اباي رۋحى تاۋەلدى بولا المايدى

“تاۋەلسىزدىك جانە ابايتانۋ” اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيادان كەيىنگى پايىمداما الدىمەن اتالمىش جيىن ۇلى اقىننىڭ الدا كەلە جاتقان 165 جىلدىعىنا ورايلاس وتكىزىلگەنىن ايتا كەتەيىك. وسىناۋ يگى ىسكە مۇرىندىق بولۋشى دا سول باياعى ءتاڭىر جا­رىلقاعىر مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى ادە­بيەت جانە ونەر ينستيتۋتى. جيىننىڭ ءوت­كەن جەرى – الماتىداعى “اۋەزوۆ ءۇيى” عى­لىمي-مادەني ورتالىعىنىڭ ءماجىلىس زالى. ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ  ديرەكتورى, اكادەميك سەيىت قاسقاباسوۆ كەلەلى ويلارمەن كەڭىنەن تولعاي باستاپ, ءبىر ارناعا تۇسىرگەن اڭگىمە بەتى تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ابايتانۋ ماسەلەلەرىن قام­تىپ قانا قويماي, اباي جانە تاۋەلسىزدىك دەگەن تەمىرقازىق تاقىرىپقا بۇرىلا بەردى. ءيا, شىنىندا دا, ۇلى اقىن ءھام ويشىل­دىڭ جاڭا زاماندا جاڭاشا زەرتتەپ-زەر­دە­لەنۋى ءبىر بولەك. بىراق ءبىز وعان بارار جولدا اۋەلى اباي مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ اراقاتى­نا­سىن اجىراتىپ الۋىمىز كەرەك سياقتى. ءجىتى ءۇڭىلىپ قارار بولساق, اباي مەن تاۋەل­سىزدىك ۇيلەسكەن, ۇندەسكەن ەگىز ۇعىمداي دەسەك, شىندىقتان الىس كەتپەيمىز. وسى ارادا كونفەرەنتسيادا قۇتتىقتاۋ لەبىزدەرىن بىلدىرگەن موڭعوليانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى حاراۆچين ايۋرزانانىڭ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ الماتىداعى باس كون­سۋل­دى­عىنىڭ كونسۋلى يلدۋس تارحانوۆتىڭ, يراننىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگى جانىن­داعى مادەني ورتالىق توراعاسى دەلاۆار مۇحاممەدپۋردىڭ سوزدەرىنە جۇگىنسەك, اباي مۇراسى سول ەلدەرمەن اراداعى دوستىقتىڭ التىن كوپىرىنە اينالىپ وتىرعان كورىنەدى. ماسكەۋدە اباي ەسكەرتكىشى قويىلدى. ىستامبۇل مەن انكارادا ەكى مەكتەپ پەن ءبىر كوشەگە حاكىمنىڭ اتى بەرىلگەن. موڭعولدار اباي دانالىعىنان ءوز انا تىلدەرىندە سۋ­سىنداۋدا. دەمەك, اباي – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ الەم ەلدەرىندەگى باس ەلشىسى. ال ەندى قازاق­ستانداعى تۇركيا ەلشىلىگىنىڭ ءبىلىم ءجو­نىن­دەگى كەڭەسشىسى دوكتور كادير چەتيننىڭ: “ ۇلى ويشىلدىڭ قارا سوزدەرىن وقىعاندا, قازاقتاردىڭ تاۋەلسىزدىككە بارار جولىن­دا­عى ماڭىزدى تاستاردىڭ ءبىرى اباي تارا­پى­نان قالانعانىن كوردىم. اباي تاۋەلسىزدىككە اپارار جولدى ءاۋ باستان-اق نۇسقاپ كورسەت­كەن”, دەپ ايتۋى اۋليەدەي ءادىل پىكىر. ءادىل پىكىر. ايتسە دە العاشقى ايتىلۋى