«وتانداستار قورى» بۇل جىلى نە ىستەدى؟
جۇزدەگەن مادەني ءىس-شارالار, دياسپورامەن ىنتىماقتاستىق بويىنشا حالىقارالىق كەلىسىمدەر, قانداستارعا ارنالعان ارنايى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى – مۇنىڭ ءبارى 2024 جىلدى قوردىڭ ەرەكشە بەلسەندىلىگىمەن ەستە قالدىردى. ۇلتتىق مۇرالاردى ساقتاۋ مەن شەتەلدەگى قانداستاردىڭ قازاق بولمىسىن دارىپتەۋ جولىنداعى اۋقىمدى شارالار قانداستارىمىزدى بىرىكتىرۋگە, ولاردىڭ اتامەكەنگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتۋعا باعىتتالدى.
بۇل ماقالادا «وتانداستار قورىنىڭ» (بۇدان ءارى – قوعام) 2024 جىلى جۇزەگە اسىرعان جۇمىستارىنىڭ ناقتى ناتيجەلەرى مەن باعىتتارى ەگجەي-تەگجەيلى باياندالادى. قوعام قالاي قازاقتىڭ باي مادەنيەتىن الەمدىك ارەناعا شىعاردى؟ قانداي ماڭىزدى جوبالار ىسكە اسىرىلدى؟ ەندەشە, بىرگە بىلەيىك!
شەتەلدەگى قازاق مادەني ورتالىقتارىمەن بايلانىس: 2024 جىلدىڭ ماڭىزدى جەتىستىكتەرى
2024 جىلى شەتەلدەگى قازاق مادەني ورتالىقتارى تەك قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتىن ساقتاۋ الاڭى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار الەمدىك قاۋىمداستىققا قازاقتىڭ باي تاريحى مەن رۋحاني قۇندىلىقتارىن تانىتۋدىڭ بەلسەندى ورتاسىنا اينالدى. بۇل ورتالىقتاردا ۇيىمداستىرىلعان كەزدەسۋلەر, كورمەلەر مەن كونتسەرتتەر تەك قانداستارعا عانا ەمەس, شەتەلدىك قاۋىمعا دا قازاق مادەنيەتىن ناسيحاتتاۋعا قىزمەت ەتتى.
«وتانداستار قورى» الەمنىڭ 40-قا جۋىق ەلىندە ورنالاسقان 200-دەن استام قازاق مادەني ورتالىعىمەن تىعىز ءارى تۇراقتى بايلانىس ورناتقان. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار قازاق مادەنيەتى مەن داستۇرلەرىن دارىپتەۋ, قانداستاردىڭ رۋحاني بايلانىسىن نىعايتۋ جانە ولاردىڭ تاريحي وتانىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىپ جاتىر. ءبىر جىل ىشىندە وسى باعىتتا كوپتەگەن ماڭىزدى شارالار ءوتتى.
قوعام 2024 جىلى مامىر ايىندا ماسكەۋدە, ماۋسىمدا ىستانبۇل, كونيا جانە انكارادا, تامىز ايىندا بەيجىڭ مەن ۇرىمشىدە, قازاندا فرانكفۋرت, زالاح جانە ۆەنادا, قاراشادا سينگاپۋر, سەۋل, ينچحون, توكيو جانە يوكوگاما قالالارىندا تۇراتىن وتانداستارىمىزبەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, قازاق حالقىنىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىن تانىتىپ, بىرلىك پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ التىن كوپىرىن ورناتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى بايلانىستاردى ورناتتى. 11-12 قاراشادا مالايزيادا وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىندەگى قازاقتاردىڭ تۇڭعىش قۇرىلتايى ۇيىمداستىرىلىپ, وعان مالايزيا, وڭتۇستىك كورەيا, سينگاپۋردان 100-دەن اسا وتانداسىمىز قاتىستى. قازاق مادەنيەتى مەن ىسكەرلىگىنىڭ سيمۆولىنا اينالعان «Abai Úiı» مادەني-ىسكەرلىك ۇيلەرى جەلىسى تۇركيانىڭ كونيا قالاسىندا اشىلدى. بۇل باستاما قازاق دياسپوراسىنىڭ مادەني دامۋىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتتى. اتالعان شارالار قازاق مادەنيەتىنىڭ شەتەلدەگى مارتەبەسىن ارتتىرۋمەن قاتار, وتانداستارىمىزدىڭ ءوز ۇلتتىق بولمىسىنا دەگەن ماقتانىشىن كۇشەيتتى.
