جادىگەر • 11 قاڭتار, 2025

100 جىل بۇرىنعى «ەسەپ قۇرالى»

150 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

وتكەن عاسىر باسىندا قازاق قوعامىنىڭ تەمىر­قازىعىنا اينالعان الاش ارىستارىنىڭ اتقارعان ءىسى – بۇگىنگى ۇرپاققا ۇلگى.

100 جىل بۇرىنعى «ەسەپ قۇرالى»

وسى ورايدا, ايتپا­عىمىز, 1921 جىلدىڭ 31 قاڭتارىندا ورىن­بور قالاسىندا حالىق اعارتۋ كوميسسارى ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ توراعالىعىمەن زيالى قازاق ازاماتتارىنىڭ ءماجىلىسى وتەدى. جيىندا قارالعان باستى ماسەلە 1-ءشى ءھام 2-بۋىن مەكتەپتەر ءۇشىن وقۋلىق دايارلاۋ ءىسى بولدى. ناتيجەسىندە, الاش قاي­رات­كەرلەرىنىڭ اتسالىسۋىمەن وقۋلىقتار جازىلدى. سونىڭ ءبىرى – مىرجاقىپ دۋلات ۇلى جازعان «ەسەپ قۇرالى» وقۋلىعى.

مىنا فوتودا وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعان وقۋلىق – كىتاپ 1925 جىلى ورىنبور قالاسىندا م.دۋلاتوۆتىڭ اۆتورلىعىمەن جارىق كورگەن «ەسەپ قۇرالى» كىتابى. بۇل جادىگەردىڭ ءبىر داناسى 10 جىل بۇرىن پاۆ­لودار-داعى ءماشھۇر ءجۇسىپ اتىن­­داعى ورتالىق مەشىت قو­رىنان تابىلدى.

اتالعان تۋىندىمەن تانىسىپ, قۇرالعا تولىق ساراپ­تاما جاساعان جۋرناليست ورالحان ايبەكتىڭ پايىمداۋىنشا, كىتاپتىڭ مۇقابا بەتىندە «مىرجاقىپ دۋلات ۇلى. باستاۋىش مەكتەپتە 2-ءىنشى جىل وقىلاتىن ەسەپ قۇرالى 4-ءىن­شى باسىلۋى (تۇزەتىلدى, تو­لىقتىرىلدى)» دەپ جاديتشە جازىلعاندا, «م.دۋلاتوۆ. زاداچ­نيك. چاست ءىى. كيرگيزسكوە گوسۋدارستۆەننوە يزداتەلستۆو. ورەنبۋرگ, 1925 گود» دەپ ورىسشا تاڭبا تۇسىرىلگەن.

مۇقاباسى قاتىرما قاعاز ەمەس, جاي عانا پاراق. ونىڭ سول جاق شەكەسىنە سول كەزدىڭ ءداستۇرى بويىنشا «جەر ءجۇزىنىڭ جالشىلارى بىرىگىڭدەر!» دەگەن ۇران جازىلىپتى. مۇقابانىڭ ىشكى جاعىندا مىناداي مالىمەتتەر بەرىلگەن: «قازاقستان مەملەكەت باس­پاحاناسى. ورىنبور, 1925 جىل» «كيرگلاۆليت №137. تيراج 10.000. تيپوگرافيا كيرگوسيزداتا. ورەنبۋرگ, كاراۆان-ساراي 1925 گ.»

«وقۋلىق – 98 بەتتەن, 3 تاراۋدان تۇرادى. پاراقتارىنىڭ رەتتىك سانى 4-ءىنشى بەتتەن باستالادى. سوڭعى بەتىندە مازمۇنى بەرىلگەن. ءى ءبولىم: «100-گە شەيىن سان» – 4 تارماقتان تۇرادى. ءىى ءبولىم: «1000-عا شەيىن ساناۋ امالدارى» – 4 تارماقتان تۇرادى. ءىىى ءبولىم: ء«تورت امالدىق ەسەپتەر» دەپ اتالىپ, «اينالاداعى تابي­عات», «ەڭبەكتى تۇرمىس» جانە تاعى ءبىر تارماعى بار» دەيدى ايبەك تىلەۋبەك ۇلى.

سوڭعى جاڭالىقتار