ميللياردەرلەر – قۇرمەتتى مەيمان
كاپيتوليگە دونالد ترامپ دجو بايدەنمەن بىرگە كەلدى. سالتاناتتى ءىس-شاراعا كەلگەن شەتەلدىك مارتەبەلى مەيمانداردىڭ ىشىندە يتاليا پرەمەر-ءمينيسترى دجوردجيا مەلوني, ارگەنتينا پرەزيدەنتى حاۆەر ميلەي, قىتاي ۆيتسە-پرەزيدەنتى حان چجەن بار. سالتاناتتى راسىمگە «تەحنووليگارحتار» دا شاقىرىلعان. اتاپ ايتقاندا «Tesla» جانە «SpaceX» كومپانيالارىنىڭ نەگىزىن قالاعان ەلون ماسك, Meta باس ديرەكتورى مارك تسۋكەربەرگ, «Amazon» نەگىزىن قالاۋشىسى دجەفف بەزوس, UFC باسشىسى دانا ۋايت پەن «Louis Vuitton Moët Hennessy» كومپانيا توبىنىڭ پرەزيدەنتى بەرنار ارنو قاتىستى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اقش-تىڭ 47-پرەزيدەنتى دونالد ترامپقا جەدەلحات جولداپ, ونى 20 قاڭتاردا ۆاشينگتوندا وتكەن ۇلىقتاۋ راسىمىندە اقش پرەزيدەنتى قىزمەتىنە رەسمي تۇردە كىرىسۋىمەن قۇتتىقتادى. جەدەلحاتتا مەملەكەت باسشىسى قازاقستان مەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ ەنەرگەتيكا, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك سالالارىنداعى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ ودان ءارى تابىستى داميتىنىنا سەنىم بىلدىرگەن.
TikTok-تى قولداعان پرەزيدەنت
ۇلىقتاۋ راسىمىنەن كەيىن ترامپ ەڭ الدىمەن راقىمشىلىق جاساۋعا قاتىستى جارلىققا قول قويدى. ول 2021 جىلدىڭ 6 قاڭتارىندا كاپيتولي شابۋىلىنا قاتىسقان جۇزدەگەن ادامعا كەشىرىم بەردى. ەسكە سالساق, ترامپتىڭ جاقتاستارى بايدەننىڭ بيلىك باسىنا كەلۋىنە جول بەرمەۋگە تىرىسىپ, ۆاشينگتوندا تارتىپسىزدىك جاساعان ەدى. «ولار بۇگىن بوستاندىققا شىعادى دەپ ۇمىتتەنەمىن, ءاربىرى وسىنى كۇتىپ وتىر. شامامەن 1 500 ادام», دەدى د.ترامپ. كەيىنىرەك امەريكالىق باق ءىس جۇزىندە 1 600-گە جۋىق ادامعا كەشىرىم جاسالعانىن تاراتتى.
بۇدان سوڭ تىيىم سالىنعان TikTok-تى قايتا جانداندىرۋ تۋرالى قۇجاتقا قول قويىلدى. اقش-تا اتالعان الەۋمەتتىك جەلى ەندى عانا جۇمىسىن جالعاستىرعان ەدى. اقش-تىڭ جاڭا پرەزيدەنتى TikTok الەۋمەتتىك جەلىسىن ۇناتاتىنىن, ونى ساقتاۋ كەرەك ەكەنىن العا تارتتى. «شىنىمدى ايتسام, بىزدە تاڭداۋ جوق, ونى ساقتاۋ كەرەك. بۇل – كوپتەگەن جۇمىس ورنى. ءبىز ءوز بيزنەسىمىزدى قىتايعا, سونداي-اق وزگە ادامدارعا بەرگىمىز كەلمەيدى», دەدى د.ترامپ.
سونداي-اق يمپورتتىق ونىمدەرگە تاريف ەنگىزۋ, مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن ارتتىرۋ, ينفلياتسيا جانە زاڭسىز ميگرانتتارمەن كۇرەس ماسەلەسى دە پرەزيدەنتتىڭ باستى نازارىندا. سونىمەن قاتار ترامپ مەكسيكا شەكاراسىندا توتەنشە جاعداي جاريالاپ, ددۇ مەن پاريج كليماتتىق كەلىسىمدەرىنەن شىقتى. ەندى اقش-تا تەك ەكى جىنىس – ەرلەر مەن ايەلدەر مويىندالادى, كانادا مەن مەكسيكاعا قاتىستى باج سالىعى ەنگىزىلدى. مەكسيكا شىعاناعىنىڭ اتى «امەريكالىق» دەپ وزگەرتىلىپ, سولتۇستىك امەريكانىڭ ەڭ بيىك تاۋى دەنالي ماك-كينلي بولىپ بايىرعى اتاۋى قايتارىلدى. ول اقش-تىڭ 25-پرەزيدەنتى ۋيليام ماك-كينليدىڭ قۇرمەتىنە اتالعان, ترامپ ونىڭ تاريفتىك ساياساتىنا ءتانتى بولىپ, قۇرمەت تۇتادى. ەسكە سالساق, تاۋدىڭ اتاۋى 2015 جىلى باراك وبامانىڭ تۇسىندا وزگەرتىلگەن ەدى.