قازاق مادەنيەتى مەن ءتىلىن شەتەلدەگى قانداستار اراسىندا ناسيحاتتاۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى قادامى - وتانداستار قورى مەن قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ بىرلەسكەن جوباسى « ۇلى دالا» حالىقارالىق بايقاۋى بولدى. جوبا ماقساتى - شەتەلدەگى ەتنيكالىق قازاق اقىن-جازۋشىلارىنىڭ شىعارماشىلىعىن قولداۋ, ولاردىڭ ەڭبەكتەرىن قالىڭ اۋديتورياعا تانىستىرۋ جانە قازاق مادەنيەتىنىڭ بىرەگەيلىگىن ساقتاپ, نىعايتۋ. 2023 جىلى بايقاۋ اياسىندا شەتەلدەگى قازاق اقىن-جازۋشىلاردىڭ 10 كىتابى, ال 2024 جىلى 9 كىتابى جارىق كوردى.
قازاق مادەنيەتى مەن ءتىلىن شەتەلدەگى قانداستار اراسىندا ناسيحاتتاۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى قادامى – ء«ار قازاققا – ءبىر كىتاپ!» اكتسياسى بولدى. اكتسيا اياسىندا وزبەكستان, موڭعوليا جانە رەسەي ەلدەرىنە 3 مىڭنان استام كىتاپ جىبەرىلدى. بۇل تۋىندىلار قازاق ادەبيەتىنىڭ ۇزدىك ۇلگىلەرىن, ءتىلىن, تاريحىن جانە ۇلتتىق بولمىسىن قامتىدى. شەتەلدەگى قانداستار ءۇشىن بۇل باستاما قازاق تىلىندە وقۋ مادەنيەتىن جانداندىرۋعا جانە ۇلتتىق ادەبيەتىمىزبەن جاقىنىراق تانىسۋعا زور مۇمكىندىك بەردى. باستامانىڭ ارقاسىندا شەتەلدەگى ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ ءوز ءتىلى مەن داستۇرىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتتى.
قانداستاردى قولداۋ: قونىس اۋدارۋ جانە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا كومەك
شەتەلدەگى ەتنيكالىق قازاقتار مەن قازاقستانعا قونىس اۋدارعان قانداستاردى قولداۋ «وتانداستار قورىنىڭ» باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. 2024 جىلى بۇل باعىتتا اۋقىمدى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلىپ, قانداستاردىڭ بەيىمدەلۋى مەن جاڭا ومىرگە قادام باسۋى ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلار جاسالدى.
قانداستاردى اقپاراتتىق قولداۋ ورتالىعى 2024 جىلى 20-دان استام ەلدەن جانە قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن 6100 ءوتىنىش قابىلداپ, ولاردى شەشۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزدى. وتىنىشتەردىڭ باسىم بولىگى وزبەكستان, موڭعوليا, قىتاي جانە رەسەي ەلدەرىنەن ءتۇستى. ورتالىق قانداستارعا كوشى-قون, بەيىمدەلۋ, تۇرعىن ءۇي, جۇمىسقا ورنالاسۋ جانە كاسىپكەرلىكتى باستاۋ بويىنشا جان-جاقتى كەڭەس بەردى.
ايماقتار اراسىندا وتىنىشتەر سانى بويىنشا الماتى قالاسى جانە الماتى وبلىسى الدا تۇرسا, قىزىلوردا جانە ۇلىتاۋ وبلىستارىندا بۇل كورسەتكىش از بولدى. بۇل دەرەكتەر قانداستاردىڭ قونىس اۋدارۋ ۇردىسىندە قاي وڭىرلەرگە كوبىرەك قىزىعۋشىلىق تانىتاتىنىن كورسەتەدى.
