سۋرەت: smartnews.kz
عىلىم ءوزىن ەرمەك قىلعانداردى جاقتىرمايدى. عالىم بولۋ ءۇشىن عىلىمدى ءسۇيىپ, عىلىممەن بىرگە ءومىر ءسۇرۋ كەرەك. بۇل دەگەنىڭىز – عىلىمنىڭ تۇتقىنى (جاقسى ماعىنادا) بولۋ دەگەن ءسوز. ول – ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرمايتىن, كەز كەلگەن ادامنىڭ ءتوزىمى جەتپەيتىن تىرلىك.
مەكەمتاس اعا – عىلىم ءۇشىن تۋىپ, عىلىممەن بىرگە ءومىر سۇرگەن عالىم. شاكىرتتەرىنەن دە سونداي جانكەشتىلىكتى تالاپ ەتەتىن. «ادەبيەتتەن بايلىق دامەتپە, ادەبيەتكە «بىردەڭە بەرەمىن» دەپ كەل. عىلىمنان پايدا تابامىن دەسەڭ, وعان جولاما. ادال بولساڭ, عىلىم اشتان ولتىرمەيدى», دەپ ەدى. قويار تالابىن دا, كۇتەر ءۇمىتىن دە وسى سوزگە سىيعىزعان ەكەن, امال قانشا, كەزىندە تۇسىنە الماپپىن.
مەكەمتاس ۇستازىمىزدا كىسىگە كۇش-قۋات بەرەتىن ەنەرگيا بار ەدى. ءوزىم ول كىسىمەن سويلەسكەندە رۋحىم كوتەرىلىپ, قۋاتتانىپ قالاتىنمىن.
«جاماندىققا جاماندىق جاساۋ – پەندەلىك. جاقسىلىققا جاقسىلىق جاساۋ – ءار كىسىنىڭ ءىسى, جاماندىققا جاقسىلىق جاساۋ – ەر كىسىنىڭ ءىسى», دەپ وتىراتىن. 2024 جىلى تامىزدىڭ سوڭىندا تۇلكىباستاعى شيپالى بۇلاقتاعى دەمالىس ۇيىندە ءبىر اپتا جانىندا بولىپ, اڭگىمەلەسىپ قايتتىم. بۇرىنعىداي ەمەس, دەنساۋلىعى تومەندەپ قالعان ەكەن. دارىگەرگە اپارىپ ەدىم: «ەكى پايىز عانا ەنەرگيا قالعان ەكەن, كوكتەمگە ىلىنبەس», دەدى. كوڭىلىم ءتۇسىپ قالدى. بىراق قولدان كەلەر نە امال بار. ءوزى دە سەزگەندەي: «بۇرىن وسى سۋعا تۇسكەندە اللەرگيام ساۋىعىپ كەتۋشى ەدى, بۇل جولى اسەرى بولمادى. ۋاقىتىم تاياعان ەكەن», دەدى دە قويدى. جاس كەزىندە جولىنا كەدەرگى جاساعان كىسىلەر كوپ بولىپتى. بۇرىن ولار تۋرالى ايتىپ وتىراتىن. ءبىر اڭگىمەنىڭ كەزەگىندە: «وزىڭىزگە قيانات جاساعان ادامدار تۋرالى نە ويلايسىز؟» دەپ سۇرادىم. ۇندەمەي ءبىراز وتىردى. سونان سوڭ: «ونداي ادامدار كوپ بولدى. ءبارى دە پەندە عوي. قازىر ءبارىن دە كەشىردىم, و دۇنيەگە كەك ارقالاپ كەتكىم كەلمەيدى. ءومىرىڭ الدىڭدا, بىرەۋدەن جاماندىق كورسەڭ, سول كەزدە كەشىرە ءبىل. جۇرەگىڭدى كىرلەتپە. پەندەنىڭ ەڭ ۇلكەن كەمشىلىگى – كەشىرىمسىزدىگى», دەدى.
