– ءسىز ءۇشىن كرەاتيۆتى ەكونوميكا دەگەن نە جانە ونىڭ ەلدىڭ دامۋىنا اسەرى قانداي؟
– بۇگىندە «كرەاتيۆتى ەكونوميكا» تۇسىنىگى كوپ وتانداسىمىزدىڭ ساناسىنا ءسىڭىپ ۇلگەردى. ياعني «كرەاتيۆ» ءسوزى «شىعارماشىلىق» دەگەن ماعىنا بەرەتىنىن بىلسەك, «كرەاتيۆتى ەكونوميكا» ۇعىمىن تام-تۇمداپ ءتۇسىنۋ قيىن ەمەس. باستى تاۋار – شىعارماشىلىق ءونىم نەمەسە كونتەنت. دەمەك ادام قيالىنان شىعارىلعان ءونىمدى ساتۋ, ودان پايدا تابۋ. بىلايشا ايتقاندا, مونەتيزاتسيالاۋ. ەكونوميكانىڭ باسقا دا سالالارىنان ايىرماشىلىعى ءارى ۇتىمدى تۇسى دا وسى. ويتكەنى ءبىزدىڭ وي-قيال, ءبىلىم, ينتەللەكت سارقىلمايتىن رەسۋرس سانالادى.
ءسال تارقاتساق, كرەاتيۆتى ەكونوميكا ءبىلىم-عىلىمعا سۇيەنەتىن, ونەر, مادەنيەت, بيزنەس جانە تەحنولوگيالار ۇشتاساتىن يندۋستريا دەۋگە ابدەن بولادى. بۇگىندە بۇل نارىقتا «قاسقىرعا» اينالعان ەلدەردىڭ ءبىرازى سالاعا 13 شىعارماشىلىق يندۋستريانى كىرىستىرگەن. ولار – رەكلاما, ماركەتينگ, ساۋلەت ونەرى, قولونەر, ديزاين, كينەماتوگراف, ۆيدەو مەن فوتوونەر, مەديا, IT, مۋزەي مەن گالەرەيالار, مۋزىكا جانە بەينەلەۋ ونەرى, باسپا ءىسى.
كوشباسشى مەملەكەتتەردىڭ كوشىنەن قالماس ءۇشىن قازاقستان ۇكىمەتى دە كرەاتيۆتى ەكونوميكانى پەرسپەكتيۆالى باعىت دەپ قابىلداپ, 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان «شىعارماشىلىق يندۋستريانى دامىتۋ» تۇجىرىمداماسىن بەكىتكەن ەدى. بۇل تالانتتاردى, ۇلتتىق مادەنيەتتى قولداۋعا جانە ەكونوميكالىق وسىمگە ۇلەس قوسۋعا باعىتتالدى. سايكەسىنشە جاڭا جۇمىس ورىندارى قۇرىلدى. رەسپۋبليكانىڭ ءار قيىرىنداعى جاستىڭ ءوز قارىم-قابىلەتىن اشۋىنا, شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋىنا مۇمكىندىك تۋدى. بۇگىندە قوعامدا «شىعارماشىلىقپەن اقشا تابۋ مۇمكىن ەمەس» دەگەن يدەيا ەسكىردى. ەسەپكە سالساق, قازىر كرەاتيۆتى يندۋستريا سالاسىندا 135 مىڭعا جۋىق ازامات جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ سانى الداعى ءتورت جىلدا ەكى ەسە ارتادى دەگەن بولجام بار.
ال ەگەر ونىڭ ەل دامۋىنداعى باستى كەيستەرىنە توقتالساق, قازاقستان ءۇشىن بۇل مۇناي مەن گاز سەكتورىنا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قۇندىلىقتاردى ساقتاي وتىرا, ءتول مادەنيەتتى جاڭاشا سيپاتتا ىلگەرىلەتۋگە, ونى جاھان جۇرتىنا تانىتۋعا جول اشادى. دۇنيە جۇزىنە ورتاق نە ىشكى پروبلەمالاردا زاماناۋي شەشىمدەردى ۇسىنادى. قوعامدا جاستاردىڭ بەلسەندىلىگىنە ىقپالداسادى. شەتەل نارىعىندا سۇرانىس ارتىپ, ەكسپورتتى جۇيەلەۋگە جانە جاڭا ينۆەستورلاردى تارتۋعا سەپ بولادى.
– ەندى ناقتى ءسىزدىڭ مىسالعا توقتالساق. قازىرگى گالەرەياڭىز تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز...
– مىنە, بيىل مادەنيەت سالاسىندا جۇمىس ىستەپ جاتقانىما التى جىلعا جۋىقتايدى. نەگىزى ماماندىعىم – قارجى اۋديتورى. 2012-2016 جىلى الماتى قالاسىنداعى SDU ۋنيۆەرسيتەتىن ءتامامدادىم. وقۋىمدى اياقتاعان سوڭ, تۋىپ-وسكەن قالام اتىراۋعا ورالىپ, ءۇش جىل بويى حالىقارالىق «دەلويت» كومپانياسىندا ەڭبەك ەتتىم. سول ارالىقتا مۇنايلى ولكەدە قالا تۇرعىندارىنا ارنالعان گالەرەيا اشۋدى جوسپارلادىم. مادەنيەت, ونەر سالاسىنان ارنايى ءبىلىمىم جوق بولسا دا, جاڭا ورتا قالىپتاستىرۋدى كوزدەدىم. ءارتۇرلى جوبالاردى, سونىڭ ىشىندە كورمەلەردى, دارىستەردى, مادەني ءىس-شارالاردى وتكىزىپ, ءبىراز تاجىريبە جيناقتادىم.
