ق.توقاەۆ گەوساياسي شيەلەنىستىڭ كۇشەيۋى كەزىندە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى تۇراقتاندىرۋشى كۇش رەتىندەگى ءرولىن اتاپ ءوتتى. «مەنىڭ باستى ماقساتىم – مەملەكەتىمىزدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن, ەگەمەندىگىن, حالىقارالىق ۇستانىمىن نىعايتۋ. پرەزيدەنتتىك قىزمەتىمنىڭ باسىنان باستاپ مەن قابىلداعان شەشىمدەرىم مەن ولاردىڭ سالدارى ءۇشىن تولىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىما الدىم. مەن باسقا جولمەن جۇمىس ىستەي المايمىن جانە قالامايمىن», دەدى ق.توقاەۆ.
ول 2022 جىلى ورىن العان قاڭتار وقيعاسىن دا ايتىپ ءوتتى. مۇنى قازاقستان باسشىسى الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىك پەن ساياسي توقىراۋدىڭ سالدارى رەتىندە سيپاتتادى. «بارلىق ازامات زاڭ الدىندا تەڭ قۇقىلى. مەنىڭ ۇلتتىق بايلىقتى ءادىل ءبولۋ باعىتىم م ۇلىك پەن اكتيۆتەردى تولىق ەكسپروپرياتسيالاۋدى نەمەسە قايتا ءبولۋدى بىلدىرمەيدى. مۇنداي ساياسات دەگراداتسيا مەن حاوسقا اكەلەدى. ونىڭ ورنىنا ءبىز مودەرنيزاتسيالاۋ ستراتەگيامىزدىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە زاڭسىز ارتىقشىلىقتاردى جويۋعا جانە زاڭسىز ساتىپ الىنعان اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋعا تىرىسامىز», دەدى ق.توقاەۆ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ وتكەن جىلدى قورىتىندىلادى
وسىدان تۋرا ءبىر جىل بۇرىن, 3 قاڭتاردا ق.توقاەۆ «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە سۇحبات بەرىپ, ادىلەتتى قازاقستانعا قول جەتكىزۋگە جانە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ كولەمىن ەكى ەسەگە ارتتىرۋعا باعىتتالعان ەكونوميكالىق جوسپاردى بايانداعان ەدى.
«وتكەن جىلدىڭ باسىندا بەرگەن سۇحباتىمدا 2024 قازاقستاندى الەمگە تانىتاتىن جىل بولاتىنىن ايتقان ەدىم. سولاي بولدى. جۇيەلى جانە ءتىپتى كۇردەلى ەكونوميكالىق رەفورمالاردى باستاي وتىرىپ, ءبىز ەلدىڭ بەس جىلدىق دامۋىنىڭ بەرىك نەگىزىن قالادىق. بۇل باعىتتا كوپتەگەن جوبا مەن باستاما اياقتالدى», دەدى ق.توقاەۆ 2024 جىلعى جەتىستىكتەر تۋرالى وي قوزعاي وتىرىپ.
ول بارلىق ءوڭىر ءبىر كەزدەرى اۋىر جاعدايدا بولعان ينجەنەرلىك-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتقانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار 18 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن, 7 مىڭ شاقىرىم اۆتوموبيل جولدارى سالىنىپ, جوندەلگەن. الماتى, قىزىلوردا, شىمكەنت اۋەجايلارىندا جاڭا جولاۋشىلار تەرمينالدارى اشىلعان. تاۋ-كەن, مۇناي-حيميا, مەتاللۋرگيا سالالارىندا دا اۋقىمدى جوبالار جۇزەگە اسىرىلعان.