«Erulik.kz» ۆەب-پلاتفورماسى شەتەلدەگى قانداستاردىڭ قازاقستانعا قونىس اۋدارۋىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا ىسكە قوسىلعان ەرەكشە باستاما بولدى. پلاتفورما قازاقستاننىڭ ءار ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرى تۋرالى اقپارات بەردى. قونىس اۋدارۋشىلارعا قۇجات راسىمدەۋ, بالالاردى مەكتەپكە نەمەسە بالاباقشاعا ورنالاستىرۋ, مەديتسينالىق قىزمەتتەر الۋ جانە كاسىپ باستاۋ بويىنشا ناقتى نۇسقاۋلىقتار ۇسىنادى. قانداستارعا بوس جۇمىس ورىندارى, تۇرعىن ءۇي جانە ايماقتىڭ ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرى تۋرالى تولىققاندى مالىمەت بەرەدى. بۇل پلاتفورما ارقىلى قونىس اۋدارۋشىلار وزدەرى ءۇشىن قولايلى ءوڭىردى تاڭداۋعا مۇمكىندىك الدى. 2024 جىلى پلاتفورمانى مىڭداعان قانداس قولداندى.
«وتانداستار بيزنەس فورۋمى»: كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ارنالعان الاڭ
2024 جىلعى 13 قىركۇيەكتە قازاقستاندا شەتەلدەگى قانداستاردىڭ كاسىپكەرلىك الەۋەتىن دامىتۋ ماقساتىندا «وتانداستار بيزنەس فورۋمى» وتكىزىلدى. بۇل فورۋم قانداستاردى ەل ەكونوميكاسىنا تارتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام بولدى. فورۋمنىڭ ماقساتى – الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە تۇراتىن ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ كاسىپكەرلىك يدەيالارىن ورتاعا سالىپ, قازاقستاننىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ. فورۋمعا 12 ەلدەن 50 قانداس كاسىپكەر مەن قازاقستاندا تابىستى بيزنەس جۇرگىزىپ وتىرعان 100-دەن استام قانداس قاتىستى. قاتىسۋشىلار قاتارىندا ەۋروپا, تۇركيا, قىتاي جانە تمد ەلدەرىنەن كەلگەن بيزنەسمەندەر بولدى. قاتىسۋشىلار ءوز سالالارىنداعى تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, قازاقستاندا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جولدارى تۋرالى پىكىر الماستى. شەتەلدەگى قازاق كاسىپكەرلەرى قازاقستان نارىعىنا شىعۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن كەدەرگىلەرى تۋرالى تالقىلادى. فورۋم بارىسىندا قانداستار اراسىنداعى كاسىپكەرلىك جەلىنى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ارنايى نەتۆوركينگ شارالارى ۇيىمداستىرىلدى. شەتەلدىك قانداستار قازاقستان كاسىپكەرلەرىمەن ىنتىماقتاستىق كەلىسىمدەر جاسادى. قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىندە ينۆەستيتسياعا مۇقتاج ستارتاپ جوبالار تانىستىرىلدى. فورۋم ناتيجەسىندە بىرنەشە ستارتاپ جوباسىنا شەتەلدىك قانداستار قارجى سالۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتتى. فورۋمنىڭ ماڭىزدى ناتيجەلەرى: تۇركيادان كەلگەن قانداس كاسىپكەرلەرمەن قازاقستاندا بىرلەسكەن ساۋدا جانە لوگيستيكا ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدەر جاسالدى. گەرمانياداعى قانداستار IT سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىمەن ءبولىسىپ, Big Data جانە جاساندى ينتەللەكت جوبالارىن قازاقستانعا ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىستار جاسادى. قىتايدان كەلگەن كاسىپكەرلەر ەكسپورتتىق ونىمدەردى ىلگەرىلەتۋ بويىنشا تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ مەن ەكسپورتتاۋ بويىنشا بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.
حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق: شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن ءوزارا ءتيىمدى بايلانىس
2024 جىلى «وتانداستار قورى» حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ, شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى كەڭەيتۋ جانە قازاق دياسپوراسىن قولداۋ بويىنشا جاھاندىق دەڭگەيدە ماڭىزدى قادامدار جاسادى. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە وتكەن كەزدەسۋلەر مەن كەلىسسوزدەر قانداستارمەن بايلانىستى نىعايتۋعا, ولاردىڭ الەۋەتىن قازاقستاننىڭ دامۋىنا تارتۋعا باعىتتالعان كوپتەگەن ماڭىزدى باستامالارعا نەگىز بولدى.