وسىلايشا, 2019 جىلى ءوزىمنىڭ زاماناۋي سارىنداعى «Ait Gallery» اتتى جەكە گالەرەيامدى ەنتۋزيازممەن اشتىم. ماقسات – جاس سۋرەتشىلەردى قولداۋ. ياعني دەلدال رەتىندە قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ تۋىندىلارىن كوپشىلىككە ۇسىنىپ, ساتۋ. ءبىز ساتىلعان ونەر تۋىندىلارىنان قىزمەت كورسەتۋ اقىسىن عانا الامىز.
باستاپقىدا 150-گە تارتا ونەر تۋىندىسىنىڭ اۆتورى, وتاندىق جاس سۋرەتشى عاني كوبەيدىڭ مارجاندارىن «Ou Art» اتتى كورمەدە ۇسىندىق. جاڭالىعى سول – ونەر يەسىنىڭ ءار كارتيناسىن كورەرمەن بەلگىلى ءبىر اۋەننىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن قاراۋعا ءتيىس. سوندا ىلىنگەن كارتينالار جانعا تىنىشتىق ۇيالاتىپ, اركىمنىڭ ءوز جانىنىڭ تۇكپىرىنە ۇڭىلۋىنە سەپتەسەدى. بۇل بەينەلەۋ ونەرىندەگى جاڭا باعىت دەۋگە بولادى. قىلقالام شەبەرىنىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ ىرگەتاسى ويۋ-ورنەكتەردەن قالانعان. ءار تۋىندىدا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردان سىر شەرتەر تاريح پەن تەرەڭدىك بار. ءبىزدىڭ باستى مۇددەمىز – حالىقارالىق ارەنادا دا ۇلتتىق مادەنيەتتى كەڭىنەن تانىمال ەتۋ.
بۇگىندە جاس سۋرەتشىنىڭ كومپوزيتسيالىق تۋىندىلارى نيۋ-يورك, سەۋل, لوندون قالالارىنداعى كورمەلەردە قويىلىپ, اقش, ەۋروپا جانە ازيا ەلدەرىنىڭ جەتەكشى گالەرەيالارىمەن سەرىكتەستىك قۇرىپ ۇلگەردى. ودان قالدى ءوزىمىزدىڭ استانا, الماتى سىندى شاھارلاردا ونەرسۇيەر قاۋىمنىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. ءبىراز كارتينالارىن دا ساتتىق.
– مۇنايلى ولكە جاستارىنىڭ قىزىعۋشىلىعى قانداي؟ قازىر كوپشىلىگى بوس ۋاقىتىن قالاي وتكىزەدى؟
– اتىراۋدا دا كرەاتيۆتى ويلايتىن, وزىق ويلى لەك قالىپتاسىپ كەلەدى. پوەتيكالىق كەش ۇيىمداستىرۋشىلار, نەشە ءتۇرلى ينتەللەكتۋالدى ويىندار مەن جاستاردىڭ قارىم-قابىلەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جوبالار, مۋزىكالىق قىرىن اشۋعا كومەكتەسەتىن «Kilen Hub», «اtyrau music community» سىندى قاۋىمداستىقتار, كىتاپ, كينوسۇيەر وقىرمان يا كورەرمەنگە ارنالعان ديالوگ الاڭدارى بار. باسىم كوپشىلىگى مەملەكەتتىك قولداۋ نەگىزىندە ەمەس, جەكە ازاماتتاردىڭ, قانداي دا ءبىر قوعامدىق ۇيىم, الەۋمەتتىك جوبالاردىڭ باستامالارى رەتىندە ءساتتى جۇمىس ىستەپ جاتىر.
ءوزىم دە گالەرەيادان بولەك, اتىراۋدىڭ ىشكى ءتۋريزمىن دامىتۋدى قولعا الدىم. «Afisha travel» اتاۋىمەن ءوڭىردىڭ مادەني برەندىن ىلگەرىلەتۋگە اتسالىسىپ, وبلىس ماڭىنداعى نەشە ءتۇرلى تاريحي مەكەندەرگە تۋرلار ۇيىمداستىرىپ تۇرامىن. ويتكەنى جاستار مۇنداي باستامالارعا «اش» دەۋگە بولادى. سوندىقتان ايماققا جاس وتانداستارىمىزدىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى وتكىزۋگە سەپتەسەتىن, يدەيالارىن كاسىپ كوزىنە اينالدىراتىن, كرەاتيۆتى جاستار شوعىرىن قالىپتاستىراتىن ورتاق الاڭ كەرەك-اق. مۇنداي ورتالىق قۇرۋعا ءبىزدىڭ «Ait Gallery»-ءدىڭ قاۋقارى جەتكەنىمەن, گالەرەيانىڭ اۋقىمى مۇمكىندىك بەرمەي تۇر. جالپى, قازىرگى جاستاردا وزدەرىنىڭ شىعارماشىلىق قابىلەتتەرىن كاسىپكە اينالدىرىپ, يننوۆاتسيالىق ستارتاپتار مەن جاڭا جوبالاردى باستاۋعا ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتى بار. تەك كەي وڭىرلەردە ينفراقۇرىلىم وسالداۋ كەلەدى.
– ءدۇيىم رەسپۋبليكانىڭ شىعارماشىلىق نارىعىندا جاستارعا قانداي جاعداي جاسالىپ وتىر؟
– كرەاتيۆتى ەكونوميكادا يدەيا تاپشى. ال تاپشىلىق بار جەردە باعا جوعارى بولادى. ەلىمىزدىڭ وسى يندۋسترياعا زەيىن قويىپ, قارجى ءبولىپ, باعىت-باعدارىن, ماقسات-مىندەتىن ايقىنداپ العالى بەس جىلعا جۋىقتادى. تەك بىلتىردىڭ وزىندە دۇنيەجۇزىلىك زياتكەرلىك مەنشىك ۇيىمىمەن (دزمۇ) تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتىلدى. ازاماتتارعا وقىتۋ سەمينارلارى, ترەنينگتەر وتكىزىلىپ تۇرادى. بۇعان قوسا دزمۇ, ءسىم جانە ءام قازاقستاندىق كرەاتورلار ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسىن ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر.
سونداي-اق كرەاتيۆتى تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى كوممەرتسيالاندىرۋدى قولداۋ ءۇشىن ولاردى قازاقستان بانكتەرىنىڭ ماركەتپلەيسىنە ورنالاستىرۋ جونىندە ۋاعدالاستىققا كەلىسىم جاسالدى. پرەزيدەنت تاپسىرماسى نەگىزىندە ەلىمىزدىڭ بارلىق ءىرى قالاسىندا حابتار جوسپارلى تۇردە اشىلىپ جاتىر. قازىرگى ۋاقىتتا مۇنداي ورتالىقتار استانا, الماتى, تۇركىستان, شىمكەنت, اتىراۋ, قىزىلوردا, پەتروپاۆل, اقتوبە جانە الماتى وبلىستارىندا جۇمىس ىستەپ تۇر. الاڭدار جاستاردىڭ شىعارماشىلىق يدەيالارىن جۇزەگە اسىرۋعا, ءبىر-بىرىمەن تاجىريبە الماسۋعا, يننوۆاتسيالىق باستامالاردى قولداۋعا ارنالعان.
وعان قوسا كورپوراتيۆتى قور دا قۇرىلىپ جاتىر. ونىڭ نەگىزگى مىندەتى – حالىقارالىق نارىققا كرەاتيۆتى تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى شىعارۋ, تالانتتاردى قولداۋ, ونىمدەر, زياتكەرلىك قىزمەت ناتيجەلەرىن ەكسپورتتاۋ جانە كوممەرتسيالاندىرۋ.
ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, ەۋروپا ەلدەرىندە كرەاتيۆتى يندۋستريالاردا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ 40%-ى 18-34 جاس ارالىعىنداعى جاستاردى قۇرايدى. بۇل كورسەتكىش كوپتەگەن دامىعان ەلدە جوعارى, سەبەبى جاستاردىڭ تسيفرلىق جانە الەۋمەتتىك مەدياداعى بەلسەندىلىگى ولاردىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىن ارتتىرىپ كەلەدى. 2023 جىلعى ء«Linkedىn» زەرتتەۋىندە ەلىمىزدەگى كونتەنت جاساۋشىلار مەن الەۋمەتتىك مەديا مەنەدجەرلەرىنىڭ سۇرانىسى 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 35%-عا ارتقان. بۇل وزگەرىس جاستاردىڭ جاڭا مەديا مەن تسيفرلىق پلاتفورمالاردى پايدالانۋ داعدىلارىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە دامىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
دەمەك كرەاتيۆتى ءوندىرىستىڭ دامۋىمەن جاڭا ماماندىقتار دا پايدا بولىپ جاتىر. ماسەلەن, كونتەنت جاساۋشىلار, تسيفرلىق ماركەتولوگتەر, فوتوگرافتار مەن ۆيدەوگرافتار, UX/UI ديزاينەرلەر سياقتى ماماندار سۇرانىسقا يە. سونىمەن قاتار پاراللەل شىنايىلىق (augmented reality), ۆيرتۋالدى شىنايىلىق (virtual reality), جاساندى ينتەللەكت جانە بلوكچەين تەحنولوگيالارى سىندى باعىتتار جاستارعا ءتۇرلى جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى. ءوز كەزەگىندە بۇل جۇمىسسىز جاستاردىڭ لەگىن ازايتۋعا كومەكتەسەدى.
اڭگىمەلەسكەن –
زەيىن ەرعالي,
«Egemen Qazaqstan»
