سۋرەتتى تۇسىرگەن – قايرات قازياقپاروۆ
شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ەرباتىر بەكقوجين بارلىق اۋىل بالالارى ءتارىزدى شارۋانىڭ قىر-سىرىن قابىرعاسى قاتىپ, بۋىنى بەكىمەي جاتىپ-اق كوزىمەن كورىپ, ساناسىمەن ءتۇيسىنىپ ءوستى. ورتا مەكتەپتى اياقتاعان سوڭ شاعالالى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىنا وقۋعا ءتۇسىپ, اگرونوم ماماندىعىن الدى. مالىك عابدۋللين اتىنداعى كەڭشاردىڭ سەرافيموۆكا بولىمشەسىنىڭ تراكتور-ەگىس بريگاداسىندا اگرونوم-ەسەپشى بولىپ ەڭبەك ەتتى. دارحان دالانىڭ تىنىسىن سەرگەك كوڭىلىنە تۇيگەنى دە وسى جەر.
توقسانىنشى جىلداردىڭ سوڭىندا ەل نارىقتىق قاتىناسقا كوشىپ, جاڭا زامان ءوز زاڭدىلىقتارىن اكەلىپ جاتقان تۇستا شارۋا قوجالىعىن قۇرۋعا ۇيعارعان.
– نارتاۋەكەل ەتپەسكە بولمايتىن كورىندى, – دەيدى كەيىپكەرىمىز, – تۇس-تۇستا جاڭا جوسىقپەن شارۋاسىن ۇيىمداستىراتىن قۇرىلىمدار اشىلا باستادى. قازىر ويلاسام, بىزدىكى جۇرەك جۇتقاندىق ءتارىزدى. جۇمىستى باستاپ كەتەتىن قاراجات قورى دا, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا دا جوق. وتباسىنىڭ پەشەنەسىنە 50 گەكتار ەگىستىك جانە 25 گەكتار جايىلىمدىق جەر ءتيدى. ءبىزدىڭ ءوڭىر ءۇشىن بۇل كولەم وتە از. 5-10 مىڭ گەكتار القاپتى يگەرىپ جاتقان الپاۋىت شارۋاشىلىقتاردىڭ جانىندا تەڭىزدىڭ تامشىسىنداي عانا دۇنيە. ايتسە دە ءۇمىت مىقتى ەدى. كۇن سايىن وڭ-سولىمدى ەسەپتەپ, بار مۇمكىندىگىمدى تارازى باسىنا تارتىپ, بولاشاققا جوسپار قۇرامىن. جول-جونەكەي كەزدەسكەن كەدەرگىنى بۇزىپ-جارىپ وتەتىنىمە سەنىمدىمىن. تەحنيكادان ساۋ تامتىعى قالماعان, ءبىر كۇن جۇرسە, ەكى كۇن تۇرىپ قالاتىن ەسكى «ەنيسەي» كومباينى, توزىعى جەتكەن متز-80 تراكتورى عانا بولدى. كەيىن كەڭشاردان ەڭبەكاقىمىزدىڭ ەسەبىنە دت-75 تراكتورىن الدىق. ول دا كۇركىلدەپ, ءوز دەنەسىن ءوزى ازەر سۇيرەپ جۇرگەن كونەتوز تەحنيكا. مىنە, وسىلاي باستادىق.
شارۋا قوجالىعى باسشىسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اۋەلى ارپا مەن بيداي ەككەن. دالا سىرىن جاقسى بىلەتىن اگرونوم-ەسەپشى جەر وڭدەۋگە ايرىقشا ءمان بەرگەن. ىجداھاتتى ءىستىڭ ارقاسىندا گەكتار بەرەكەسى 12 تسەنتنەردەن تومەندەپ كورمەپتى. قۋاڭشىلىق جىلداردىڭ وزىندە بۇدان تومەن ءونىم العان ەمەس. كەي جىلدارى گەكتار بەرەكەسى 30 تسەنتنەرگە دەيىن جەتكەن. وسىلايشا, شاعىن شارۋاشىلىقتىڭ قۋاتى بىرتىندەپ ارتا بەرگەن. بار قارىزىنان قۇتىلعان, ازىن-اۋلاق تيىن-تەبەننىڭ باسىن قۇراپ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايتۋعا ۇمتىلعان.