امەريكا ازاماتتىعى بەرىلمەيدى
سونىمەن قاتار د.ترامپ ميگرانتتاردىڭ اقش-تا تۋعان بالالارىنا امەريكا ازاماتتىعىن بەرۋدى توقتاتۋدى بۇيىردى. يمميگراتسيا جانە كەدەندىك باقىلاۋ قىزمەتى (ICE) تۇراقتى تۇردە زاڭسىز ميگرانتتاردى ۇستاپ, دەپورتاتسيالايدى. قازىر چيكاگو قالاسىندا زاڭسىز شەتەلدىك تۇرعىندارعا قارسى رەيد جۇرگىزىلىپ جاتىر. «Wall Street Journal» حابارلاۋىنشا, لوس-اندجەلەس, نيۋ-يورك, دەنۆەر مەن مايامي دە قاتاڭ باقىلاۋعا الىنعان. اقش-تا ۇزاق جىلدار تۇرىپ, جۇمىس ىستەگەن جانە قىلمىستىق تاريحى جوق ادامدارعا دا قاۋىپ ءتونىپ تۇر. زاڭسىز ميگرانتتار ءجيى تابىس تاباتىن امەريكالىق قۇرىلىس كومپانيالارى تەكسەرىلمەك. كاليفورنياداعى مەكسيكالىق اۋىلشارۋاشىلىق جۇمىسشىلارىنا قولداۋ كورسەتەتىن «Centro Binacional para el Desarrollo Indígena Oaxaqueño» كومپانياسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى سارايت مارتينەس «Reuters» اگەنتتىگىنە جۇمىسشىلاردىڭ قاتتى قورقىپ جاتقانىن ايتتى. الايدا اتالعان رەيدتەر جەرگىلىكتى جانە ايماقتىق شەنەۋنىكتەرگە ايتارلىقتاي قيىندىق تۋعىزعالى وتىر. ويتكەنى ۇستالعان زاڭسىز يمميگرانتتاردى ءبىر جەردە ۇستاۋعا ءماجبۇر بولادى, ال ولاردى ورنالاستىرۋ ورىندارى وتە شەكتەۋلى.
سونداي-اق اقش باسقا ەلدەرگە كومەك بەرۋدى 90 كۇنگە توقتاتتى. «Reuters» اگەنتتىگىنىڭ مالىمدەۋىنشە, مۇندا حالىقارالىق دامۋ ماقساتىندا كورسەتىلەتىن كومەك تۋرالى ايتىلىپ وتىر. ءۇش اي ىشىندە تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, كومەك كورسەتۋ جاڭا اكىمشىلىكتىڭ ساياسي ماقساتتارىنا سايكەس كەلەتىنى انىقتالماق.
د.ترامپ ۇلىقتاۋ كەزىندە ءوزىنىڭ بىتىمگەر ەكەنىن مالىمدەدى. پرەزيدەنت «بىتىمگەر جانە بىرىكتىرۋشى بولىپ وتىرعانىمدى ماقتان تۇتامىن», دەدى. سايلاۋ ناۋقانى كەزىندە ول بىرنەشە رەت ۋكرايناداعى قاقتىعىستى ءبىر كۇندە اياقتايمىن دەپ ۋادە بەرگەن ەدى. كەيىن وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ول بۇل ماسەلە شامامەن التى ايعا سوزىلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ قالدى. ترامپتىڭ كەڭەسشىلەرى ۋكرايناداعى قاقتىعىستى توقتاتۋ جوسپارىنىڭ بىرنەشە نۇسقاسىن ازىرلەپ تە بەردى. جالپى العاندا, ولار قاقتىعىستى توقتاتۋدى جانە كيەۆتىڭ ناتو-عا كىرۋىن كەيىنگە قالدىرۋدى كوزدەيدى.
«Washington Post» گازەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, ترامپ بايدەن اكىمشىلىگىنىڭ الۋانتۇرلىلىك, تەڭدىك جانە ينكليۋزيا تاجىريبەلەرى تۋرالى ساياساتىنا قارسى شەشىم قابىلدايدى. سونىمەن قاتار ول ەسىرتكى كارتەلدەرىن شەتەلدىك تەرروريستىك ۇيىمدار دەپ جاريالاعان.
اقۇيگە كەلگەنگە دەيىن ترامپ تاعى دا «Capital One Arena» كەشەنىندە جاقتاستارىنىڭ الدىندا ءسوز سويلەدى, وندا ول 10-عا جۋىق جارلىققا قول قويعان. ولاردىڭ قاتارىندا اقش-تىڭ 46-پرەزيدەنتىنىڭ كۋبانى تەرروريزمگە دەمەۋشى ەلدەردىڭ تىزىمىنەن شىعارۋ تۋرالى جارلىعىنىڭ كۇشىن جويۋ, ونىڭ «جاسىل» باستامالارىن توقتاتا تۇرۋ, بارلىق فەدەرالدى شەنەۋنىكتى Covid-19-عا قارسى ۆاكتسينالاۋ تۋرالى بۇيرىقتىڭ كۇشىن جويۋ بار.
اقش بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ مالىمەتىنشە, اتالعان جارلىقتىڭ قانشاسى كومەكتەسەتىنى ءالى بەلگىسىز, ويتكەنى كوپتەگەن باعدارلامانى قارجىلاندىرۋعا قاراجات كونگرەسستەن بولىنەدى. ماسەلەن, يزرايل مەن مىسىر سياقتى ەلدەردى قولداۋ ۇزاق مەرزىمگە نەگىزدەلگەن جانە كەيبىر جاعدايلاردا كەلىسىمشارتتىق مىندەتتەمەلەرمەن رەتتەلەدى.