23 مامىردا قوعام پرەزيدەنتى دانيار قادىروۆ ماسكەۋ قالاسىندا رف شەتەلدە تۇراتىن وتانداستار جانە حالىقارالىق گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى فەدەرالدىق اگەنتتىك (روسسوترۋدنيچەستۆو) باسشىلىعىمەن كەزدەستى. اتالمىش شاراعا روسسوترۋدنيچەستۆو باسشىسى ەۆگەني پريماكوۆ جانە قر رەسەي فەدارتسياسىنداعى ەلشىلىگىنىڭ ديپلوماتتارى قاتىستى. كەزدەسۋ بارىسىندا تاراپتار قول قويۋعا ازىرلەنىپ جاتقان, ءوزارا ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋم جوباسى بويىنشا ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىرىپ, بىرلەسكەن جۇمىس جوسپارىن ازىرلەۋگە ۋاعدالاستى.
1 شىلدەدە قوعام پرەزيدەنتى دانيار قادىروۆ انكارا قالاسىندا شەتەلدەگى تۇرىكتەر جانە اعايىن قاۋىمداستىقتار باسقارما (YTB) باسشىسى ابدۋللاح ەرەنمەن, تۇرىك ىنتىماقتاستىق جانە ۇيلەستىرۋ اگەنتتىگى (TİKA) باسشىسى سەركان كايالارمەن, حالىقارالىق تۇركسوي ۇيىمىنىڭ باس حاتشى ورىنباسارى سايىت يۋسۋفپەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا شەتەلدەگى تۇرىكتەر جانە اعايىن قاۋىمداستىقتار باسقارما (YTB), تۇرىك ىنتىماقتاستىق جانە ۇيلەستىرۋ اگەنتتىگى (TİKA), حالىقارالىق تۇركسوي ۇيىمدارى بىرلەسكەن مادەني-گۋمانيتارلىق جوبالار مەن باستامالاردى ودان ءارى دامىتۋعا مۇددەلى ەكەندىكتەرىن ايتتى.
8 تامىزدا وزبەكستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆتىڭ ەلىمىزگە مەملەكەتتىك ساپارى اياسىندا قوعام مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت مينيسترلىگى جانىنداعى ۇلتارالىق قاتىناستار جانە شەتەلدەرمەن دوستىق بايلانىستار جونىندەگى كوميتەتى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى.
26-29 تامىزدا قىتايعا ءىسساپار جاساپ, ۇلتتار ءىسى جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەت توراعاسى پان يۋە, كوميتەتتىڭ حالىقارالىق قاتىناستار جانە ىنتىماقتاستىق دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ۆەي گوسيۋن, ۇرىمشىدە ايماقتىق شۇار پارتكوم مۇشەسى, ايماقتىڭ «بىرىككەن مايدان» ءبولىمىنىڭ باسشىسى, كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ توراعاسى يلزات احماتجان, ايماقتىق ۇلتتار مەملەكەتتىك كوميتەت دەپارتامەنت باسشىسى كاسىم ماحمۋد ۇلى جانە شەتەلدەگى قىتاي دياسپوراسىمەن اينالىساتىن ايماقتىق مەكەمەلەر باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن كەزدەسۋ ءوتىپ, ءوزارا بايلانىستى نىعايتۋ تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى.
تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ (تمۇ) دياسپورا ىستەرىنە جاۋاپتى مينيسترلەرى مەن مەكەمە باسشىلارىنىڭ 6-شى كەزدەسۋى 2024 جىلعى 18 قاراشادا تاشكەنت قالاسىندا ءوتتى. القالى جيىن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى جانىنداعى ۇلتتار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار جانە شەت مەملەكەتتەرمەن دوستىق كوميتەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكىزىلدى.