– قازىر 3 «ۆەكتور» كومباينى, «موريس» استىق سەبۋ كەشەنى, «بيۋلەر» تراكتورى بار. وعان قوسا, 4 ەگىن سەبەتىن اگرەگاتپەن جابدىقتالعان ك-700 تراكتورى, 4 متز-82 تراكتورى, 2 يۋتو قىتاي تراكتورى, مال ازىعىن دايىندايتىن اگرەگات الدىق, – دەيدى شارۋاشىلىق باسشىسى.
اۋەلدە نەبارى 50 گەكتاردان باستالعان ەگىستىك القاپتىڭ كولەمى بۇگىندە 2 400 گەكتارعا جەتكەن. القاپتا ديقاننىڭ ماڭداي تەرىمەن وسكەن اقىق ءدان تۇگەل قۇت قامباسىنا قۇيىلدى. ءونىمىن وتكىزىپ, شارۋاشىلىقتا جەر ۇلەسى بار وتىزدان اسا تۇرعىنعا ۇلەسىن تولەدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, شارۋاشىلىق اۋىل تۇرعىندارىمەن ءوز قالاۋلارى بويىنشا ەسەپ ايىرىسادى. مال ازىعى قاجەت پە, الدە قولما-قول اقشا الاسىز با, قالاۋىڭىز ءبىلسىن. مال ازىعىن ەشكىمدى اۋرە-سارساڭعا تۇسىرمەي وزدەرى جەتكىزىپ, ءۇيىپ بەرەدى.
– كادر ماسەلەسى وتە قيىن بولىپ تۇر, – دەيدى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى, – جالعىز بىزدە عانا ەمەس, بارلىق جەردە سولاي. كەشەگى كەڭەس زامانىندا ەسەلى ەڭبەگىمەن ەل مەرەيىن ۇستەم ەتكەن اعا بۋىن زەينەتكە شىعىپ كەتتى. ورنىن باسار ءىزباسارلاردى ۋاقىتىندا دايىنداي المادىق. مەنىڭشە, وتپەلى كەزەڭنىڭ وكپەك جەلى ۇيىتقي سوعىپ تۇرعان كەزدە مەحانيزاتورلارعا دۇرىس جالاقى تولەنبەدى. ونىڭ ۇستىنە, جۇمىس كوكتەمدە ءبىر, كۇزدە ەكى عانا بار, قالعان ۋاقىتتا تابىسسىز, قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرادى. مەن ءوز جۇمىسشىلارىما جۇمىس ىستەمەگەن ايلارعا دا جالاقى تولەيمىن. ولارعا دا كۇنكورىس كەرەك قوي.
ەل اعاسى ەركەش الەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, جەر ناپاقاسىن كورىپ وتىرعاننان كەيىن سەرىكتەستىكتەر مال شارۋاشىلىعىنا دا ءمان بەرگەنى ءلازىم.
– تاجىريبەدەن كورىپ تۇرعانىمىزداي, باقىلاۋ بولماعاندىقتان, ۇلكەن شارۋاشىلىقتار كوكتەمدە ەگىپ, كۇزدە ىرىزدىعىن جيناپ العان سوڭ اناۋ اۋىلدىڭ تۇرعىندارى قالاي كۇن كورىپ جاتىر دەپ باستارىن اۋىرتپايدى. سەرىكتەستىكتەر جەر كولەمىنە سايكەس مال باعۋعا مىندەتتەلسە, اۋىلدا جاڭا جۇمىس ورىندارى پايدا بولار ەدى. بىرەۋ مال باعادى, بىرەۋ ساۋىنشى بولادى. تۇراقتى تابىس تابادى. وسىنداي جۇيە اۋىلدى ساقتاپ قالۋعا اسەر ەتەدى. ەكىنشى جاعىنان ازىق-ت ۇلىك مولشىلىعىن جاساۋعا دا ۇلەس قوسار ەدى. قازىر ەگىن ەگىلمەيتىن القاپ جوق. وڭىردەگى ەلدى مەكەندەردىڭ ىرگەسىندە ءدان ەگىلىپ جاتىر. مىنە, اۋىلدى كوتەرەتىن, اۋىل ادامدارىنا تۇراقتى تابىس بەرەتىن جول وسى. وسى جۇمىس وڭىنان ۇيىمداستىرىلسا, مال ونىمدەرىن وڭدەۋ قولعا الىنسا, ءىس وڭ جولعا قويىلار ەدى.
