قازاق استىعىنىڭ ادىمى

جاقىندا كاسپي تەڭىزى جاعالاۋىندا ورنالاسقان ءامىراباد پورتىندا قازاق استىعىن يران ارقىلى جىلىنا 1 ملن. تونناعا دەيىن جونەلتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تەرمينال اشىلدى.ءامىراباد پورتى – يراننىڭ ما­زانداران پروۆينتسياسىندا ورنالاس­قان. بۇل جەردە استىقتان باسقا بۇعان دەيىن يراننىڭ وزگە ەلدەرمەن ءبىر­لەسكەن مۇناي تەرمينالدارى دا اش­ىلعان. قازىر وسى پورتتىڭ ەكونومي­كالىق تيىمدىلىگى جونىندە دۋالى اۋىز ساراپشىلار كوپ جەرلەردە ايتۋدا. ال قازاقستان ءۇشىن ونىڭ تيىمدىلىگى سول, ەندىگى كەزەكتە ءبىز كاسپي تەڭىزى ارقى­لى اقتاۋ پورتىنان كەمەگە تيەلگەن استىقتى وسى جەردەگى تەرمينالعا اكە­لىپ, ونى ءارى قاراي ازيا مەن افريكا ەلدەرىنە قينالماي جەتكىزەتىن بولا­مىز. بۇعان دەيىن قازاقستان يرانعا ءوز­بەكستان مەن تۇركىمەنستان تەمىر جول­دارى ارقىلى بيدايدى تاسى­مال­داۋدا ءبىراز قيىندىقتارعا كەزىككەنى بەلگىلى. سوندىقتان ءامىراباد پورتىن­دا ەكى ەلدىڭ بىرلەسكەن تەرمينالىنىڭ اشى­لۋى – قازاق استىعىن ازيا مەن اف­ري­كا ەلدەرىنە بالاما جول رەتىندە جەت­كىزۋدەگى ۇلكەن جەتىستىك دەۋگە بولادى. وسى جەردە ءامىراباد پورتىندا بىرلەسكەن تەرمينالدىڭ اشىلۋىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل ش­ا­رۋاشىلىعى مينيسترلىگى, “قازاگرو” ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى” اق, “اق بيداي تەرمينال” اق, ازىق-ت ۇلىك كەلىسىم-شارت كورپوراتسياسى مەن يران جاعىنان وسى ەلدىڭ ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ كوپ جۇمىس ىستەگەنىن اتاپ ءوتۋ ءجون. قازىر “قازاگرو” ۇبح” اق باس­پاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, اس­تىق ەكسپورتىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاساۋ جونىندەگى جۇمىستار تولىعىمەن اياقتالدى دەۋگە بولادى. بۇل جۇمىس­تار­دىڭ ءبارى وسىدان 4 – 5 جىل بۇرىن باستالعان بولاتىن. وسى ۋاقىتتا اقتاۋ پورتى قايتا جاراقتاندى­رى­لىپ, ءازىربايجاننىڭ باكۋ قالاسىندا ار­نايى تەرمينال سالىندى. بۇگىندە ونىڭ 500 000 توننا استىقتى جونەل­تۋگە مۇمكىندىگى بار. الداعى كەزدە وسى تەرمينالدىڭ جانىنان باسقا دا ين­فراقۇرىلىمدار جاساۋ جوسپارلانۋدا. جالپى, قازىر قازاق استىعىنىڭ ەكس­پ­ورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بىرنەشە جۇمىستار ىسكە اسىرىلۋدا. جا­قىندا “قازاگرو” ۇبح” اق پەن يراننىڭ “بەحديس تەجەراد البورز” كومپانياسى قۇنى 20 ملن. دوللاردان اساتىن ينۆەستيتسيالىق جوبانى اياقتادى. ال ەندى قايتا ءامىراباد تەرمي­نالىنا كەلەتىن بولساق, ونى اشۋدىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن “اق بيداي تەر­مينال” اق-تىڭ باسقارما توراعاسى رافاەل گالياموۆتىڭ ايتۋىنشا, يران تارابى وسى پورتتان اشىلعان اس­تىق ءدالىزىن الەمدەگى ەڭ ءىرى جو­بالاردىڭ بىرىنە تەڭەپ وتىر. ويتكەنى, پارسى ەلىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزدى جەرىندە ورنالاسقان بۇل پورت قازاق استىعىنىڭ الەمدىك رىنوكقا شى­عۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ونىڭ ۇستىنە, قازىر يران “سولتۇستىك – وڭتۇستىك” حالىقارالىق كولىك دالىزىنە قاتى­سۋ­شى ەلدەردىڭ ءبىرى بولعاندىقتان, ءامىراباد پورتى ونىڭ قۇرامداس ءبىر بولىگى رەتىندە قازاق استىعىن ازيادان باسقا ەۋروپا ەلدەرىنە دە جەتكىزەتىن كوپىر بولاتىنى ءسوزسىز. وسى ورايدا ازىق-ت ۇلىك كەلىسىم-شارت كورپوراتسياسىنىڭ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بەيبىتحان قابدراحمانوۆتىڭ پىكىرىنشە, قازاق­­ستان ءامىراباد تەرمينالىنىڭ ارقا­سىندا “سۆوپ”, ياعني ءوزارا ايىر­باستاۋ وپەراتسياسىن جاساۋدى كوزدەپ وتىر. بۇل قازاقستان استىعىن سول­تۇستىك يرانعا بەرىپ, ونىڭ ورنىنا استىقتى وڭتۇستىك پورتتاردان سونداي كولەمدە ەكسپورتتايتىن بولادى. – قازىر يران جىلىنا 14 ملن. تون­ناداي التىن ءداندى تۇتىنادى ەكەن. بۇل ەلدىڭ حالقىنىڭ 50 پايىزى سول­تۇستىكتە تۇرادى. يراندا سولتۇستىككە وڭتۇستىكتەن تاسىمالداناتىن بيداي­دىڭ ءار تونناسى – 30 دوللار. سول سە­بەپتەن ەكى ەلگە ءوزارا ايىرباستاۋ وپە­را­تسياسىن ىسكە اسىرۋ ءتيىمدى, – دەيدى ول. وسى جەردە اتاپ وتەتىن ءبىر نارسە, پارسى ەلىنىڭ جەكەلەگەن كومپانيا­لارى دا قازاقستان بيدايىن الۋعا مۇددەلىلىك تانىتۋدا. مىسالى, ءوز ءونىمىن الەمنىڭ 50 ەلىنە شىعاراتىن “Zar Makaron” كومپانياسى استىقتى كانادا مەن گەرمانيادان گورى, قا­زاقستاننان العان ءتيىمدى دەپ سانايدى. وسىعان وراي اتالمىش كومپانيا كە­لەسى جىلعا جوسپارلانعان 1 ملن. تون­نا استىقتىڭ 400 مىڭىن قازاق­ستان­نان الساق دەپ نيەت بىلدىرۋدە. ال جال­پى, بولاشاقتا يران قازاقستاننان 2 ملن. تونناعا دەيىن استىقتى ساتىپ الۋدى كوزدەپ وتىر. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن يران ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى يمام حومەيني پورتىندا استىق تەرمينالىن سالۋدى جوسپارلاۋدا. داستان كەنجالين, استانا – تەھران – استانا.