2024 جىلدىڭ 25-29 قاراشاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاپونياداعى جانە كورەيا رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىلىكتەرىنىڭ قولداۋىمەن «وتانداستار قورى» كەاق پرەزيدەنتى دانيار قادىروۆ باستاعان دەلەگاتسيا جاپونيا جانە وڭتۇستىك كورەيادا دياسپورا ىستەرىمەن اينالىساتىن مەكەمەلەرمەن بايلانىس ورناتۋ, ولاردىڭ جۇمىس تاجىريبەسىمەن تانىسۋ جانە سول ەلدەردەگى قازاق مادەني ۇيىمدارى وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ ماقساتىندا ءىسساپار ءوتتى.
جاپونيادا, يوكوگاما قالاسىندا JICA (جاپونيا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق اگەنتتىگى) لاتىن امەريكاسى جانە كاريب ايماعىنداعى جوبالاۋ مەن نيككەي قاۋىمداستىعى دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ناوكو ياگومەن, Nikkei & Japanese Abroad قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى كاتسۋيۋكي تاناكامەن كەزدەسۋلەر ءوتتى. وڭتۇستىك كورەيادا شەتەلدىك كورەيلەردىڭ اگەنتتىگى (وverses Koreans Agency) ۆيتسە-كوميسسارى بيۋن Byun Chul-hwan, ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى Kwak Samju مەن كەزدەسۋ ءوتتى.
اتالعان كەزدەسۋلەر بارىسىندا جاپوندىق جانە كورەيلىك ارىپتەستەر قوعام قىزمەتىنە, ارىپتەس مەكەمەلەر اراسىندا ىنتىماقتاستىق پەن بايلانىستاردى نىعايتۋعا ءوز قىزىعۋشىلىقتارىن تانىتتى. الداعى ۋاقىتتا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى قۇجاتتاردى رەسمي ارنالار ارقىلى جولداۋ تۋرالى ۋاعدالاستى.
«وتانداستار قورىنىڭ» حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق باعىتىنداعى جۇمىسى شەتەلدەگى قازاق دياسپوراسىن قولداۋ جانە ولاردىڭ الەۋەتىن دامىتۋ تۇرعىسىنان تابىستى بولدى. 2024 جىلى جاسالعان كەلىسىمدەر مەن مەموراندۋمدار تەك شەتەلدەگى قانداستارمەن بايلانىستى نىعايتىپ قانا قويماي, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىن ارتتىرۋعا دا ىقپال ەتتى. بۇل ىنتىماقتاستىق الداعى جىلدارى جاڭا جوبالار مەن باستامالار ارقىلى ءوز جالعاسىن تاباتىنىنا سەنىمدىمىز.
شەتەلدەگى قازاق جاستارىنا ارنالعان جازعى لاگەرلەر: بولاشاققا باعىتتالعان باستاما
شەتەلدەگى قازاق دياسپوراسى بالالارىنىڭ تاريحي وتانىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن ارتتىرۋ جانە ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا باۋلۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلاتىن جازعى ءبىلىم بەرۋ جانە تانىمدىق لاگەرلەر – «وتانداستار قورىنىڭ» ەڭ ماڭىزدى باستامالارىنىڭ ءبىرى. بۇل لاگەرلەر جاستاردىڭ ەتنيكالىق بىرەگەيلىگىن نىعايتۋعا جانە ولاردىڭ تاريحي تامىرلارىمەن بايلانىسىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان. جازعى لاگەرلەر باعدارلاماسى قازاق حالقىنىڭ باي مادەنيەتىن, ءداستۇرىن جانە ونەرىن ۇيرەنۋگە باعىتتالعان. بالالار 2 اپتادا قازاق ءتىلى مەن تاريحىن ۇيرەنەدى, كيىز ءۇي تىگۋ, ساداق اتۋ, اتقا ءمىنۋ, دومبىرا تارتۋ, قازاق اندەرى مەن بيلەرىن ورىنداۋ, قولونەر بۇيىمدارىن جاساۋ ارقىلى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى بويعا ءسىڭىردى.