ەمەس. بۇگىنگى قازاق قوعامىندا, زيالى قاۋىم مەن عالىمدار ورتاسىندا اباي مەن تاۋەلسىزدىك اراسىنا تەڭدىك بەلگىسى ازەلدەن-اق تارتىلعان-دى. سەبەبى, اباي دانالىعىن, اباي رۋحىن قانىنا قۇيعان حالىق بودان بولۋمەن, باسقاعا كىرىپتارلىق كۇي كەشۋمەن ەشقاشان كەلىسە الماس ەدى. ۇلت-ازاتتىق كۇرە­سىنىڭ سوڭعى قامالى – كەنەسارى حان شەيىت بولاردان ەكى جىل بۇرىن قازاق ساحاراسىنداعى شىڭعىستاۋدىڭ باۋىرىندا ءتاڭىرىنىڭ سىيىنداي بولىپ اباي تۋدى. وتارشىلدىقتىڭ قارا كۇشىنە باسقا قايران قالماعان شاقتا اباي ۇلگىسى, اباي جولى حالىق رۋحىنىڭ تەرەڭ قويناۋلارىنان تاۋەل­سىزدىك كۇرەسىن جاڭاشا جالعاستىرار جاڭا قۋات تابا ءبىلدى. ۇلتتىق سانا مەن اقىل-ويىنىڭ بۋىرقانىپ, بۋلىعىپ جات­قان جاڭا قاينارلارىن اشتى. قازاق قو­عامىنىڭ جيىرماسىنشى عاسىر باسىنداعى ءاليحان مەن احمەت باستاعان قايراتكەر زيالىلارى وقۋعا, ونەر-بىلىمگە, دۇنيەنىڭ كىلتىن تابۋعا ۇندەگەن, ويانۋعا شاقىرعان ۇلتتىق سانا سىلكىنىسىنىڭ باستاۋىندا اباي, ونىڭ ولمەس تە كونەرمەس شىعارمالارى, “قۋاتتى ويدان باس قۇراعان” اقىلمان ولەڭ­دەرى مەن عاقليا قارا سوزدەرى تۇردى. تاۋەل­سىزدىككە مادەنيەتى بيىك, ىشكى رۋحاني قۋاتى زور حالىق قانا لايىق بولار بولسا, اباي ونەگەسى ۇلت بويىندا سوندايلىق قاسيەتتەردى ءجۇز جىل بويى ۇزدىكسىز تاربيەلەپ قالىپ­تاستىردى. “ىستىق قايرات, نۇرلى اقىل, جىلى ءجۇ­رەككە” نەگىزدەلگەن قازاقتىڭ جاڭا مادە­نيەتى, جاڭا كۇرەس جولى تاڭبالانىپ اي­قىن­دالدى. سول مادەنيەت پەن وركەنيەتكە ۇمتىلىس, اباي وياتقان ۇلتتىق ۇلى رۋح بو­لاشاقتا قۇلدىق قامىتىن لاقتىرىپ تاستا­ماي تۇرا الماس ەدى. ءھام رۋحاني تاۋەل­دى­لىك­پەن قوڭسى قونا الماس ەدى. سولاي بولدى دا. مىنە, جيىرما جىلدىڭ بەدەرىنە جا­قىن­دادى, شۇكىر قۇدايعا, قازاق ەلى تاۋەل­سىز. بوستان, ەركىن, كەۋدەسى بيىك. الەمگە ايقارا ەسىك اشقان اق-ادال بەيىل تانىتقان تاۋەلسىز قازاقستان ءوزىنىڭ ىشكى-سىرتقى سارابدال ساياساتىندا ۇلت ۇستازىنىڭ “ادام­زاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ” دەگەن ىزگىلىكتى ۇلاعاتىن, ۇستىندى قاعيداتىن باسشىلىققا العان. ءيا, وسىندايدا: “ەلۋ جاستا ەلىم بار دەپ ايتا الماي, كەتپەس ەستەن كۇڭىرەنگەنىڭ مۇڭلى اباي. ەلىم بار دەپ ايتاتۇعىن كەلدى كۇن, ەلىم بار دەپ شىرقاتايىن مەن بۇگىن, قويسىن ەندى قور­قىت كۇيى سارناماي” دەپ جىرلاعان قايران قاسىم اقىن ويعا ورالادى. سول قاسىم اقىن ءوزى دە شەرلى ەدى. اباي ارمانداعان, قاسىم “سەن نەتكەن باقىتتى ەدىڭ كەلەر ۇرپاق” دەپ الىستان كەلبەتىنە تاڭىرقاپ, سۇلباسىن بولجالداعان ناعىز ەركىن دە بوس­تان ەل بولۋ باقىتىنا ءبىزدىڭ زامانىمىزدا قول جەتكەنىنە مىڭ دا ءبىر شۇكىر. ابايتانۋ عىلىمىنىڭ دا ەركىن قارىش­تاۋىنا وسى تاۋەلسىزدىك زامانى مول ءمۇم­كىن­دىكتەر بەرۋدە. وسى ارادا جيىندى اشىپ تۇرىپ اكادەميك سەيىت قاسقاباسوۆ ورنى­مەن ايتقان مىنا ءبىر جايتتەرگە ءمان بەر­مەس­كە بولمايتىنداي. كەڭەستىك كەزەڭدە اباي­دى اسىرەسە اسىرە ورىسشىل, اتەيست قىلىپ شىعارعانىمىزداي, ەندى ەركىندىك قولعا ءتيدى ەكەن دەپ ونى باز-بازىندا ەكونوميست, فيزيك, حيميك, مولدا قىلۋدىڭ دا ءجونى جوق. اباي, ەڭ الدىمەن, ۇلى اقىن. ول – رەنەسسانستىق تۇلعا. ول قازاق توپىراعىندا العاش رەت ادەبيەتتىڭ نەگىزگى مىندەت – ميس­سياسىن – كوركەمدىك-ەستەتيكالىق تالاپ­تا­رىن, وي مەن سەزىم بىرلىگىن ءبىرىنشى ورىنعا شىعارىپ, ەڭ قىمبات قازىنا – ادام دەگەن تۇپقازىق يدەيانى, جالپىادامزاتتىق ماسە­لە­لەردى كوتەردى. ەندەشە, ابايتانۋدىڭ الدا تۇرعان مىندەتى كوپ. ءبىز بولساق, ونىڭ اقىن­دىعىنىڭ ءوزىن ءالى اشىپ كورسەتە الماي جاتىرمىز. تەكستولوگياسىن تولىق تالداپ بىتىردىك دەپ ايتا المايمىز. اباي تراگە­دياسىنىڭ ىشكى قالتارىستارىنا دەندەپ كىرىپ, اباي جۇمباعىن شەشۋدە ءالى دە ۇشى-قيىرسىز ىزدەنىس كەرەك دەگەن اكادەميك ءسوزىنىڭ دۇرىستىعى دا دەن قويارلىقتاي. اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەدا­گو­گي­كالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى ابايتانۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پرو­فەس­سور مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلى اباي­تانۋ­دىڭ بۇگىنگى تاڭداعى احۋالىن باجايلاي كەلە, ونى ءۇش كەزەڭگە ءبولدى. اتاپ ايتقاندا, ولار شارتتى تۇردە اۋەزوۆكە دەيىنگى, اۋە­زوۆ كەزىندەگى (1934-1961 جىلدار) جانە اۋە­زوۆتەن كەيىنگى كەزەڭدەر بولىپ تابىلادى. ارينە, وسىنداعى اۋەزوۆتەن كەيىنگى كەزەڭ دەيتىننىڭ ءوزى تاۋەلسىزدىككە دەيىنگى جانە تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى بولىپ ەكىگە بولىنەتىندىگىنە دە ءسوز جوق بولسا كەرەك. ال جوعارىدا ايتقان ەكىنشى كەزەڭ, ياعني اۋە­زوۆ ءداۋىرى اسا قيىن, قاسىرەتتى كەزەڭ سانا­لا­دى. بۇل ۋاقىتتا ابايعا قارسى ايقاي-سۇرەڭ كوتەرىلىپ, الاساپىران شابۋىلدار باستالعان. “اباي بايشىل يدەولوگيانىڭ, ۇستەم تاپتىڭ اقىنى. ءوزى دە باي بولعان, قاجىنىڭ بالاسى. بىزگە قاجەت ەمەس. ءبىز ءما­دەنيەتتى جاڭادان جاسايمىز” دەپ شۋىل­داس­تى. مۇنداي تۇرپايى سوتسيولوگيالىق شۋ­ىل­داققا قارسى العاش ماقالا جازعان­دار­دىڭ ءبىرى قۇدايبەرگەن جۇبانوۆ بولاتىن. البەتتە, ابايدى قورعاۋدا, شىعارمالارىن جارىققا شىعارۋدا اۋەزوۆ سىڭىرگەن ەڭبەك ەرەسەن. ال كەيىنگى كەزدەردە