حالىقارالىق تۇركسوي ۇيىمىنىڭ باۋىرلاس ەلدەر اراسىنداعى ورتاق مادەنيەتكە رەڭ بەرەتىن ءبىر ءىسى – مۇشە ەلدەر اراسىنان جىل سايىن «تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسىن» تاڭداۋى. مۇنداي مارتەبەگە العاش رەت 2012 جىلى استانا قالاسى (قازاقستان) يە بولسا, 2013 جىلى ەسكيشەھير (تۇركيا), 2014 جىلى قازان (تاتارستان), 2015 جىلى مەرۆ (تۇرىكمەنستان), 2016 جىلى شەكي (ازەربايجان), 2017 جىلى تۇركىستان (قازاقستان), 2018 جىلى كاستامون (تۇركيا), 2019 جىلى وش (قىرعىزستان), 2020 جىلى حيۋا (وزبەكستان), 2022 جىلى بۋرسا (تۇركيا), 2023 جىلى شۋشا (ازەربايجان), 2024 جىلى انەۋ (تۇرىكمەنستان) قالالارى تانىلىپتى.
حالىقارالىق تۇركسوي ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى سۇلتان راەۆ: «تۇركسوي قۇرىلعالى 32 جىل بولدى. مەن باسقارىپ وتىرعان سوڭعى ءۇش جىلدا مادەني ءىس-شارالاردى ءجيى وتكىزۋمەن قاتار, جاستارعا قولداۋ ءبىلدىرىپ, اسىرەسە, ءبىلىم, عىلىم, سپورت سالاسىنا ۇلكەن ءمان بەرىپ كەلەمىز. الداعى ۋاقىتتا دا تۇركى مادەنيەتى, تۇركى ىنتىماقتاستىعىنا قىزمەت ەتۋدى جالعاستىرا بەرەمىز. بۇعان دەيىن دە قازاقستاننىڭ ەكى قالاسى – استانا مەن تۇركىستان تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى بولعان. ال بيىل – تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى رەتىندە ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ورتالىعى اقتاۋ قالاسى تاڭدالىپ وتىر. بۇل وتە دۇرىس شەشىم دەپ بىلەمىن. جاۋاپكەرشىلىكتى اقتاۋلىقتار ابىرويمەن اتقاراتىنىنا سەنىمدىمىن. سونداي-اق ءبىزدى قولداپ وتىرعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى مەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنە العىس بىلدىرەمىن», دەدى.
قولدا بار مالىمەتكە جۇگىنسەك, الداعى ناۋرىز ايىندا اقتاۋ قالاسىندا اتالعان ءىس-شارانىڭ سالتاناتتى اشىلۋى بولادى. ودان كەيىن اقتاۋلىقتار تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ باۋىرلاستىق قارىم-قاتىناسى مەن دوستىق-مادەني ءىس-شارالارىن جىل بويى ۇلىقتاۋعا كوشەدى. كوزدەلگەن دۇنيەلەر نەگىزىنەن رۋحاني-مادەني باعىتتا وتەدى.
اتاپ ايتار بولساق, تۇركىتىلدەس ەتنوستار ونەرپازدارىنىڭ قاتىسۋىمەن وپەرا, بي, ءداستۇرلى ونەر جانە باسقا دا كوپتەگەن بايقاۋ مەن فەستيۆال, تۇركى الەمى سۋرەتشىلەرىنىڭ سيمپوزيۋمى, قولونەر شەبەرلەرىنىڭ فەستيۆالى, تۇركىتەكتەس حالىقتار تاريحىن ناسيحاتتاۋعا ارنالعان عىلىمي كونفەرەنتسيالار, اقىن-جازۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر, تۇركى الەمى ۇلى عۇلامالارىنىڭ ءومىرى مەن ەڭبەكتەرىنە ارنالعان جيىندار, كلاسسيكالىق جانە حالىق مۋزىكاسىنىڭ كونتسەرتتەرى, فوتوسۋرەتتەر مەن كارتينالار كورمەسى, تەاتر ترۋپپالارىنىڭ, مۋزىكالىق ءھام بي ۇجىمدارىنىڭ شىعارماشىلىق كونتسەرتى ۇيىمداستىرىلادى. سونداي-اق اقىندار ايتىسى, حالىق ونەرىنىڭ شەبەرلىك ساباقتارى, ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا جارىستار جوسپارلانىپتى.
جوعارىداعى مادەني-رۋحاني ءىس-شارالاردى ناتيجەلى اتقارۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن ەكى ميللياردقا جۋىق قارجى قاراستىرىلىپتى. ۇيىمداستىرۋشى تاراپتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جوسپارلانعان قارجىعا مادەني ينفراقۇرىلىمدار سالىنىپ, بۇل نىساندار كەيىن قالا تۇرعىندارىنىڭ يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت اتقاراتىن بولادى. سونىمەن قاتار ايماق ءۇشىن تۋريزم مەن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ بىرەگەي مۇمكىندىگى تۋادى.
