داعدارىستىڭ الدىن الۋ قادامى

اقتوبەدە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ مەن قازاقستاندىق ۇلەستى دامىتۋعا ارنالعان كەڭەس ءوتتى. كەڭەسكە ورتالىق مەم­لە­كەت­­تىك ورگاندار جانە ولاردىڭ اۋ­­ماق­تىق بولىمشەلەرى, ۇلتتىق كوم­­پا­نيالاردىڭ, جەرگىلىكتى اتقا­رۋشى ورگانداردىڭ, كاسىپ­وداق جانە قوعامدىق ۇيىم­دار­دىڭ, قارجى ينستي­تۋت­تارى­نىڭ, سونداي-اق, ءبىر­قاتار كا­سىپ­ورىن­داردىڭ باسشىلارى قا­تىستى. وندا باقىتجان ساعىنتاەۆ الەمدىك قارجى داعدارىسىنا, سون­داي-اق, رەسەي ءرۋبلىنىڭ قۇنسىز­دانۋىنا بايلانىستى ەل ەكونوميكاسىنا ىقپالىن ازايتۋعا باعىتتالعان ۇكىمەت قولعا الىپ جاتقان شارالاردى اڭگىمە وزەگىنە اينالدىردى. – الەمدەگى ساياسي جانە ەكو­نو­ميكالىق جاعدايعا بايلانىستى جەرگىلىكتى جەردەگى جۇيە قۇراۋشى جانە ۇلتتىق كومپانيالارمەن جەرگىلىكتى اكىمدىك تاراپىنان قازاقستاندىق مازمۇندى ارتتىرۋ جانە وڭىرلەردە الەۋ­مەتتىك تۇراقتىلىقتى ساق­تاۋ بويىنشا جۇمىستار قولعا الى­نۋدا. ەلباسى الەمدىك داع­دارىس پەن رەسەي ءرۋبلىنىڭ قۇن­سىزدانۋىنىڭ سالدارىن دەر كەزىندە سەزىپ, ءوزىنىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا وسى سىن-قاتەرلەردەن شىعۋ جولدارىن كورسەتتى. وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدە ەل ەكونوميكاسى دامۋىنىڭ جەتى باسىم باعىتتارىن ايقىنداپ بەردى. بۇل باعىتتار بويىنشا شارالار الىنىپ, جۇيەلى جۇمىستار جاسالۋدا. ەلىمىزدىڭ جىلدىق بيۋدجەتى بۇرىن ءبىر توننا مۇنايدىڭ باعاسى 80 دوللار شاماسىندا بەلگىلەنسە, كەيىن 50 دوللار باعامىمەن ناقتىلاندى. الايدا, «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىندا قارالعان باعدارلامالاردىڭ بارلىعى دا ورىندالاتىن بولادى. كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا دا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلىپ, قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلەدى. 2016 جىلعا قارالعان قارجىلاي قولداۋدى 2015 جىلعا ءبولۋ جونىندە ەلباسىمەن كەلىسىلدى. تەمىرجول ءتاريفىن, ەلەكتر قۋاتى باعاسىن تومەندەتۋ باعىتىندا قادامدار جاسالۋدا. جالپى, ورتا جانە شاعىن بيزنەستى قولداۋدىڭ مۇمكىن بولعان تەتىكتەرى قاراستىرىلۋدا. وڭىرلەردە سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ۇيلەر دايىن بولسا, ونى ۇكىمەت بەلگىلەگەن باعامەن ساتىپ الۋ ويلاس­تىرىلۋدا. ەلىمىز بويىنشا بەس-التى قالادا مۇنداي مۇمكىندىكتەر بار ەكەنى قازىردىڭ وزىندە بەلگىلى بولىپ وتىر, – دەدى باقىتجان ساعىنتاەۆ. ول سونداي-اق, جۇمىس ورىندارىن قىسقارتپاۋ, وندىرىستەردىڭ ىر­عاقتى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە دە توقتالدى. ءوز كەزەگىندە وبلىس اكىمى ار­حيمەد مۇحامبەتوۆ بايانداماسىندا وڭىردەگى وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەردى قولداۋ, داعدارىسقا قارسى شارالاردى قابىلداۋ جانە جەرگىلىكتى قۇرامدى دامىتۋ جايىندا باياندادى. وسى ورايدا, قازاقستاندا ساتىپ الىناتىن تاۋارلار كولەمىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا وڭىردە جاڭا ءوندىرىس ورىندارى قۇرىلىپ, قولدانىستاعىلارى جاڭعىرتىلاتىنىن جەتكىزدى. ءوڭىر باسشىسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, وبلىس­تا العاشقى بەسجىلدىقتا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا جالپى سوماسى 691,1 ملرد.