ازەربايجاننىڭ ۇلت كوشباسشىسى گەيدار اليەۆ ء«بىز سول كۇندەردەن قانشالىقتى الىستاعانىمىزبەن بۇل وقيعالاردىڭ ازەربايجان حالقىنىڭ تاريحىنداعى ماڭىزدىلىعىن سونشالىقتى جاقسىراق تۇسىنەتىن بولامىز. بولاشاق ۇرپاق بۇل وقيعالارعا ءادىل جانە دۇرىس باعا بەرەر. بىراق ءبىر نارسە انىق, 1990 جىلعى 20 قاڭتار – ازەربايجاندىقتاردىڭ ومىرىندەگى بەتبۇرىستى كەزەڭ بولدى», دەپ سيپاتتادى.
تاريح قاتپارىنداعى سول ءبىر اۋىر كەزەڭ جۇرت جادىنان وشكەن جوق. «1990 جىلعى 19-ىنان 20-سىنا قاراعان ءتۇنى بۇرىنعى كەڭەس اسكەرىنىڭ اسكەري بولىمشەلەرى باكۋ قالاسىندا بەيبىت حالىققا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاپپاي قىرعىن ۇيىمداستىردى. ولار تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرىپ, ەگەمەندىككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن كوتەرىلگەن حالىقتى اياۋسىز جازالادى. بۇل قانقۇيلى قىلمىس ادامداردىڭ ەركىندىككە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن وشىرە المادى. ازەربايجان حالقى قاسىق قانى قالعانشا مەملەكەت تاۋەلسىزدىگىن قورعاپ قالدى. قاندى قاڭتار ازەربايجان حالقىنىڭ تاۋەلسىزدىك جولىنداعى كۇرەسىنىڭ باستاۋى بولدى», دەيدى ەل تاريحشىلارى.
سول ءبىر الاساپىران ءتۇنى توگىلگەن شەيىتتەردىڭ قانى ارقىلى ازەربايجاننىڭ جاڭا تاريحى جازىلدى. وسى قورقىنىشتى وقيعادان بەرى قانشا جىل وتسە دە, بۇل قايعىلى جاعدايدى ءاربىر ازامات ۇمىتپايدى. وتان ءۇشىن جانىن قيعان ازەربايجاننىڭ ۇلدارى مەن قىزدارىنىڭ ەرلىگى اڭىزعا اينالدى. ويتكەنى ولار حالىقتىڭ ەركىندىك جولىنداعى العاشقى سوقپاقتارىن سالدى. ازەربايجان تاريحشىلارىنىڭ رەسمي دەرەگىنشە, باكۋ مەن ازەربايجاننىڭ بىرقاتار ايماقتارىنا كىرگەن اسكەرلەر 147-دەن استام بەيبىت تۇرعىندى ءولتىرىپ, 700-دەن استام ادام جاراقات العان.
بۇل قايعىلى وقيعالاردان كەيىن گەيدار اليەۆ ماسكەۋدەگى ازەربايجان وكىلدىگىندە ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىن وتكىزىپ, بۇل قىلمىستى قاتاڭ ايىپتادى. ول ازەربايجان حالقىنا قارسى جاسالعان قىرعىنعا ساياسي باعا بەرۋدى جانە كىنالىلەردى جازالاۋدى تالاپ ەتتى. 1990 جىلعى 20 قاراشادا ازەربايجاننىڭ ناحچىۆان اۆتونوميالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى ءماجىلىسىنىڭ سەسسياسىندا ۇلت كوشباسشىسى 20 قاڭتارداعى قاندى قىرعىندى ازەربايجان حالقىنىڭ ەگەمەندىك قۇقىقتارىنا جاسالعان قاستاندىق دەپ باعالادى. ال 1994 جىلى ازەربايجان باسشىلىعىنا ورالعاننان كەيىن بۇل وقيعالارعا ساياسي-قۇقىقتىق باعا بەرىلدى, قىلمىس جاساعان تۇلعالاردىڭ ەسىمدەرى جاريالاندى. سودان بەرى ازەربايجاندا 20 قاڭتار جالپىۇلتتىق ازا تۇتۋ كۇنى بولىپ جاريالاندى. بۇل وقيعالار كەزىندە مۇگەدەك بولعان ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋى كۇشەيتىلدى. وسى ساياساتتى جالعاستىرعان ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ 20 قاڭتار وقيعالارىندا شەيىت بولعانداردىڭ وتباسىلارى مەن مۇگەدەكتەرىنە ەرەكشە قامقورلىق كورسەتىپ كەلەدى.
ۇلت باسىنا تونگەن تراگەديانى ەلدىڭ ۇكىمەتى مەن تاريحشىلارى حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىنا سايكەس ادامزاتقا قارسى جاسالعان قىلمىس رەتىندە باعالانۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتىپ كەلەدى. بۇگىندە جىل سايىن جالپىۇلتتىق ازا تۇتۋ كۇنىندە ازەربايجان حالقى سول قايعىلى تۇندە قازا بولعانداردى قۇرمەتپەن ەسكە الادى. ءار جىلى جۇزدەگەن مىڭ ادام ەل استاناسىنىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسىندە ورنالاسقان شەيىتتەر اللەياسىنا ەل ەگەمەندىگى جولىندا كۇرەسكەن وعلاندارىن ەسكە الىپ, رۋحىنا تاعزىم ەتەدى. مۇندا جينالعان حالىقتىڭ كوپتىگى وتان ءۇشىن قۇربان بولعان قاھارمان ۇلداردىڭ جارقىن بەينەسىنە دەگەن قۇرمەت پەن تاعزىمنىڭ ايقىن دالەلى بولسا كەرەك.