ءبىز تۇركسوي ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى سۇلتان اكىم ۇلىنان اقتاۋ قالاسىن تاڭداۋداعى باستى ۇستانىم تۋرالى سۇرادىق.
– ماڭعىستاۋ ءوڭىرى تۇركسوي ۇيىمىنىڭ ماقساتى ءۇشىن وتە قولايلى ايماق. مۇندا كۇللى تۇركى جۇرتىنا ورتاق قاسيەتتى نىساندار بارشىلىق. ءتىپتى بۇل ولكە اشىق اسپان استىنداعى مۇراجاي ىسپەتتى. كەلگەن قوناقتار بوزجىرا, ىبىقتىنىڭ سايى, شەرقالا سىندى ەرەكشە تابيعات تارتۋىن تاماشالايدى. اقتاۋدان ءجۇز شاقىرىم جەردەگى تورىش القابىنا بارساڭىز, كوز الدىڭىزدا كولبەڭدەيتىن سۇلبالار تاڭداندىرماي قويمايدى. ماڭعىستاۋ ءوڭىرى «362 اۋليەلى» جەر. حالقى شوپان اتا مەن بەكەت اتا ەسىمدەرىن ءپىر تۇتادى, ەرەكشە قۇرمەتتەيدى. قارت كاسپيدىڭ ءوزى بەس مەملەكەتپەن شەكتەسىپ, تۇرىكمەنستان, ازەربايجان, قازاقستان سەكىلدى تۇركى مەملەكەتتەرىنە ورتاق قازىناعا اينالىپ وتىر. وسىلايشا, تالايدىڭ نازارىن وزىنە اۋدارعان ايماق بۇگىندە تۋريستەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ كەلەدى. بوزاشى تۇبەگىندەگى ەڭ كونە مۇناي-گاز كەن ورىندارىنىڭ ءبىرى – قالامقاس. بۇل اتاۋ ايگىلى باتىر قىزدىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى. اڭىز بويىنشا, قالامقاس – بەكتەمىس اۋلەتىنىڭ قىزى, ول ەرتە زاماندا بوزاشى تۇبەگىندە ءومىر سۇرگەن. زاتى ايەل بولسا دا, جاستايىنان ەر ادامدارمەن بىرگە جاۋعا شاپقان كورىنەدى. بىردە ەلگە جاۋ شاۋىپ, ەركەك كىندىكتىلەر جاۋعا اتتانعان ساتتە ول قارتتار مەن بالالاردى اسىراۋدى ءوز موينىنا الادى. قالامقاس سەرىكتەرىمەن بىرگە ءبىر تۇندە قۇدىق قازىپ, سول جەردە ازىقتارىن ساقتاعان. دالانىڭ قوڭىر اڭى اقبوكەندى ارنايى دايىندالعان ورعا ايداپ بارا جاتقاندا ونىڭ اتى ءسۇرىنىپ, ءوزى تەرەڭ شۇڭقىرعا قۇلاپ, قازا تابادى-مىس. باتىر قىزدىڭ ەسىمى بۇگىنگە دەيىن ۇمىتىلماي, وسى ايماقتا عانا ەمەس, ەجەلگى قورىمدا دا ساقتالىپ, ەسكەرتكىش تە ورناتىلعان. مۇنى بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلە بەرمەيدى. ەجەلگى تۇركى حالىقتارىنىڭ پاتشايىمى توميريس ىسپەتتى جاۋجۇرەك قىز شىققان بۇل مەكەننەن. تاريحقا بويلاي بەرسە, سىرشىل مەكەن ماڭعىستاۋ تۋرالى سان مىڭ حيكايا ايتۋعا بولادى. سول سەبەپتى ءبىز, قاسيەت تۇنعان قازىنالى ولكەنى الەمگە كەڭىرەك تانىتا ءتۇسۋدى كوزدەپ وتىرمىز. وسىناۋ كيەلى مەكەننىڭ ورتالىعى اقتاۋ قالاسىن «تۇركى الەمىنىڭ 2025 جىلعى مادەني استاناسى» دەپ جاريالاۋداعى ماقسات وسى.
ءسوزىمدى تۇيىندەپ ايتار بولسام, ماڭعىستاۋلىق اعايىندار كۇللى تۇركى دۇنيەسىن تاڭعالدىرارلىق مەرەكەلىك مادەني ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىپ, تۇركىلىك ونەرپازدار مەن باسقا دا ماڭىزدى قوناقتار الىندا كيەلى مەكەننىڭ مارتەبەسىن ارتتىرادى دەگەن سەنىم زور.