وسى شارالار بالالارعا قازاق مادەنيەتىمەن جاقىن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرىپ قانا قويماي, ولاردى ۇلتتىق رۋحپەن سۋسىنداتتى. قاتىسۋشىلاردىڭ پىكىرىنشە, لاگەر ولار ءۇشىن تاريحي وتانىنا دەگەن ەرەكشە سەزىم سىيلاپ, ءوز مادەنيەتىنە دەگەن قۇرمەتىن ارتتىردى.
لاگەردىڭ تانىمالدىلىعى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. ەگەر 2019 جىلى بۇل جوباعا 150 بالا قاتىسسا, 2024 جىلى ولاردىڭ سانى 250-گە جەتتى. بۇل كورسەتكىش «وتانداستار قورى» ۇيىمداستىرعان لاگەرلەردىڭ تيىمدىلىگىن جانە شەتەلدەگى قانداستاردىڭ وسىنداي جوبالارعا دەگەن سۇرانىسىن ايقىن كورسەتەدى.
لاگەر باعدارلاماسىنىڭ قاتىسۋشىلار ءۇشىن ماڭىزدىلىعى زور. ولار ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋدىڭ ماڭىزىن ءتۇسىنىپ, وزدەرى دە قازاق مادەنيەتىن ناسيحاتتاۋعا ىنتا تانىتۋدا. وسى جوبانىڭ ارقاسىندا جۇزدەگەن بالا تاريحي وتانىمەن بايلانىسىن نىعايتىپ, قازاق حالقىنىڭ داستۇرلەرى مەن ونەرىنە جاقىن بولۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.
قازاق ءتىلىن ناسيحاتتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ: جاڭا مۇمكىندىكتەر
قازاق ءتىلىن ناسيحاتتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋ «وتانداستار قورىنىڭ» باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. 2024 جىلى بۇل باعىتتا بىرنەشە ماڭىزدى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلدى. قوردىڭ باستامالارى شەتەلدەگى قانداستاردىڭ انا ءتىلىن مەڭگەرۋىن جەڭىلدەتىپ, ولاردىڭ ۇلتتىق مادەنيەتكە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىردى.
2024 جىلى قازاق تىلىنەن 600-دەن اسا ونلاين ساباق وتكىزىلدى. بۇل كۋرستار قازاق-ورىس, قازاق-اعىلشىن, قازاق-پارسى جانە قازاق-تۇرىك تىلدەرىندە ۇيىمداستىرىلىپ, 1300-دەن استام قانداسقا ءتىل ۇيرەنۋگە مۇمكىندىك بەردى. دەڭگەي بويىنشا بولىنگەن كۋرستار ءارتۇرلى جاس توپتارىنا, قاجەتتىلىكتەرىنە جانە تىلدىك دەڭگەيلەرىنە بەيىمدەلگەن.
ەتنيكالىق قازاقتارعا ارنالعان BILIMLAND پلاتفورماسى شەتەلدە تۇراتىن بالالاردىڭ قازاق تىلىندە مەكتەپ پاندەرىن وقىپ, قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن تانىسۋىنا مۇمكىندىك بەردى. 2024 جىلى بۇل پلاتفورمادا 1000-نان استام قولدانۋشى تىركەلىپ, وقۋ پروتسەسىنە بەلسەنە قاتىستى. پلاتفورما قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ ءۇشىن ءتيىمدى قۇرالعا اينالدى.
2024 جىلى قول جەتكىزگەن ەڭ باستى جاڭالىق – قازاقستانداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋگە ارنالعان ۇبت تاپسىرۋ تالاپتارى قانداستار ءۇشىن جەڭىلدەتىلدى. ناقتىراق ايتقاندا, قانداستار ءۇشىن شەكتىك بالل تالابى الىنىپ تاستالدى جانە ولار ەندى تەك 3 پاننەن تەستىلەۋ تاپسىرادى.
بۇل وزگەرىستەر قانداستاردىڭ جوعارى ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرىپ, ولاردىڭ تاريحي وتانىنا ورالۋىنا جانە ءبىلىمىن وسىندا جالعاستىرۋىنا قولايلى جاعداي جاسادى. ناتيجەسىندە, 2024 جىلى 4% مەملەكەتتىك كۆوتامەن وقۋعا تۇسكەن قانداستاردىڭ سانى 2 ەسەگە ءوستى.