تەڭگەنى قۇرايتىن 83 ينۆەستيتسيالىق جوبا ەنگىزىلىپ, 11,8 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلعان. 74 كاسىپورىن ونىمدەرىن شىعارىپ, ولار قازاقستاندىق نارىقتا سۇرانىسقا يە بولىپ وتىر. ءوڭىر باسشىسى قازاقستاندىق قۇرام ۇلەسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بەلسەندى جۇمىس جاساپ وتىرعان كەيبىر كومپانيالاردى اتاپ ءوتتى. قازاقستاندىق وندىرۋشىلەرمەن تابىستى ىنتىماقتاستىقتىڭ ءبىر مىسالى رەتىندە ءدوڭ كەن-بايىتۋ كومبيناتىنىڭ اقتوبە مەتالل قۇرىلىمدارى زاۋىتىمەن بىرلەسكەن جۇمىسىن مىسالعا كەلتىردى. سونداي-اق, اقتوبەلىك ءون­دى­رۋشىلەر قازاقستاننىڭ ايماقتارى اراسىندا تاۋار-ەكونوميكالىق ىن­تىماقتاستىعىن نىعايتۋ بويىنشا ماقساتتى تۇردە جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتقانى اتاپ ءوتىلدى. مىسالى, «اقتوبە مەتالل قۇراستىرمالارى زاۋىتى» جشس-ءنىڭ مەتالل بۇيىم­دارى, «سترويدەتال» جشس تەمىر-بەتون بۇيىمدارى, «كوك­تاس» اق قۇرىلىس تاستارى مەن قيىرشىق تاستارى, «ەكوتون باتىس» جشس ۇياشىقتى بلوكتارى, «اقتوبەسترويحيممونتاج» جشس پوليەتيلەن قۇبىرلارى قازاقستاندىق نارىقتا سۇرانىسقا يە. اتىراۋ جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ مۇناي كاسىپورىندارى «اقتوبە مۇناي جابدىقتارى زاۋىتى» اق ونىمدەرىن پايدالانادى. كەڭەس سوڭىندا قىزمەتتىڭ ءار ءتۇرلى باعىتتارى بويىنشا بىرقاتار مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى. وبلىس اكىمدىگى مەن ۇلتتىق كومپانيالار جانە جۇيە قۇراۋشى كاسىپورىندار اراسىندا جالپى سوماسى 44,6 ميلليارد تەڭگەگە جەرگىلىكتى قۇرامدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جەتى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. مەموراندۋمعا قول قويعاندار اراسىندا «ەۋرازيا توبى» جشس, «قازمۇنايگاز» اق, «قازاق­مىس كورپوراتسياسى» جشس, «قازاق­تەلەكوم» اق, «قازاقستان تەمىر جولى», ۇك» اق, «سنپس-اقتو­بەمۇنايگاز» اق, «ۆوسحود وريەل» جشس بار. بۇدان باسقا, جۇمىس ورىندارىن جانە جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن قىسقارتۋعا جول بەرمەۋگە, سونداي-اق, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ەڭبەك زاڭدىلىقتارىن ساقتاۋ جونىندەگى, ونىڭ ىشىندە, ەڭبەكاقى بويىنشا قارىزداردى وتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جۇمىستارىن جانداندىرۋعا باعىتتالعان الەۋمەتتىك دامۋ سالاسىنداعى جەتى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. قول قويۋشىلار اراسىندا جالپى العاندا 23 مىڭنان استام ادام ەڭبەك ەتەتىن «قازحروم» تۇك» اق, «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق, «قازاقويل اقتوبە» جشس, «ازحس» اق, «ترانسەنەرگو» اق, «ۆوسحود-Oريەل» جشس, « ۇلى قابىرعا» جشس بار. الەۋمەتتىك باعىتتاعى مەمو­راندۋمدارعا قول قويۋ – بۇل ءبىر رەتتىك اكتسيا ەمەس, تۇپكى ماقساتى ايماقتىڭ تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ بولىپ تابىلاتىن دايەكتى جۇمىستار ەكەنىن اتاپ كورسەتۋ قاجەت. جىل باسىنان بەرى وبلىستا وندىرىستىك ۇدەرىستەردى تۇراقتاندىرۋ جانە جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك قۇ­قىق­تارى مەن كەپىلدىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزارا ىن­تىماقتاستىق تۋرالى 62 مەمو­راندۋمعا قول قويىلدى. كەڭەس جۇمىسىن قورىتىندىلا­عان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىن­باسارى باقىتجان ساعىنتاەۆ «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق-تىڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى كومپانيانىڭ ءونىمىن پايدالانباي وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل مۇناي سالاسى كاسىپورىندارى ءۇشىن ءونىم شىعاراتىن بىردەن-ءبىر كاسىپورىن ەكەنىن, ماسەلەگە تەرەڭىرەك قاراۋ كەرەكتىگىن قاداپ ايتتى. ساتىبالدى ءساۋىرباي, «ەگەمەن قازاقستان». اقتوبە وبلىسى.