اباي جانە شىعىس تاقىرىبى بىرتىندەپ قوزعالعاندا وسى مەكەمتاس اعالار كوممۋنيستىك يدەو­لو­گيا­عا تۇرپىدەي تيەر عىلىمي تەزيستەرىن ءوت­كىزۋ ءۇشىن سول اۋەزوۆتىڭ ءوزىن, ونىڭ اسقار تاۋداي ابىروي-بەدەلىن قالقان ەتىپ وتىرعان ەكەن. قازىرگى اقسەلەۋ شاشتى ابىز عالى­مى­مىز­دىڭ سوزىنە جۇگىنسەك, “نە پايدا بار – مىڭ نادان, سىرتىن ەستىپ تاڭدانسىن. ونان-داعى ءبىر ەستى, ىشكى سىرىن اڭعارسىن” دەپ ابايدىڭ ءوزى ايتقانداي, ىشكى سىرىن اڭعارعان, جۇمباعىنا بويلاعان ءبىرىنشى ەستى ادام اۋەزوۆ بولىپ شىققان. ابايتانۋداعى انىق اۋەزوۆ كونتسەپتسياسى: ابايدىڭ ءۇش دانالىق قاينارىنان ءنار العاندىعى. ول ءۇش قاينار: باتىس, شىعىس جانە تۋعان حال­قىنىڭ دانالىعى. 1949 جىلى كوسموپولي­تيزم تۋرالى بەلگىلى قاۋلى شىققاننان كەيىن باتىس تا, شىعىس تا قۇردىمعا كەتىرى­لىپ, “ابايدى اباي ەتكەن نەلەر؟” دەگەن كۇر­مەۋى اسا قيىن ماسەلەدە ورىس ىقپالى­نىڭ وزىق ءرولى عانا قالدىرىلعان. ارينە, بۇل ارادا ورىستىڭ پروگرەسسيۆتى وزىق ءما­دە­نيەتىنە ەشكىم توپىراق شاشىپ وتىرعان جوق, پۋشكين مەن لەرمونتوۆتى ەشكىم ەشقاشان دا جوققا شىعارمايدى. تەك سونى ايتا وتىرىپ, باسقا قاينارلاردى دا ۇمىت­پايىق. ابايدى تولىق تانىپ-ءبىلۋ ءۇشىن بۇرىنعى اۋەزوۆ كونتسەپتسياسىن تولىقتاي قالىپقا كەلتىرۋ, اباي مۇراسىن جاڭا قى­رىنان زەرتتەۋ كەرەكتىگى جونىندەگى م.مىر­زاح­مەت ۇلىنىڭ پىكىرىنە ايرىقشا زەر سالۋ كەرەك-اق. ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ابايتانۋ جانە جاڭا ءداۋىر ادەبيەتى ءبولىمى­نىڭ مەڭگەرۋشىسى سەرىكقازى قوراباي اباي­تانۋدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن كەڭىنەن قاۋ­سىرا شولدى. اباي ءومىرى مەن شىعارما­شى­لىعىن زەرتتەۋدىڭ العاشقى تاجىريبەسى ءا.بوكەيحانوۆتىڭ ۇلى اقىن قازاسىنا باي­لانىستى جازعان ماقالاسىنان باستالىپ, كاكىتاي ىسقاق ۇلى, ا.بايتۇرسىن ۇلى, م.دۋ­لات ۇلى ماقالالارىندا جالعاسىن تاپ­قانى ءمالىم. م.اۋەزوۆ ابايتانۋدى دەربەس عىلىم سالاسى دەڭگەيىنە كوتەردى, اقىن شىعارمالارىنىڭ عىلىمي باسىلىمدارىن دايىنداپ شىعارىپ, كوپ جىلدار بويعى ىزدەنىستەرى مەن زەرتتەۋلەرى ناتيجەسىندە ابايدىڭ عىلىمي ءومىربايانىن جازدى.  اۋەزوۆ زامانىندا جانە اۋەزوۆتەن كەيىن س.مۇقانوۆ, ق.جۇماليەۆ, ت.تاجىباەۆ, ب.ەر­زاكوۆيچ, ق.مۇحامەدحان ۇلى, م.سيل­چەن­كو, ى.دۇيسەنباەۆ, ز.احمەتوۆ, س.قي­را­باەۆ, م.مىرزاحمەت ۇلى, ر.سىزدىقوۆا, ج.ىسماعۇلوۆ جانە باسقالار ابايتانۋ عىلىمىنا وزىندىك ۇلەستەرىن قوستى. ابايتانۋ عىلىمى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك ال­عان جىلدارى عانا كوممۋنيستىك يدەولوگيا ۇستانعان قاتاڭ قاعيدالاردىڭ تار شەڭ­بەرى­نەن شىعىپ ەكىنشى تىنىس الدى. وسى جۇ­مىستىڭ بەل ورتاسىندا ۇلتتىق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ قارا شاڭىراعى – م.