«جايساڭ» شارۋا قوجالىعى مال شارۋاشىلىعىمەن دە اينالىسادى. بۇرىنعى قاڭىراپ قالعان مال قورالارىن ساتىپ الىپ, ەتتى باعىتتاعى گەرەفورد سيىرلارىن اكەلگەن. مالدى ءوز ءتولى ەسەبىنەن كوبەيتپەك. جەرگىلىكتى جەردە جەرسىنگەن, تيىمدىلىگى كوزگە ۇرىپ تۇرعان اسىل تۇقىمدى مالدىڭ تولدەرىن دە ساتادى. جۇزگە جۋىق جىلقى باعىلىپ جاتىر.
مال شارۋاشىلىعىن ۇيىمداستىرۋ اۋىل تۇرعىندارىنا دا ءتيىمدى بولىپ وتىر. جەرگىلىكتى التى تۇرعىن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان, اي سايىن 150 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ەڭبەكاقى الادى. بارلىق جۇمىس اۆتوماتتاندىرىلعان. اۋىل شارۋاشىلىعىندا دۇرىس ويلاستىرىلماعان كەيبىر ماسەلە دە بار ەكەن. ماسەلەن, مال سوياتىن ارنايى ورىندار جايى. اۋداندا وسىنداي 12 ورىن سالىنعانىمەن, سوياتىن مالدىڭ از بولۋى سەبەپتى, قاڭتارىلىپ بوس تۇر. مەملەكەتتىڭ قىرۋار قارجىسىن بوسقا جۇمساعانشا, الدىمەن ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ باسىن كوبەيتۋگە ءمان بەرىلگەنى ءجون-اۋ.
شارۋاشىلىقتى جۇمىس ىستەيتىن ەڭبەك ادامدارىنىڭ جاعدايى دا ويلاستىرىلعان. اسحانا سالىپ, ارنايى اسپاز العان.
– وسى ەلدىڭ پەرزەنتى بولعاندىقتان, شاعىن اۋىلدىڭ شىرايىن كەلتىرسەك پە دەپ, قارەكەت ەتىپ جاتىرمىز, – دەيدى ەرباتىر بەكقوجين, – اۋدان ورتالىعىنداعى ورتالىق مەشىتكە, كوكشەتاۋ قالاسىنداعى مەدرەسەگە قول ۇشىن بەرەمىز. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانمەن ءوزارا كەلىسىم جاسالعان. بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى شەڭبەرىندەگى مىندەتتەمەلەردى مۇقيات ورىندايمىز. ازاماتتىق پارىز دەگەن دە بار. اۋىل اراسىنداعى اۆتوكولىك جولىن قىسى-جازى كۇتىپ ۇستاۋعا كومەكتەسىپ جاتىرمىز. تۇرعىندار تۇراقتاپ قالۋى ءۇشىن, ەڭ الدىمەن ولارعا الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعداي جاساۋ كەرەك. اتا-انالار باۋىر ەتى بالالارىنىڭ كەلەشەگىن ويلايدى. اۋىل بالالارى زەرەندىدەگى مەكتەپتەرگە قاتىناپ وقيدى. اۋدان ورتالىعىندا قازاق, ورىس جانە ارالاس مەكتەپ بار. اۋىل بالالارى ءارتۇرلى مەكتەپتە وقيتىندىقتان, تاسىمال كەزىندە قيىندىق تۋىندايدى. بىلاي قاراعاندا ۇساق-تۇيەك بولىپ كورىنەتىن وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەر ەل ىشىندە وكپە-نازدىڭ تۋىنداۋىنا سەبەپ بولىپ جاتادى, – دەيدى.
اقمولا وبلىسى,
زەرەندى اۋدانى