بىلتىرعى ەسەپ, بيىلعى جوسپار
حالىقارالىق ارەنادا بۇرىن-سوڭدى بولماعان گەوساياسي شيەلەنىستەرگە قاراماستان, قازاقستان ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق پەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە ىقپال ەتە وتىرىپ, بەيبىتشىلىك ءۇشىن كۇرەستە دەلدال رەتىندەگى ءرولىن نىعايتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەلدە ىرگەلى ساياسي رەفورمالار جۇرگىزىلگەنىن ايتتى. ولار قوعامدا بەلسەندى تۇردە تالقىلانىپ, ازاماتتاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ قولداۋىنا يە بولدى. بۇل رەفورمالاردىڭ ناتيجەسى نەگىزگى ساياسي ينستيتۋتتاردىڭ اشىقتىعى مەن تيىمدىلىگى, بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى باقىلاۋ مەن تەپە-تەڭدىكتى نىعايتۋ جانە ازاماتتاردىڭ ساياسي ومىرگە قاتىسۋىن كەڭەيتۋ بولدى. وسىعان قاراماستان, مەملەكەت باسشىسى پارلامەنتتىك رەسپۋبليكاعا كوشۋگە كەلىسپەيتىنىن مالىمدەدى.
«مەنىڭ «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» اتتى تۇجىرىمدامام قازاقستاننىڭ ساياسي جۇيەسىنە بارىنشا سايكەس كەلەتىنىنە سەنىمدىمىن. مەنىڭ دە, ءبارىمىزدىڭ دە مەملەكەتىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋىنا نۇقسان كەلتىرەتىن شەشىم قابىلداۋعا قۇقىعىمىز جوق. ەشبىر جاعدايدا قاتەلەسۋگە بولمايدى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسى ارتىپ كەلەدى
جاڭا جىلعا ءبىر-ەكى كۇن قالعاندا پرەزيدەنتتىڭ كومەكشىسى جانە ءباسپاسوز حاتشىسى بەرىك ءۋالي 3 قاڭتاردا «Ana tili» گازەتىندە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءباسپاسوز وكىلىمەن بولعان اۋقىمدى سۇحباتى جاريالاناتىنى تۋرالى حاباردى تاراتتى. ايتىلعانداي, سۇحبات تەز ارادا جارىق كوردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى قازىرگى كەزدەگى جاعدايعا وپتيميستىك كوزقاراسپەن قارايدى. جۇما كۇنى جاريالانعان سۇحباتىندا ول: «قازاق ءتىلىنىڭ تارتىمدىلىعى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ارتىپ كەلەدى», دەدى. ول سونداي-اق قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ پوزيتسياسىن ماڭگىلىككە ساقتايدى دەپ مالىمدەدى. نەگىزى مەملەكەت باسشىسى ورىس ءتىلىن جانە قىتاي ءتىلىن جاقسى مەڭگەرگەن جانە سول تىلدەردە سويلەيدى.
سۋ تاسقىنى ەلدى شيراتتى
2024 جىلدىڭ كوكتەمىندە قازاقستان جويقىن سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەگىپ, ونداعان مىڭ ادامدى ەۆاكۋاتسيالاۋعا ءماجبۇر بولدى. ۇكىمەت زارداپ شەككەن ازاماتتاردى قولداۋ جانە قيراعان ايماقتاردى قالپىنا كەلتىرۋگە ارنايى كەشەندى شارالار قابىلدادى.
«بىلتىرعى سۋ تاسقىنى ەلىمىز ءۇشىن اۋىر سىناق بولدى. مۇنداي اۋقىمدى سۋ تاسقىنى قازاقستاندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان. بىراق ۇكىمەت قاۋىپ-قاتەرگە جەدەل ارەكەت ەتە الدى», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ سۇحباتىندا. سۋ تاسقىنى جاپپاي قيراۋعا اكەلىپ سوقتىردى, ۇيلەرگە, جولدارعا, كوپىرلەرگە, الەۋمەتتىك جانە كوممەرتسيالىق نىساندارعا زاقىم كەلتىردى, سونىمەن قاتار ءىرى قارا مال جوعالدى.
«ەگەر سوڭعى ونجىلدىقتاردا قورعانىس بوگەتتەرى مەن باسقا دا گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى سالۋعا ءتيىستى كوڭىل بولىنسە, مۇنداي اۋىر زارداپتاردىڭ الدىن الۋعا بولاتىنىن مويىنداۋ كەرەك. قازىر ءبىز وسىعان جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. پارلامەنت جاڭا سۋ كودەكسىنىڭ جوباسىن قاراپ جاتىر. سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدىڭ تۇجىرىمداماسى مەن كەشەندى جوسپارى بەكىتىلدى. بۇل قۇجاتتاردا 40-تان اسا جاڭا سۋ قويمالارىن سالۋ جانە قولدانىستاعى 37 سۋ قويماسىن قايتا قۇرۋ, سونداي-اق 2030 جىلعا دەيىن 14 مىڭ شاقىرىمنان اسا سۋارۋ كانالدارىن جاڭارتۋ قاراستىرىلعان», دەدى ول.
