رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ تىڭ تاسىلدەرى ازىرلەنەدى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ «Ana tili» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىنا كەڭىنەن توقتالعان پرەمەر-مينيستر جاقىن ارادا بيۋدجەت-سالىق جانە تاريف ساياساتى رەفورمالارى بويىنشا جاڭا تاسىلدەر ۇسىنىلاتىنىن ايتتى. ەكونوميكالىق ءوسىمدى جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا ارنالعان مىندەتتەردى مۇلتىكسىز ورىنداۋ كەرەك ەكەنىنە نازار اۋدارتتى.

«پرەزيدەنت «Ana tili» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا ۇكىمەتتىڭ مىندەتى ەكونو­ميكانىڭ ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءبىز قارقىندى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋىمىز قاجەت.  وسىعان وراي پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى سەرىك ماقاش ۇلىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكالىق بلوگى ساراپشىلار توبىمەن بىرلەسىپ, بيۋدجەت-سالىق جانە تاريف ساياساتى رەفورمالارى بو­يىنشا جاڭا تاسىلدەر ازىرلەپ جاتىر. ونىڭ قاتارىندا الەۋمەتتىك قام­سىز­دان­دىرۋ سالاسىنا قاتىستى ماسەلە­لەر دە بار. اتالعان تاسىلدەر ساراپشى­لار قاۋىم­داستىعىمەن جان-جاقتى تالقىلاۋدان كەيىن ۇسىنىلادى», دەدى و.بەكتەنوۆ.

جاڭا جىلدىڭ ءىس-شارالار جوسپارى

وتىرىستا پرەمەر-مينيستر قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايىنىڭ ساقتالۋىنا قاتاڭ باقىلاۋ جۇرگىزۋدى جانە ەكونوميكا ءۇشىن جوعارى بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ جۇ­مىستارىن كۇشەيتۋدى تاپسىردى. سون­داي-اق ەلدەگى بيزنەستى جۇمىسشى كادر­لاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا, ولاردى الەۋمەتتىك قولداۋعا جانە لايىق­تى ەڭبەك جاعدايلارىن جاساۋعا كۇش سالۋ­عا شاقىردى. ۇكىمەت وتىرىسىندا پرە­زي­دەنت جاريالاعان جۇمىسشى مامان­دىق­تارى جىلىن وتكىزۋ ماسەلەلەرى دە قارالدى. وقۋ-اعارتۋ, ەڭبەك جانە حالىق­تى الەۋمەتتىك قورعاۋ, ونەركاسىپ جانە قۇ­رىلىس, ەنەرگەتيكا, كولىك, اۋىل شارۋا­شى­لىعى مينيسترلەرى, سونداي-اق بىرقاتار ءوڭىر اكىمدەرى مەن «اتامەكەن» ۇكپ باسشىلىعى تەحنيكالىق جانە كاسىپ­تىك ءبىلىم بەرۋدى رەفورمالاۋ, جۇمىس­شى كادرلاردى قولداۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى باياندادى.

پرەزيدەنت تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ۇكىمەت 2025 جىلى جۇ­مىس­شى ماماندىقتارى جىلىن وتكىزۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتتى. قۇجاتتا ەنگىزىلگەن 7 باعىت پەن 70 قادام جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ قاتىسۋىنا جانە جۇمىسشى مامان دايارلاۋ مەن قولداۋعا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدىڭ تارتىم­دىلىعىن ارتتىرۋعا, ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ تەتىكتەرىن دامىتۋعا باعىتتالعان. جوسپاردى ىسكە اسىرۋعا ناقتى سەكتور سۋبەكتىلەرى, مەملەكەت­تىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دار, ۇلتتىق كومپانيالار مەن سالالىق قاۋىم­­داستىقتار تارتىلعان.

«ۇزاقمەرزىمدى جانە تۇراقتى ەكونو­ميكالىق ءوسۋ فاكتورلارىنىڭ ءبىرى – ادامي كاپيتالدى دامىتۋ. ەكونوميكانىڭ دامۋى جانە ازاماتتار ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋى ءوز كاسىبىن جەتىك مەڭگەرگەن ماماندار­عا بايلانىستى. سوندىقتان ءبىز ەڭبەك ادامىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ءۇشىن ءتيىستى ءىس-شارالاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن قابىلدايمىز. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان 2025 جىل جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى دەپ جاريالاندى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

پرەمەر-مينيستر ەڭبەك زاڭناما­سىنىڭ, ەڭبەك جاعدايلارى مەن قاۋىپ­سىزدىگىنىڭ ساقتالۋىنا باقىلاۋدى كۇشەي­تۋدىڭ, سونداي-اق كاسىپورىنداردا ەڭبەك داۋ­لارىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن الدىن الۋ شارالارىن قابىلداۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترىنە جۇمىسشىلاردىڭ قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارىنىڭ ساقتالۋى­نا قاتاڭ مونيتورينگ جۇرگىزۋدى, سونىڭ ىشىندە كاسىپورىنداردىڭ تسيفرلىق كارتاسىن ەنگىزۋدى تاپسىردى.