و.اۋە­زوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينس­تي­تۋتى تۇردى. ۇلى اقىن شىعارمالارىن تاۋەلسىزدىك مۇراتتارى تۇرعىسىنان جاڭاشا پايىمداۋ قاجەتتىگى جەتە ءتۇسىنىلدى. ءسويتىپ, اكادەميك س.قيراباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن اباي شىعارماشىلىعىن ارنايى زەرتتەيتىن ءبولىم اشىلدى. بۇرىنعى ەسكەرتپەلەر ەسكە الىنىپ, جاڭادان تىڭعىلىقتى ماتىندىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلە وتىرىپ, اباي شى­عار­مالارىنىڭ ەكى تومدىق تولىق جيناعى دايىندالدى. اباي شىعارمالارىنىڭ بۇل ەكى تومدىق اكادەميالىق تولىق جيناعى ابايتانۋ تاريحىنداعى ۇلكەن جەتىستىك بولدى. سول كەزدە اقىننىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا 1994 جىلى شىققان “اباي جانە قازىرگى زامان” زەرتتەۋلەر جي­نا­عى ابايتانۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن قام­تىعان جاڭا كوزقاراستارمەن ەرەكشەلەنسە, ج.ىسماعۇلوۆتىڭ “اباي: اقىندىق تا­عىلىمى” مونوگرافياسىندا ۇلى اقىننىڭ كەمەڭگەرلىك كەمەلدىگى اشىپ كورسەتىلدى. وسى جىلداردا الماتىعا سەمەيدەن ارنايى الدىرتىلىپ جۇمىس ىستەگەن اتاقتى عالىم قايىم مۇحامەتحان ۇلى سياقتى اياۋلى اعانىڭ  ابايتانۋدا اسا ايشىقتى ءىز قال­دىر­عانىن ايتقان ءلازىم. اقىن مەرەيتويى اتاپ وتىلگەن 1995 جىلى اباي شىعارماشىلىعىنا بايلا­نىس­تى ەلۋدەن استام كىتاپ جارىق كوردى. ەل تاريحىندا العاش رەت “اباي” تۇلعالىق ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ شىعۋى ۇلكەن مادەني وقيعا رەتىندە ەستە قالدى. سول جىلى شىق­قان عىلىمي ەڭبەكتەر اراسىندا اكادەميك زاكي احمەتوۆتىڭ “ابايدىڭ اقىندىق الەمى” اتتى مونوگرافياسى دارالانىپ كورىنەدى. بۇل ابايتانۋداعى جاڭا ءسوز بولا­تىن. 1990 جىلداردا ابايتانۋ سالاسىندا اعا عالىمداردىڭ ءبىرى مەكەمتاس مىر­زاحمەت­ ۇلى دا ءونىمدى ەڭبەك ەتتى. بۇعان عالىمنىڭ “ابايدىڭ ادامگەرشىلىك مۇرات­تارى”, “اباي جانە شىعىس”, “ابايتانۋ تاريحى” اتتى مونوگرافيالىق زەرتتەۋ ەڭ­بەكتەرى دالەل. ابايتانۋ سالاسىندا از عانا جۇمىس ىستەسە دە, قۇندى زەرتتەۋلەر قالدىر­عان ادەبيەتشى, ارحيۆتانۋشى بەيسەنباي بايعاليەۆ ەڭبەگىن اتاپ كەتكەن ابزال. ابايتانۋعا شىنايى قامقورلىق جاڭا عاسىردا جاڭا قىرىنان كورىندى. اكادەميك س.قاسقاباسوۆتىڭ باسشىلىعىمەن ينستي­تۋت­تا ابايتانۋ جانە جاڭا ءداۋىر ادەبيەتى ءبولىمى اشىلدى. ءبولىمدى العاش باسقارعان اكادەميك ز.