ماناربەك اعا سوناۋ 1939 جىلى سول كەزدەگى اقمولا وبلىسىنىڭ بالكاشين اۋدانىنا قاراستى شوق جۇلدىزداي شاعىن عانا تاسبۇلاق اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ەڭىستەگى ەلگە اسىعا اققان تاسبۇلاق شاتتانا ك ۇلىپ اعادى. ماناربەك اعانىڭ بالا كەزىندەگى قولىنا ۇستاعان قارا دومبىراسى دا قۇتتى تاسبۇلاقتىڭ دالا كۇيىن شەرتكەن اسەرلى, ادەمى ۇنىندەي بالاۋسا كۇيدى شەرتەر ەدى عوي. ۇلى ونەر تابيعاتتان دارىعان, ىلكىدەن جالعاسقان قاسيەت. اكەسى قاسىم اقساقال دا تۇلا بويىنا تالانت تۇنعان ۇلىن ەت-جۇرەگى ەلجىرەي جاقسى كورەر ەدى. قوس ىشەكتەن كيەلى كۇي ورگەن زەرەك ۇلدى نەگە جاقسى كورمەسكە؟ ۇياسىندا ۇلاعات ۇققان, ءتالىمدى تاربيە كورگەن ۇلىن بالاپانداي باپتاپ, قىرانداي قاناتتاندىرىپ, الاشتىڭ ايالى اسپانىنا ۇشىرعان دا اكەسى قاسىم ەكەن.
1964 جىلى سەمەيدەگى مۋزىكا ۋچيليششەسىنىڭ دومبىرا جانە بايان سىنىبىن ءبىتىرىپ, كوكشەتاۋ بالالار مۋزىكا مەكتەبىنىڭ مۇعالىمى بولىپ جۇرگەندە بولامىن دەگەن تالاي بالانىڭ باعىن جاققان. ماناربەك اعانىڭ الدىنان ءدارىس تىڭداعان ونەرپاز بالالار دا باعى جانىپ, بابى كەلىسىپ, ۇلى ونەر جورىعىنا اتتانعان. بويىنداعى بەس قارۋى – قۇدىرەتتى كۇي, شەشەن دومبىرا. قۇرمانعازى اتىنداعى الماتى مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىن سىرتتاي وقىپ ءبىتىرىپ كەلگەن سوڭ كوكشەتاۋ مۋزىكا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى بولىپ قىزمەت ىستەدى. ماناربەك قاسىم ۇلى شىن مانىندە وبلىستاعى مادەنيەتتى دامىتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوستى. قازاق ءتىلىنىڭ كىرپىگى عانا قيمىلدايتىن وڭىردە تۇڭعىش رەت قازاق ۇلت-اسپاپتار وركەسترىن جانە فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق «وقجەتپەس» ءانسامبلىن قۇردى. ماناربەك بەكسەيىتوۆ قازاق كومپوزيتورلارىمەن قوسا, ءوزىنىڭ ءتول شىعارمالارىن وركەستر مەن ءانسامبلدىڭ رەپەرتۋارىنا ۇسىندى. «اققۋ» ءانى مەن «كوكشەتاۋ ءۆالسى» اندەرى, «كوكشەتاۋ مارشى» كۇيى كومپوزيتوردىڭ قارىمىن ايعاقتاي تۇسكەندەي. زامانىندا وركەستر مەن انسامبل ۇجىمى بىرنەشە دۇركىن قۇرمەت گراموتالارىمەن, ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى ديپلومدارمەن ماراپاتتالدى. 1986 جىلى قازاق ۇلتتىق وركەسترلەرىنىڭ الماتىداعى ەكىنشى رەسپۋبليكالىق كونكۋرسىندا لاۋرەات اتاندى. ماناربەك بەكسەيىتوۆ باسقارعان ۇجىمدار ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ ءورىسىن الىس-جاقىن شەتەلدەرگە دە كورسەتتى. سول كەزگە كۋا بولعان ادامداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, شاناقتان توگىلگەن كۇي قۇدىرەتى تالايدى تىك تۇرعىزعان. اسىرەسە پولشا مەن ماجارستانداعى گاسترولدىك ساپارلارى ساتىمەن ساباقتالىپتى. 33 جىل عۇمىرىن ۇستازدىق قىزمەتكە ارناعان ماناربەك قاسىم ۇلى ءبىر شوعىر تالاپتى جاستى تاربيەلەپ شىعاردى. وزىندىك مەكتەپ قالىپتاستىردى. وسىنىڭ بارلىعى بويىنداعى ۇلى ونەرگە دەگەن ۇمتىلىستان ەدى.
ءورىسى كەڭگە جايىلعان ونەر ۇجىمى ۆ.موتسارت, ي.برامس, ج.بيزە, ش.گۋنو, دج ۆەردي, دج روسسيني سىندى باتىس ەۋروپا سازگەرلەرىنىڭ م.گلينكا, پ.چايكوۆسكي, گ.سۆيريدوۆ, ن.بۋداشكين ءتارىزدى ورىس كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارمالارىن مەڭگەرسە, ۇلتتىق ونەردىڭ تەڭدەسسىز مايتالماندارى قۇرمانعازى, تاتتىمبەت, داۋلەتكەرەي, دينا, ماحامبەت كۇيلەرىن ناقىشىنا كەلتىرە ورىنداپ, شەبەرلىك شىڭىنا كوتەرىلە بەردى.