«ماعان نە ايتارىڭىز بار؟» دەپ سۇرادىم ءبىر كۇنى اڭگىمە ۇستىندە. «ساعان نە ايتايىن, جاس ەمەسسىڭ, ءومىر كورگەن جىگىتسىڭ, ءوزىڭ ءبارىن بىلەسىڭ. باۋكەڭ (ول كىسى باۋىرجان مومىش ۇلىن سولاي اتايتىن): «وزىڭە جاسالعان ساتقىندىقتى كەشىرسەڭ دە, ۇلتىڭا جاسالعان ساتقىندىقتى كەشىرمە», دەۋشى ەدى. ءوزىمنىڭ ومىردەن تۇيگەنىم, اللا تاعالا تالانت بەرگەندە سۇراۋسىز بەرمەگەن, و دۇنيەگە بارعاندا «نە ىستەدىڭ؟» دەپ سۇراۋى مۇمكىن. سوندىقتان قولىڭنان كەلگەندى جاساي بەر, شەدەۆر دۇنيە بولا ما, ورتا قول دۇنيە بولا ما, ناشار بولا ما, وعان كوڭىل بولمە. اللانىڭ بەرگەن تالانتىن ىسىراپ قىلماي, پايدالانا ءبىل», دەدى. سونان ءبىرتالاي ۋاقىت وتكەن سوڭ: «وت پەن سۋىڭدى» جاقسى باستادىڭ, جاقسى اياقتاۋىڭا تىلەكتەسپىن. سۇيەگى جاقسى شىعارما, ازداعان كەمشىلىگى جوق ەمەس. قايتا ءبىر كورىپ شىقساڭ جاقسى بولار ەدى. مودە – تۇركى جۇرتىنىڭ ەڭ ۇلى پاتشاسى. ول ءبىزدىڭ رۋحىمىزدى كوتەرەتىن كۇش, تۇركى بىرلىگى ءۇشىن كەرەك. سەنى ارۋاعى قولدار», دەپ قويدى.
اراسىندا بالا كەزىندە قاسقىردىڭ قۇربانى بولعان قارىنداسى تۋرالى ايتادى. جۇيكەسىنە قاتتى اسەر ەتسە كەرەك, ءجيى-ءجيى ەسىنە الادى. «مەن ەكى ادامنىڭ مىندەتىن اتقارۋىم كەرەك بولدى. ءومىردىڭ قىزىعىن كورمەي دۇنيەدەن وتكەن قارىنداسىم ءۇشىن دە ءومىر ءسۇردىم دەپ ويلايمىن. ءسابي عوي, ەشتەڭە بىلمەسە دە, مەنىڭ ءومىرىم ءۇشىن جانىن بەردى عوي. سوندىقتان عىلىمنان جانىمدى اياعام جوق», دەپ توقتادى.
«ومىرگە وكپەڭىز, وكىنىشىڭىز بار ما؟» دەپ سۇرادىم.
«ومىرگە وكپەلەۋگە بولمايدى, بۇدان دا جامان بولۋى مۇمكىن عوي, ومىرگە وكپەلەۋ – كۇپىرلىك. ال وكىنىش دەگەن كوپ, قايسىسىن ايتايىن, ەڭ باستىسى, قازاقتىڭ ادەبيەتتانۋ عىلىمى الەمدىك دەڭگەيگە شىعا المادى, وعان باسقا عالىمدارمەن قاتار مەن دە سەبەپكەرمىن عوي دەپ ويلايمىن. قازىر ءبىزدىڭ حالىق ءمانسىز نارسەلەرگە قۇشتار بولىپ بارادى. عىلىمعا, تەحنيكاعا جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەي جاتىر. بايلار عالىمداردى ەمەس, ەسترادالىق انشىلەردى, ايتىسكەرلەردى, بوكسشىلاردى قولداۋعا قۇمار. بۇل جاقسىلىق اكەلمەيدى. بارلىق قازاق ءانشى, ايتىسكەر, جۇدىرىقشى توبەلەسكىش بولسا, ءبىز قاي ۇشپاققا شىعامىز؟ ۇكىمەتتىڭ دە, حالىقتىڭ دا وسىنى تۇسىنبەيتىنىنە وكىنەمىن».
جاسى كەلىپ, دەنە قۋاتى السىرەسە دە, اقىلىن الدىرماعان, جانى سەرگەك ەكەن. ءبىر اپتا بويى تەك قانا عىلىم تۋرالى, ەلدىك ماسەلەلەر تۋرالى ايتتى.
ابايتانۋشى, قازاق حالقىنىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلى اعامىز شىنتۋايتىندا 97 جاسىندا دۇنيەدەن ءوتتى. سانالى عۇمىرىن, بارلىق قاجىر-قايراتىن حالقىنا ارناعان تۇلعا عىلىم ارقىلى ۇلتقا ولجا سالدى. عىلىمدا دا, ومىردە دە ۇستانىمى بەرىك, پايىمى تەرەڭ اقساقال بولىپ ءوتتى... ارتىندا قالعان ۇشان-تەڭىز باي مۇراسى – قازاق حالقى ءۇشىن, وتاندىق ادەبيەتتانۋ عىلىمى ءۇشىن اسىل قازىنا.
مارقۇمنىڭ جاتقان جەرى ءجاننات بولىپ, اللانىڭ راحمەتىنە بولەنسىن!
يمانعازى نۇراحمەت ۇلى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, شاكىرتى