احمەتوۆ, ودان كەيىن جەتەكشى­لىك ەتكەن اسقار ەگەۋباەۆ ابايتانۋ الدىن­دا تۇرعان كەلەلى مىندەتتەرگە ۇلكەن جاۋاپ­كەرشىلىكپەن قاراپ, 10 تومدىق “قازاق ادە­بيە­تى تاريحىنىڭ” اباي داۋىرىنە ارنالعان تومدارىن جاڭاشا جازۋعا بەلسەنە اتسا­لىس­تى. بۇل ءۇردىستى بولىمگە سوڭعى بەس جىلداي باسشىلىق ەتكەن بىلىكتى عالىم جۇماعالي ىسماعۇلوۆ ساتىمەن جالعاستىردى. 2004 جىلى ابايدىڭ قايتىس بولعانىنا 100 جىل تولۋىنا ارنالعان “قازاقتىڭ باس اقىنى” اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تەوريالىق كون­فەرەنتسيا, 2007 جىلى “اباي ءداستۇرى جانە قازىرگى قازاق ادەبيەتى”, 2009 جىلى “اباي مۇراسى – قازاقتىڭ ۇلتتىق قازىناسى” اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيالار وتكىزىلدى. بۇل عىلىمي ءماس­ليحاتتاردا الىس-جاقىن مەملە­كەت­تەر­دىڭ, ەلىمىزدىڭ كورنەكتى عالىمدارى اباي­تا­نۋ­دىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرىنە بايلا­نىس­تى مازمۇندى باياندامالار جاساپ, قۇندى پىكىرلەر ايتتى. ءۇش كونفەرەنتسيا ماتە­ريال­دارى دا جەكە-جەكە كىتاپ بولىپ جارىق كوردى. ءيا, ابايدى زەرتتەۋ جالعاسۋدا. اباي – ماڭگىلىك تاقىرىپ, تاۋسىلماس رۋحاني قا­زىنا. وسى رەتتە سەرىكقازى قوراباي اباي مۇراسىن زەرتتەۋشىلەردىڭ قازىرگى بۋىنىنا اكادەميك زاكي احمەتوۆ ايتاتىن تاريحي جانە بۇگىنگى زامان تۇرعىسىنان قارايتىن تالداۋ قاعيداتتارى جەتىسپەي جاتاتىن­دى­عىنا توقتالدى. اباي شىعارماشىلىعىنىڭ ەڭ باستى سيپاتتارى رەتىندە جاڭاشىلدىق, شىنشىلدىق, سىنشىلدىق, سىرشىلدىق بولاتىن بولسا, ءبىر-بىرىنەن ءنار الىپ, بىرىنە-ءبىرى اسەر ەتىپ تۇراتىن اجىراماس وسى كوركەمدىك جۇيە شارتتارىن قازىرگى زەرتتەۋ­شىلەر ءالى دە بولسا جەتە ۇستانباي كەلەدى. ابايتانۋدىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى جەتەرلىك. ابايدىڭ قاينار بۇلاعى – شىعىس ادەبيەتى كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن جوق. سونداي-اق ابايتانۋ ماسەلەسىمەن اينالىساتىن عىلىمي مەكەمەلەر اراسىندا ءوزارا شىعارماشىلىق بايلانىستىڭ جوقتىعى دا قىنجىلارلىقتاي ءجايت ەكەن. مىسالى, ابايدىڭ سەمەيدەگى مۇراجايى سول سەمەيدە شىعاتىن “اباي” جۋرنالىن المايتىنىن دۇرىس دەي الامىز با؟ ءالى كۇن­گە دەيىن ۇلى ابايدىڭ ناقتى تۋعان كۇنى­نىڭ عىلىمي, رەسمي تۇرعىدان ايقىن­دالماي وتىرعانىن دا ەجەلگى بەيقام­دىعىمىزعا بالايمىز با؟ كونفەرەنتسيادا وسىنداي كەمشىن تۇستار دا ايتىلماي قالعان جوق. ابايدىڭ “جي­دە­باي-ءبورىلى” مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني جانە ادەبي مەموريالدىق قورىق-مۇرا­جايى­نىڭ ديرەكتورى جاندوس اۋباكىر, ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ايگۇل ىسىماقوۆا, ينستيتۋتتىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, فيلولوگيا عىلىم­دارى­نىڭ دوكتورى سارسەنبى ءداۋىتوۆ, ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى يسلام جەمەنەي, نۇر-مۇباراك ەگيپەت يسلام مادەنيەتى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى, پروفەسسور ءشامشادين كەرىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سالتانات ىزتىلەۋوۆا جانە باسقالار اباي­تانۋدىڭ بۇگىن تاڭداعى وزەكتى ماسەلەلەرىن ورتاعا سالدى. تاعى ءبىر جايعا قۋاندىق. تۇرىك ازاماتى, جايساڭ زامانداس, “قازاقستان-ZAMAN” حا­لىقارالىق ساياسي-قوعامدىق گازەتىنىڭ دي­رەك­تورى احمەت الياز ابايدىڭ “ەسكەندىر” پوەماسى مەن “كوروعلى” ەپوسىنىڭ باي­لانىسىن زەرتتەپ, ديسسەرتاتسيا قورعاعالى جۇرگەنىن وسى كونفەرەنتسيا بارىسىندا بىلدىك. بۇل جايدىڭ ءوزى دە قازاق ەلى, قازاق حالقى تۇرعاندا, تاۋەلسىزدىگىمىز سالتانات قۇرىپ جاتقاندا ەل-ەلدىڭ اراسىنداعى دوستىق كوپىرىنە اينالعان ابايدىڭ دا جاساي بەرەتىنىنە تاعى ءبىر ايعاق بولعانداي. قورعانبەك امانجول. استاناداعى  اباي ەسكەرتكىشى تۇبىندەگى وي سىرى-مۇڭى – عاسىرلار عۇمىرىندا, ۇلىلىعى – ۇلتىنىڭ ۇعىمىندا. ساعىندىرىپ كەلگەندەي استاناعا, تابىندىرىپ تۇرعانداي تۇعىرىندا. كوك سەڭگىرگە توبەسى ءتيىپ تۇرار, ونە بويى ولەڭ بوپ ۇيىپ تۇرار. قاي جاعىنان مەيلى سەن قاراساڭ دا, ءبارىبىر ول, بارىنەن بيىك تۇرار. تىرلىگىندە تاپتىرماي ۋاقىت تۇراق, تاعدىرىنىڭ ءدام-تۇزىن تاتىپ بىراق... بۇرىنعىدان كورىنىپ كوڭىلدىرەك, بۇرىنعىدان بولعانداي باقىتتىراق. قاتار تۇرعان اي بولىپ, كۇن قاسىنا. ءبۇتىن دۇنيە سىيعانداي ءبىر باسىنا. شىڭعىستاۋدىڭ قارايىپ ءبىر شىڭىنداي, كەتكەندەيىن زورايىپ تۇلعاسى دا. الاڭ بولىپ دالاعا ويىن ءبولىپ, بىرتە-بىرتە قالاعا بەيىمدەلىپ. استاناسى سالىنىپ بولعاننان سوڭ, قارايتىنداي اسقپاي كەيىن كەلىپ. بۇل كۇندەرى مەرەكە-مەرەيىم كوپ, بايتەرەكتىڭ جەمىسىن تەرەيىن دەپ. ارعى بەتكە اياڭداپ بارا جاتىر, استانانىڭ قىزىعىن كورەيىن دەپ. اقىل – سەرىك مۇندايدا, سەنىم – بەرىك. ارقا-جارقا ارقانىڭ ەلىن كورىپ, الماتىدا شاپانىن شەشىپ تاستاپ, استاناعا جەتكەندەي جەڭىلدەنىپ. ەل-جۇرتىنىڭ قادىرىن جاڭا ۇققانداي, قارايدى ول قياعا انىق بارلاي... “قالىڭ ەلىم – قازاعىم...” دەگەن ءسوزدى قاباعىنان ايتپاي-اق تانىتقانداي. اتقان تاڭنىڭ نۇرىنداي ارايلانا, ىرزالىعىن ءبىلدىرىپ, ءارى ويلانا... كۇللى الەمدى سىيدىرىپ قۇشاعىنا – تەك وسىلاي تۇرادى اباي عانا! سەرىك تۇرعىنبەك ۇلى.