كولىك سالاسىنداعى, اتاپ ايتقاندا, اۆياتسيا, تەمىرجول جانە كەمە قاتىناسى سياقتى جوعارى تەحنولوگيالىق سالالار­داعى كادر تاپشىلىعى ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارىلدى. كولىك مينيسترلىگىنە كومپانيالارمەن بىرلەسىپ وسى سالالار ءۇشىن ماماندار دايارلاۋدىڭ ناقتى جوسپارىن ازىرلەۋ ءىسى جۇكتەلدى.

اگروونەركاسىپ كەشەنىن ورنىقتى دامىتۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ءوڭىر اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ, اۋىل­داعى ماماندارعا تارتىمدى جاعداي جاساۋ ماسەلەلەرىن بەلسەندى تۇردە پى­سىق­تاپ, وسى باعىتتا جاڭا باعدار­لاما­لاردى ىسكە قوسۋى ءلازىم.

كادر دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋ ىسىنە بيزنەس تە بەلسەندى اتسالىسۋى قاجەت. ەلىمىزدە جۇمىس بەرۋشى ەسەبى­نەن بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا باراتىن قىز­مەتكەرلەر ۇلەسى – 6%. ەىدۇ ەلدەرىندە بۇل كورسەتكىش 48%-عا جەتەدى.

جۇمىسشى ماماندار جەڭىلدىكتەرگە يە بولادى

ۇكىمەت باسشىسى جۇمىسشى كادر­لار ءۇشىن يپوتەكالىق جانە جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇيدىڭ جەڭىلدەتىلگەن باعدارلامالارىن ىسكە قوسۋ ماسەلەلەرىن نازارعا الدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلىن وتكىزۋ جونىندەگى 2025 جىلعا جوسپارلانعان ءىس-شارالار كەشەنى تۋرالى ايتتى. ءمينيستردىڭ سوزىنشە, 4,8 ميلليون ادام نەمەسە بارلىق جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتىڭ 52%-ىنىڭ كاسىپتىك نەمەسە تەحنيكالىق ءبىلىمى بار. ولار 2,2 مىڭ جۇمىسشى ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. جۇمىسشى كادرلار كولىك, ساۋدا, ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى سياقتى سالالاردا كوبىرەك سۇرانىسقا يە.

«اكتۋارلىق مودەلدەر نەگىزىندە ازىرلەنگەن بولجامدارىمىز الداعى جىل­دارى جۇمىسشى كادرلارعا دەگەن قاجەت­تىلىك تەك ارتا تۇسەتىنىن كور­سەتەدى. الداعى 6 جىلدا كادرلارعا جيىنتىق سۇرانىس 1,6 ملن ادام دەپ جوسپارلانىپ جاتىر. ونىڭ قاتارىندا كاسىپ­تىك-تەحنيكالىق ءبىلىمى بار جۇمىس­كەر­لەرگە جارتىسىنان استامى تيەسىلى. ولاردىڭ 400 مىڭعا جۋىعى – جۇمىسشى ماماندىقتارى. وعان مامان­دان­دىرىلعان تەحنيكا جۇرگىزۋ­شىلەرى, سانتەحنيك, دانەكەرلەۋشى, قۇرىلىس ما­ماندىقتارى مەن تەحنيكالىق باعىتتاعى جۇمىسشىلار جاتادى», دەدى مينيستر.

ايتۋىنشا, جوبالاردىڭ يننوۆاتسيا­لىق ناۆيگاتورى ازىرلەنگەن. پلاتفورما قازىردىڭ وزىندە كادرلارعا دەگەن قاجەت­تىلىكتى بولجاۋعا, سونداي-اق ەڭبەك نارى­عىنىڭ سۇرانىستارىن تجكب ۇيىم­دارىندا ماماندار دايارلاۋمەن ۇندەس­تىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

«جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ كورسەتكىش­تەرى, ەڭبەكاقى قورىنىڭ مولشەرى, جالاقى­نى ۋاقتىلى تولەۋ مەن الەۋمەتتىك اۋدارىم نەگىزىندە جوبالاردىڭ تيىم­دىلىگىن باعالاۋدى جۇزەگە اسىرا الامىز. بۇگىن­دە 150 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇراتىن 755 ينۆەس­تيتسيالىق جوباعا مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەدى س.جاقىپوۆا.