– ورىنداۋشىلىق ۇردىستەگى ونەرپازعا قاجەتتى قاسيەتتىڭ ءبارىن ماناربەك باۋىرىمنىڭ بويىنان تابار ەدىڭىز, – دەيدى جان دوسى, ولكەتانۋشى مۇرات قاجى ىدىرىسوۆ, – وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىن باسقارىپ جۇرگەن كەزىمدە بىرلەسە جۇمىس ىستەدىك. سونىڭ ناتيجەسىندە تالاي جوبالارىمىز جۇزەگە استى. كوكشە توڭىرەگىندە ۇلتتىق ونەردىڭ ماڭگى سونبەس شامشىراعىن جاققان ايتۋلى تۇلعا ەدى. 1994 جىلدىڭ 3 مامىرىندا وبلىس ورتالىعىنداعى «كوكشەتاۋ» مادەنيەت سارايىندا وبلىستىق فيلارمونيانىڭ قازاق ۇلت-اسپاپتار وركەسترىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى.
مۇرات قاجىنىڭ ايتۋىنشا, ونەر مەن مادەنيەتتى قادىرلەي بىلەتىن حالىقتىڭ سانىندا ەسەپ بولماعان, ءتىپتى سىيماي قالعان ادامدار دا كوپ. مۇنىڭ بارلىعى ونەرگە دەگەن ىستىق ىقىلاس ەدى. ساحنا اشىلىپ, قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىن كيگەن وركەستر مۇشەلەرى ورنىنان تىك تۇرىپ, ديريجەر ماناربەك بەكسەيىتوۆ ورتاعا شىققاندا, حالىقتىڭ اتويلاعان العىسى ءساۋىردىڭ اق نوسەرىندەي توگىلگەن. ماناربەك اعامىز وركەسترگە باسشىلىق ەتكەندە ارۋاقتانىپ, ايبارلانىپ كەتەدى ەكەن. ديريجەردىڭ سيقىرلى تاياقشاسىنىڭ ۇشىنا ىلەسكەن مىڭ سان اۋەن ءبىر ارنادا توعىسىپ, تاۋدىڭ اساۋ وزەنىندەي ارناسىنا سىيماي, بار كەڭىستىكتى بيلەپ الاتىن كورىنەدى.
– ماناربەك اعا ۇلتىن سۇيگەن ازامات ەدى, – دەپ ەسكە الادى مادەنيەت سالاسىندا ۇزاق جىل قىزمەت ەتكەن بازارباي كاكەنوۆ, – ء«ومىر وتكەن كۇندەر ەمەس, ەستە قالعان كۇندەر» دەمەكشى, ارادا قانشا جىل وتسە دە كوكىرەگىمدى قولامتانىڭ شوعىنداي قىزدىرىپ جاتقان سول ءبىر شاق جادىمنان وشەر ەمەس. سوناۋ يۋگوسلاۆيانىڭ چەرنوگورياسىنا بارىپ, دۋبروۆنيك, بەكچيچي, سپليت ءتارىزدى قالالارىن ارالاعاندا, ماجارستان, پولشانىڭ ونەرسۇيەر قاۋىمىمەن قاۋىشقاندا اعامىزدىڭ ويىندا قازاق دەگەن حالىقتىڭ ۇلى ونەرىن كورسەتۋ ماقساتى تۇراتىن. شەتەلگە شىققاندا جيناقى ءجۇرىپ-تۇرۋعا, ءتارتىپتى دە جاۋاپتى بولۋعا ايرىقشا ءمان بەرەتىن. ءبىز كونتسەرتتى كوبىنەسە كەشكە قوياتىنبىز, ءار كونتسەرتكە حالىق تا كوپ جينالاتىن. قالالاردى ارالاعاندا ونەر ساپارى ابايدىڭ «قالامقاسىمەن» باستالاتىن. ءبارىمىز قوسىلىپ, اۋەلەتىپ اكەتەتىنبىز. سونداي ادەمى ساتتەردى نازارىنان تىس قالدىرمايتىن نامىسشىل ماناربەك قاسىم ۇلى: «جىگىتتەر, كوردىڭدەر مە, «قالامقاستى» ايتقاندا كۇللى دۇنيە تەبىرەنىپ كەتتى», دەۋشى ەدى. سپليت قالاسىنىڭ الىپ تەڭىز پورتىندا ورىس مورياكتارى ءبىزدىڭ ءان-كۇيىمىزدى ىستىق ىقىلاسپەن تىڭداپ, «جاساسىن, قازاقستان!» دەپ ايعايلاعانى دا ەستە. سونداي سالتاناتتى ساتتەردە ماناربەك اعانىڭ ءجۇزى جادىراپ, ءار ءنومىردى حابارلاپ تۇراتىن قاليما ەكەۋمىزدىڭ ارقامىزدان قاعىپ-قاعىپ جىبەرىپ, ء«اي جارايسىڭدار, بەكەر كەلمەپپىز!» دەپ قۋانىشىن جاسىرا الماي, ارقا-جارقا بولىپ تۇرۋشى ەدى.
ءسوز سوڭىندا مۋزىكا الەمىن قۇرمەت تۇتاتىن كوپشىلىكتىڭ ءبىراۋىز تىلەگىن دە ايتا كەتسەك, ارتىقتىعى بولماس. ءار جىل سايىن ماناربەك بەكسەيىتوۆ اتىنداعى ونەر سايىسى, داۋلەسكەر دومبىراشىلاردىڭ دوداسى وتكىزىلىپ تۇرسا, ءبىر عانيبەت ەمەس پە؟
كوكشەتاۋ
