كورسەتكەن ءساتى دە وتە ادەمى. سان ۇلت ءوز تىلىندە ءان شىرقاپ, ءوز بيلەرىن بيلەگەن شاق ءبىر ادەمى گۇل شوعىرى ىسپەتتەس. ءومىردىڭ گۇل شوعىرى!», – دەگەن ەدى. مىنە, سودان بەرى ايماقتاعى 19 ۇلتتىق ەتنومادەني بىرلەستىكتىڭ وكىلدەرى ۇيىمداستىرعان ءاربىر شارا وسى «دوستىق ءۇيىنىڭ» كەڭ زالىندا جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلىپ, كورەرمەننىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ ءجۇر. بۇگىندە «دوستىق ءۇيىنىڭ», ونىڭ ىشىندە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋگە باعىت ۇستالۋدا. قازىر بۇرىنعىداي ەمەس, ءاربىر ورتالىق ۇيىمداستىراتىن شارالار ءوز اينالاسىن قامتىپ قانا قويماي, ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن شاقىرىلعان مارتەبەلى مەيمانداردىڭ قاتىسۋىمەن ءوتىپ جاتادى. ەتنومادەني قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ باسشىلارى تاريحي وتاندارىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىكتەرىمەن ۇنەمى تىعىز بايلانىستا جۇمىس جاسايدى. وبلىسقا كەلگەن ساپارى كەزىندە پولشانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى پاۆەل چەپلاك ۇجىممەن جانە پولياكتاردىڭ «سۆياتلو» ەتنومادەني بىرلەستىگى مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋىندە ەكى مەملەكەت اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ بەرىكتىگىن اتاعان ەدى. سول ساپارىندا ەلشىلىك وكىلى ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا ەلىمىزگە جەر اۋدارىلعان پولياكتاردىڭ جەرلەنگەن ورىندارىن ىزدەۋگە, سونداي-اق, جەرگىلىكتى مۇراجايلارمەن جۇمىس ىستەۋگە كومەكتەسۋگە ىقىلاس بىلدىرگەن بولاتىن. بۇل ءوتىنىشتىڭ ورىندالۋىنا جەرگىلىكتى بيلىك تاراپىنان قولداۋ جاسالدى. قازىر ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ قاتىسۋىمەن حالىقارالىق دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلاتىن شارالار دا ءوز كەزەگىندە جوعارى باعالانىپ ءجۇر. – «دوستىق ءۇيى» ۇجىمىنىڭ اۋداندارمەن بايلانىسى قانداي؟ – قازىر اقتوبە قالاسىنان بولەك اۋداندار اراسىندا مارتوكتە عانا «دوستىق ءۇيى» بار. سوڭعى جىلدارى ۇلتتىق ەتنومادەني بىرلەستىك مۇشەلەرى اۋدانداردى ارالاپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا ءوز ونەرلەرىن كورسەتىپ, وڭىردە تۇراتىن ۇلتتاردىڭ ونەرلەرىن دە ناسيحاتتاپ ءجۇر. «دوستىق ءۇيى» ونەرپازدارىنىڭ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ءاليا مولداعۇلوۆانىڭ تۋعان جەرى – ءاليا اۋىلىنا بارىپ, سالتاناتتى مەرەكەلىك كونتسەرت ۇيىمداستىرۋى جىل سايىنعى داستۇرگە اينالدى. سول سياقتى, كورەي ەتنومادەني قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمى ايتەكە بي اۋدانىنىڭ بوگەتساي اۋىلى جۇرتشىلىعىنا مەرەكە سىيلاپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ۇلىقتاۋ ماقساتىندا كورمە ۇيىمداستىردى. مۇنداي شارالار الداعى ۋاقىتتا دا ءوز جالعاسىن تابادى. جىل سايىن استانا قالاسىندا وتكىزىلەتىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسى وسىنداي ماقساتتاعى جۇمىستاردىڭ دامۋىن ىنتالاندىرادى. – ءسىزدىڭ ۇجىم اسسامبلەيا جىلىن وبلىستا لايىقتى اتاپ ءوتۋ ءۇشىن قانداي شارالار ۇيىمداستىرۋدى جوسپارلاۋدا؟ – بيىل 6 اقپان كۇنى ەلىمىزدە اسسامبلەيا جىلىنا بايلانىستى رەسمي تۇردە ءىس-شارالار باستاۋ الادى. بۇل كۇنى ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا اسسامبلەيا جىلىنىڭ تۋى كوتەرىلەدى. سولاردىڭ ىشىندە ەرەكشە ايتىپ كەتەتىن ءبىر جوبا بار. ول — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلاتىن «مىڭ بالا» بايقاۋى. بۇل جوبانىڭ نەگىزگى ۇستا­نىمى – قازاقستاندا تۇراتىن وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ 1000 بالاسىن مەملەكەتتىك تىلگە ۇيرەتۋ. جوباعا اقتوبەلىكتەر دە قاتىسۋعا نيەت ەتىپ وتىر. بيىل ءساۋىر ايىندا وتەتىن «قازاق­ستان دوستىقتىڭ مەكەنى» اتتى ءى رەس­پۋبليكالىق ەتنوستىق مادەنيەت فەستيۆالى دە وسى اقتوبەدە ۇيىم­داس­تىرىلادى. بۇل شاراعا ەل ايماق­تارىنان كوپتەگەن قوناقتار شاقىرى­لادى دەپ كۇتىلۋدە. سونداي-اق, اسسام­بلەيا جىلىنا وراي وبلىستاعى ەتنومادەني بىرلەستىكتەر وكىلدەرى اراسىندا حVI وبلىستىق «حالىق دوستىعى» فەستيۆالىن ۇيىمداستىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەنى وتكىزۋ دە ۇلتتار نازارىنان تىس قالمايدى. ەتنوستىق شىعارماشىلىق ۇجىمداردىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن «تاريحتا ۇمىتىلماس ءىز قالدىرعان – ۇلى جەڭىس!», ەل كونستيتۋتسياسىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان «دوستىعىم – ماقتانىشىم» اتتى ءىس-شارالاردىڭ جوباسى ازىرلەنىپ, وعان دايىندىق شارالارى باستالىپ كەتتى. وسى جۇمىستاردىڭ اياسىندا وقۋشىلار اراسىندا «مەنىڭ ەلىمنىڭ تاريحى» اتتى شىعارما, سۋرەت بايقاۋلارىن وتكىزبەكپىز. جىلداعى ءداستۇر بويىنشا بيىل ءاربىر ۇلتتىق ەتنومادەني ءبىر­لەس­تىك­تەردىڭ كۇندەرى كەڭ كولەمدە اتاپ وتىلەدى. ارينە, بۇل شارالاردىڭ ءوز دەڭ­گەي­ىندە وتۋىنە ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ءبىز­دىڭ ۇجىم جاۋاپتى. سوندىقتان, بيىل ۇجىمدى ۇلكەن جاۋاپتى ىستەر كۇتىپ تۇر. اڭگىمەلەسكەن ارايلىم نۇرباەۆا, جۋرناليست. اقتوبە وبلىسى.