كادرلاردى دايارلاۋ ساپاسىن قامتا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن جۇمىسشى كاسىپتەرى بويىنشا 1,6 مىڭ كاسىپتىك ستاندارت, سونداي-اق ولاردىڭ نەگىزىندە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ 87%-ى جاڭارتىلدى. ەۋرووداق ەلدەرىنىڭ ستاندارتىن قولدانا وتىرىپ, 12 مىڭنان استام داعدىلاردى قامتيتىن ەلەكتروندىق داعدىلار بانكى قۇرىلدى. «وسى جىلى تاعى 100 كاسىپتىك ستاندارت ازىرلەنىپ, جاڭارتىلادى. بىلىكتىلىكتى تانۋدى باعالاۋ 4 تاۋەلسىز ورتالىقتىڭ بازاسىندا باستالدى. بيىل وسىنداي تاعى 5, ونىڭ قاتارىندا حالىق­ارالىق ستاندارتتارعا ساي 2 ورتالىق اشۋدى جوسپارلادىق», دەيدى.

جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلىن وتكىزۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىنا سايكەس تالىمگەرلىك ينستيتۋتىن دامىتۋ, بوس جۇمىس ورىندارى جارمەڭكەسىن وتكىزۋ جانە وقۋشىلار مەن تجكب ستۋدەنتتەرىن جۇمىس ىزدەۋ مەن جۇمىسقا ورنالاستىرۋ داعدىلارىنا وقىتۋ كوزدەلگەن. ەڭبەكمين باسشىسى جۇمىسكەرلەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن ۆەدومستۆو الەۋمەتتىك ارىپتەستەرمەن بىرلەسىپ ىسكە اسىراتىن شارالار تۋرالى دا ايتتى.

• ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ سالاسىنداعى تسيفرلىق مونيتورينگ ارقىلى وندىرىستىك جاراقاتتانۋدىڭ الدىن الۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ, كاسىپ­ورىن­دارعا تاۋەكەل كلاسىن بەرە وتىرىپ, كاسىپتىك تاۋەكەلدەردى ينتەگرالدى باعا­لاۋدى ەنگىزۋ, سونداي-اق ەڭبەك قاۋىپسىز­دىگى مەن ەڭبەكتى قورعاۋعا جانە ماماندان­دىرىلعان ۇيىمدارعا جاۋاپتى ادامداردى وقىتۋعا جانە ولاردىڭ ءبىلىمىن تەكسەرۋگە قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋ;
• ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ اشىقتىعى مەن زاڭدىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ شتات كەستەسىن ورنالاستىرۋىن, ەڭبەك جانە ۇجىمدىق شارتتار جاساسۋ راسىمدەرىن ەلەكتروندىق فورماتقا اۋىستىرۋدى كوزدەيتىن ەڭبەك قاتىناستارىن دەكلاراتسيالاۋ تەتىكتەرىن ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر;
• حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىمەن ىنتىماقتاستىق شەڭبەرىندە زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جونىندەگى ۇسىنىمداردى كوزدەيتىن لايىقتى ەڭبەك قاعيداتتارىن ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارى ىسكە اسىرىلادى.

ۆەدومستۆو باسشىسى كەيىنگى جىلدارى مينيسترلىك ازاماتتاردى جانە ەڭبەك سالاسىنداعى بيزنەستى قولداۋدىڭ دامىعان جۇيەسىن قۇرعانىن اتاپ ءوتتى. ول كوپتەگەن ونلاين قىزمەتتى بىرىكتىرەدى. جۇمىس ىزدەۋدەن جانە وندىرىستە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەن باستاپ, كاسىبي داعدىلاردى دامىتۋعا, ونىڭ ىشىندە جۇمىسشى ماماندىقتارىنا دەيىنگى كوپتەگەن مىندەتتى شەشەدى.