توتەنشە جاعدايلاردى بولجاۋ جانە الدىن الۋ جۇيەلەرىن اۋقىمدى مودەرنيزاتسيالاۋ باستالدى. سۋ ماماندارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن جويۋ جانە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا قازاق ۇلتتىق سۋ شارۋاشىلىعى جانە يرريگاتسيا ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلدى. ەسكە سالساق, وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ باسىندا ق.توقاەۆ ساۋد ارابياسىندا قازاقستان مەن فرانتسيانىڭ توراعالىعىمەن وتكەن «One Water» سامميتىنە قاتىستى.
قازاقستان قىتايمەن بايلانىسىن كۇشەيتتى
قازاقستان – ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى مەملەكەت. وسى ەلدىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ سي ءتسزينپيننىڭ 2025 جىلعا جوسپارلانعان استاناعا ساپارى كەزىندە كورشى قىتايمەن قارىم-قاتىناسىن نىعايتۋعا ۇمىتتەنەدى. بۇل تۋرالى قازاقستان باسشىسى جۇما كۇنى «Ana tili» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا مالىمدەدى.
ق.توقاەۆ قحر پرەزيدەنتى سي ءتسزينپيننىڭ بيىل قازاقستان استاناسىندا وتەتىن ورتالىق ازيا-قىتاي سامميتىنە قاتىسۋى جوسپارلانعانىن اتاپ ءوتتى. «قىتاي توراعاسىنىڭ قازاقستانعا ساپارى, سونداي-اق وسى كۇزدە وتەتىن قىتايداعى كەلىسسوزدەر ەلدەرىمىز اراسىنداعى جان-جاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدى ودان ءارى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەدى ق.توقاەۆ. پرەزيدەنت سي تسزينپين ءوزىنىڭ بۇرىنعى مالىمدەمەلەرىندە قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگى مەن تاۋەلسىزدىگىن تولىعىمەن قولدايتىنىن اتاپ ءوتتى.
ەكى ەل 2023 جىلى ۆيزاسىز رەجىم ورناتتى, بەيجىڭمەن قارىم-قاتىناستى تەرەڭدەتۋ قازاقستاندىق ديپلوماتيانىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. قىتاي – قازاقستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسى.
حالىقارالىق پوزيتسياسىن نىعايتتى
قازاقستان پرەزيدەنتى سۇحباتىندا ەلدىڭ ءارتۇرلى سالالاردا, سونىڭ ىشىندە مودەرنيزاتسيالانعان تۇرعىن ءۇي, اۆتوموبيل جولدارى جانە اۋەجايلار سياقتى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە جەتكەنىن ايتتى.
ول تاۋ-كەن, مۇناي-حيميا جانە مەتاللۋرگيا سالالارىنداعى جەتىستىكتەردى اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدى. اۋىل شارۋاشىلىعىنا كەرەمەت جىل بولعان, استىق جيناۋ ونجىلدىقتاعى ەڭ جوعارى 27 ميلليون تونناعا جەتكەن.
سونداي-اق ق.توقاەۆ مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ زەينەتاقىسى, جاردەماقىسى جانە جالاقىسى كوتەرىلگەنىن ايتتى. عىلىمعا, مادەنيەتكە جانە بۇقارالىق سپورتقا باعىتتالعان قوسىمشا قارجىلاندىرۋمەن جۇزدەگەن جاڭا مەكتەپتەر, سپورت ورتالىقتارى مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ فيليالدارى اشىلعان. گەوساياسي سىن-قاتەرلەر مەن تابيعي اپاتتارعا قاراماستان, قازاقستان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن ەكونوميكالىق ءوسۋدى كۇشەيتە وتىرىپ, ءوزىنىڭ حالىقارالىق پوزيتسياسىن نىعايتتى.