شەتەلدە تۇراتىن قازاق مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان ءبىلىم كورمەلەرى – جاستاردى قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ مۇمكىندىكتەرىمەن تانىستىراتىن ماڭىزدى جوبا. كورمەلەردە گرانتتىق باعدارلامالار, ۇبت تۋرالى اقپارات, دايىندىق بولىمدەرى مەن ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر تۋرالى تولىق مالىمەت بەرىلدى. بۇل باستاما قانداستار اراسىندا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋعىزىپ, ەلگە ءبىلىم الۋ ءۇشىن كەلەتىن جاستار سانىن جىل سايىن ارتتىرۋدا.
اقپاراتتىق قولداۋ. قوعام ءوزىنىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە حالىقتى, سونىڭ ىشىندە شەتەلدىك جانە وتاندىق اۋديتوريانى ءوز قىزمەتى, جوبالارى جانە ماقساتتارى تۋرالى اقپاراتتاندىرۋدى قاراستىرادى. بۇل جۇمىس اياسىندا قوعام ءتۇرلى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمەن (باق) جانە ساندىق كوممۋنيكاتسيا ارنالارىمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋدا.
قوعام اقپاراتتىق-ناسيحات جۇمىستارىن رەسمي سايتى, الەۋمەتتىك جەلىلەر جانە مەسسەندجەرلەر ارقىلى جۇرگىزەدى. بۇگىندە الەۋمەتتىك پاراقشالارعا 110 مىڭنان اسا ادام تىركەلگەن. ال جالپى قوعام تاراتقان اقپاراتتاردىڭ قامتۋ كورسەتكىشى 2.5 ميلليون ادامدى قۇراعان.
بۇگىندە قوعام جانىنان قۇرىلعان شەتەلدەگى قازاق ءتىلدى باق اسسوتسياتسياسى (بۇدان ءارى – اسسوتسياتسيا) جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ قۇرامىنا موڭعوليا, رەسەي, وزبەكستان, يران, تۇركياداعى قازاق تىلىندە اقپارات تاراتاتىن باق وكىلدەرى كىرەدى. قوعامنىڭ قولداۋىمەن اسسوتسياتسيا مۇشەلەرى وتاندىق مەديا بايقاۋلارعا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الدى.
«ۇركەر 2024» ۇلتتىق بايگەسىندە «حالىقارالىق باق-تا جاريالانعان ۇزدىك ماتەريال» نوميناتسياسى بويىنشا اسسوتسياتسيا مۇشەسى, «ومبى قازاقتارى» ايماقتىق گازەتىنىڭ باس رەداكتورى تورعىن اشەنوۆا جەڭىمپاز اتانىپ, 1 000 000 تەڭگە سىياقىعا يە بولدى. بۇعان دەيىن «ۇركەر» ماراپاتىن تۇركياداعى «قازاق ەلى» جۋرنالى (2023 جىلى), موڭعولياداعى «kaznews.mn» اقپاراتتىق پورتالى (2020 جىلى) جەڭىپ العان بولاتىن.
ء«تىل-قازىنا» ۇعپو ۇيىمداستىرعان «مەملەكەتتىك ءتىل جانە باق» بايقاۋىندا اسسوتسياتسيا مۇشەسى, وزبەكستاندىق بالنۇر اليبەكوۆاعا ارنايى ماراپات پەن 100 000 تەڭگە سىياقى تابىستالدى.
قورىتا كەلگەندە, اياقتالۋىنا ساناۋلى كۇندەرى قالعان اعىمداعى جىل شەتەلدەگى قانداستارىمىزبەن جان-جاقتى بايلانىستاردى نىعايتۋ, ولارعا مادەني-گۋمانيتارلىق قولداۋ كورسەتۋ, قازاقستانعا ورالۋعا نيەتتەنگەن ەتنيكالىق قازاقتارعا تولىققاندى كونسۋلتاتسيالار بەرۋ تۇرعىسىنان العاندا ايتارلىقتاي جەمىستى بولدى دەپ ايتۋعا بولادى. كەلەر جىل بۇدان دا تابىستى وتەدى دەگەن زور سەنىمدەمىز.
دانيار قادىروۆ
«وتانداستار قورى» كەاق
پرەزيدەنتى