«جۇمىسشى ماماندىقتارى سالاسىن­داعى اسا ماڭىزدى جوبالاردىڭ ءبىرى – كاسىپورىننىڭ تسيفرلىق كارتاسى. بۇل بىزگە ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە كاسىپورىندارداعى تاۋەكەلدەردى الدىن الا انىقتاۋعا جانە الدىن الۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مودەلدە قارجىلىق, الەۋ­مەتتىك جانە ەڭبەك سياقتى 60-تان اس­ا كورسەتكىش بويىنشا مالىمەتتەر قول­دانىلادى. كاسىپورىننىڭ تسيفرلىق كارتاسىن بۇرىن قۇرىلعان وتباسىنىڭ تسيفر­لىق كارتامەن ۇيلەستىرۋ جاڭا مۇمكىن­دىك جاسايدى. جۇمىس بەرۋشى كاسىپ­ورىن­­داعى جۇمىسكەرلەردىڭ الەۋمەت­تىك ءال-اۋقا­تىن ەسكەرە وتىرىپ, تاۋەكەلدەردى اۆتوماتتى تۇردە انىقتايدى. ەگەر جۇمىسشى باسپا­نا­عا مۇقتاج بولسا, ونىڭ وتباسى كوپ­بالالى  نەمەسە وندا مۇگەدەكتىگى بار ادام مارتەبەسى بەرىلگەن مۇشەسى بولسا, جۇ­مىس بەرۋشى مۇنى ءبىلىپ, ءتيىستى قولداۋ كور­سەتە الادى. بيزنەس ءۇشىن كاسىپورىننىڭ تسيفر­لىق كارتاسى – جۇمىسكەرلەردىڭ ءال-اۋقا­تىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان الەۋمەت­تىك جا­ۋاپ­كەرشىلىك قاعيداتتارىن ءىس جۇزىندە جۇزە­گە اسىرۋعا ارنالعان قۇرال», دەدى مينيستر.

بىلىكتىلىكتى ارتتىرىپ وتىرۋعا ءمان بەرىلەدى

پرەمەر-مينيستر  ەكونوميكانىڭ باستى وندىرىستىك قۋاتى كاسىبىن جەتىك مەڭگەرگەن ماماندار ەكەنىن ايتتى. سوندىقتان ولارعا قولايلى جاعداي جاسالۋى كەرەك. قازىرگى جۇمىسشىلاردىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىقتارمەن, اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەرمەن جۇمىس ىستەۋى بىلىكتىلىكتى ارتتىرىپ, ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتتى جانە تسيفرلىق ساۋاتتىلىقتى, جەكە قۇزىرەتتىلىكتى ۇزدىكسىز دامىتىپ وتىرۋدى تالاپ ەتەدى.

بۇگىندە ەكونوميكاعا مىڭداعان بىلىكتى جۇمىسشى قاجەت. مۇنىمەن بىرگە, جىل سايىن جاڭا ماماندىقتار پايدا بولادى. سوندىقتان بولاشاقتاعى داعدىلار مەن قۇزىرەتتەردى بولجاۋ ءۇشىن اكىمدىكتەرگە كاسىپتەردىڭ وڭىرلىك اتلاسىن جاساۋ كەرەك. جاستاردىڭ جۇمىسشى ماماندىعىن سانالى تۇردە تاڭداۋى ءۇشىن كاسىپتىك باعدار بەرۋ ىسىندە جاڭا تاسىلدەردى جۇزەگە اسىرعان ءجون. بولاشاق مامان ءوزىنىڭ كاسىپتىك پەرسپەكتيۆاسىن كورىپ وتىرۋى ءۇشىن مەكتەپ, كوللەدج, كاسىپورىندار اراسىندا ءوزارا ءىس-قيمىل مودەلىن قۇرۋ قاجەت. بۇل باعىتتا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم سالاسىنا ساپالى وزگەرىستەر ەنگىزۋ ءىسى جۇكتەلدى.

«جۇمىسشى كادرلاردى الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ ۇزدىك كورپوراتيۆتىك تاجىريبەسىن كەڭىنەن تاراتىپ, جاڭا ىنتالاندىرۋ شارالارىن ەنگىزۋ كەرەك. ونەركاسىپ, ەنەرگەتيكا, كولىك, اۋىل شارۋاشىلىعى, سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىكتەرىنە كاسىپورىندارمەن, اكىمدىكتەرمەن جانە «وتباسى بانكىمەن» بىرلەسىپ, جۇمىسشى كادرلار ءۇشىن يپوتەكالىق جانە جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇيدىڭ جەڭىلدەتىلگەن باعدارلامالارىن ىسكە قوسۋ ماسەلەلەرىن پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ماسەلەنى قاراۋ قورىتىندىسى بو­يىنشا پرەمەر-مينيستر مۇددەلى مەم­لەكەتتىك ورگاندار, اكىمدىكتەر, ۇلتتىق كومپانيالار مەن كاسىپورىندارعا پرەزيدەنت جاريالاعان جۇمىسشى مامان­دىقتارى جىلىن وتكىزۋ جونىندەگى سالالىق جانە وڭىرلىك جوسپارلاردىڭ ساپالى ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. بارلىق ءىس-شارا جۇيەلى, ناتيجەلى جانە ولاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ۇزاقمەرزىمدى اسەرى بولۋعا ءتيىس.

«ۇكىمەت جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلىن وتكىزۋ ماسەلەلەرىن ۇنەمى باقى­لاۋدا ۇستايدى», دەدى پرەمەر-مينيستر.