جوبالار ۇنەمشىلىككە نەگىزدەلۋى ءتيىس

ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا بىرقاتار حالىقارالىق كەلىسىمدەردى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى قارالدى. سونداي-اق, دەپۋتاتتار الەۋمەتتىك ەڭبەك سالاسىنداعى مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى وڭتايلاندىرۋ مەن اۆتوماتتاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەردى كوزدەيتىن زاڭ جوباسىن دا تالقىعا سالدى. الدىمەن دەپۋتاتتار كۇن تارتىبىندەگى «قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى ارا­سىنداعى ادامداردىڭ رەادميسسياسى تۋرالى كەلىسىمدى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ادامداردىڭ رەادميسسياسى تۋرالى كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ ءتارتىبى تۋرالى اتقارۋ حاتتاماسىن راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. ول بويىنشا بايانداما جاساعان ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات دەمەۋوۆ قۇ­جات ەكى مەملەكەت اۋماعىنا كىرۋ جانە وندا بولۋ شارتتارىن بۇز­عان ادامداردى انىقتاۋ جانە قاي­تا­رۋدى كوزدەيتىندىگىن ايتتى. بۇل ساناتقا ەلىمىز اۋماعىنا زاڭسىز نەمەسە زاڭدى كىرگەن, بىراق ۆيزا­سى نەمەسە رۇقسات مەرزىمى ءوتىپ كەت­كەن­نەن كەيىن سوندا قالعان ادام­دار جاتقىزىلاتىنى اتاپ كورسە­تىلدى. تاراپتار قايتارۋ كۇنىن, قايتارۋدىڭ شارتتارىن الدىن الا كەلىسىلەتىنى دە العا تارتىلدى. بايانداماشىنىڭ سوزىنەن بەلگىلى بولعانى, استانا جانە الماتى قالالارىنىڭ حالىقارالىق اۋەجايلارى رەادميسسيا ءۇشىن قازاقستاننىڭ كەسىپ ءوتۋ پۋنكتى بولىپ بەلگىلەنگەن. قازاقستان مەن وزبەكستان ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرى وسى كەلىسىمدى ىسكە اسىراتىن قۇزىرەتتى ورگاندار بولىپ تابىلادى. كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ زاڭسىز كوشى-قونمەن كۇرەسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتەر اۋماعىندا زاڭسىز جۇرگەن ادامداردى حالىقارالىق قۇقىققا سايكەس قابىلداۋدى, ولاردىڭ ءترانزيتىن جەڭىلدەتەدى. كامال بۇرحانوۆتىڭ وزبەكستاننان زاڭسىز جۇمىس كۇشىنىڭ كەلۋى جاعدايىنا بايلانىس­تى سۇراعىنا وراي جاۋابىندا ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى 2014 جىلى قازاقستانعا 530 مىڭ وزبەكستان ازاماتى كىرگەندىگىن العا تارتتى. جالپى كەلىپ كەتكەندى قوسقاندا, ولاردىڭ سانى 3 ميلليون 640 ادامعا جەتكەن. اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانداردىڭ سانى 59 مىڭدى قۇراسا, ال ەلدەن شىعارىلعانى 1946 ادام ەكەنى بەلگىلى بولدى. بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار «قا­زاقستان رەسپۋبليكاسى مەن حا­لىق­ارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى «قازاقستاندا ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ» جوباسى بويىنشا گرانت تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قارادى. ايتا كەتۋ كەرەك, «قازاقستاندا ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ» جوباسى شۆەيتساريانىڭ دامۋ جانە ىنتىماقتاستىق باسقارماسىنىڭ گرانتى ەسەبىنەن قار­جىلاندىرىلادى, ول دۇنيە­جۇ­زىلىك بانكتە قۇرىلعان قور ارقى­لى بولىنەدى. كەلىسىمگە سايكەس, دۇنيەجۇزىلىك بانك الۋشىعا وسى كەلىسىمدە جازىلعان نەمەسە ايتىلعان تارتىپپەن جانە شارتتارمەن جوبانى قارجىلاندىرۋعا جاردەم كورسەتۋ ءۇشىن 21 763 000 اقش دوللارى مولشەرىندە گرانت بولۋگە كەلىسىم بەرەدى. ال الۋشى جاق جوبانىڭ ماقساتتارىنا ءوزىنىڭ ادالدىعى تۋرالى مالىمدەيدى جانە ونى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى دەپ كورسەتىلگەن. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى البەرت راۋدىڭ ايتۋىنشا, جوبانىڭ ماقساتى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بولسا, وعان 17,7 ميلليون اقش دوللارى باعىتتالاتىن بولادى. بۇل قارجىلار شامامەن 70-كە تارتا الەۋمەتتىك نىسانعا جۇمسالماق. اعىمداعى جىلعا ەلىمىزدىڭ جەتى وڭىرىندە 19 الەۋمەتتىك نىسان تاڭداپ الىنىپتى. ءماجىلىس دەپۋتاتى مەيرام بەگەنتاەۆتىڭ عيماراتتاردىڭ ەنەرگيا تۇتىنۋىن ازايتۋعا قاتىستى سۇراعىنا وراي جاۋابىندا ا.راۋ قارجى نەگىزىنەن مەكتەپ عيماراتتارىنا جۇمسالاتىنىن ورتاعا سالدى. ەنەرگيا ۇنەمدەۋ ماسەلەسىن كوتەر­گەن راۋان شاەكين سەمەيدەگى ەلەكتر قۋاتىمەن جىلىتىلاتىن اۋرۋحانا عيماراتىنا ايىنا 60-70 ميلليون تەڭگە تولەنەتىنىن العا تارتىپ, بيىلدىققا ەنگەن جوبالاردىڭ ىشىندە سول عيمارات بار ما؟ دەپ سۇرادى. ۆيتسە-مينيستر ول عيماراتتىڭ تىزىمدە جوق ەكەندىگىن ايتتى. ارىپتەسىنىڭ ويىن جالعاستىرعان ۆلاديسلاۆ كوسارەۆ ىستىق سۋمەن مەكتەپتى قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان كۇن كوزى­نەن قۋات الاتىن قوندىرعى جايىن ءسوز ەتە كەلىپ, وزىق تاجىريبەلەر ەسكە­رىلمەيتىندىگىن, اۆتوماتتى جۇ­مىس ىستەيتىن پەشتەردى شىعا­راتىن كاسىپورىنعا كومەك كورسە­تىل­مەيتىندىگىن اششى سىنعا الدى. زاڭ جوباسى ءبىراز تالقىلاۋدان وتكەننەن كەيىن ماقۇلداندى. سونداي-اق, دەپۋتاتتار كەشە «قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەي­بىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىنداعى مەم­لەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىز­مەت­تەر­دى وڭتايلاندىرۋ جانە اۆتومات­تان­دىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگى­زۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دا ماقۇل­دادى. زاڭ جوباسى بيزنەس-ۇدەرىس­تەردى وڭتايلاندىرۋ, اق­پا­رات­­تىق جۇيەلەردى جانە دەرەك­­قوردى ينتە­گراتسيالاۋ, ەلەك­­تروندىق قۇجات­تار مەن ەلەك­تروندىق تسيفر­لىق قولتاڭبانى قولدانۋ سالا­سىن, سونداي-اق, «ەلەك­ترون­دى ۇكىمەت» پورتالىن دايەكتى تۇردە كەڭەيتۋ ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ سالاسىنداعى وڭ وزگەرىستەردى زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتىپ بەرۋگە باعىتتالعان. ماتەريالدىق ءوندىرىستىڭ بارلىق سالالارىنىڭ جۇمىسشىلارى مەن ەڭبەككەرلەرىن كوتەرمەلەۋ ماقساتىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ءبىر توبى ءۇش دارەجەدەن تۇراتىن «ەڭبەك داڭقى» (ترۋدوۆايا سلاۆا)» مەملەكەتتىك ناگراداسىمەن ناگرادتاۋ بولىگىندە قولدانىستاعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتiك ناگرادالارى تۋرالى» زاڭعا تۇزەتۋ ەنگىزدى. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتۋ كەرەك, كەشەگى جالپى وتىرىستا ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆ وزگە ەر ارىپتەستەرىنە قاراعاندا, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا وتە جاقسى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقاندىعىنا ەرەكشە توقتالدى. «ەگەر ادام شىنىمەن دە جۇمىس ىستەپ جاتسا, وندا ونى ايتۋ كەرەك, – دەپ ساباقتادى ءسوزىن پالاتا توراعاسى. –مەنىڭ بىلۋىمشە, ول – الدى اشىق مينيستر. جالپى العاندا, مەن ايتار ەدىم, بۇل مينيسترلىك – ماقتاۋعا تۇرارلىق. سىزگە ۇلكەن راحمەت. شىنتۋايتىندا, بىرقاتار ەر مينيسترلەرگە قاراعاندا, ءبىراز نارسەگە قول جەتكىزدىڭىزدەر. ياعني, بۇل مينيسترلىك كوپتەگەن شارۋالاردى اتقارۋدا. مۇمكىن, بارلىعىن قامتي الماعان بولارسىز, ويتكەنى, جۇمىس كولەمى وتە اۋقىمدى, مۇندا دەنساۋلىق ساقتاۋعا قوسا, الەۋمەتتىك ماسەلەلەر بارشىلىق». اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».