باستى مىندەت – زامان تالابىنا ساي بولۋ

جاقىندا «AIemai» حالىق­ارا­لىق جاساندى ينتەل­لەكت ورتا­لى­عىنا بارعان مەملەكەت باسشىسى «تەحنولوگيالىق جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدان وزىق ەل بولۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ادام كاپيتالى, تسيفر­لاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت سالاسىن دامىتۋعا باسا ءمان بەرۋ ماڭىزدى. قازىرگى زاماندا ونسىز بولمايدى. سەبەبى قازىر كۇللى الەم جۇرت­شى­لى­عى تسيفرلىق الەمدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىر دەۋگە بولادى» دەدى.

راسىندا تسيفرلاندىرۋ قارقىنى ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتىپ, بۇگىنگى كۇن ءتارتىبىنىڭ باعىت-باعدارىن ايقىنداپ بەردى. بيىل جىل باسىندا تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى بارلىق قولدانىستاعى كومپونەنتتەردى ءبىر KazTech-كە بىرىكتىرۋدى كوزدەگەن ەدى. بۇل دامۋدىڭ باستالۋىنان باستاپ كەز كەلگەن مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ تۇپكىلىكتى ىسكە قوسىلۋىنا دەيىنگى ۋاقىتتى ايتارلىقتاي قىسقارتادى. ۆەدومستۆو مالىمەتىنە زەر سالساق, ءاربىر جوبانىڭ ورتا ەسەپپەن 40%-عا جۋىعى ۇقساس ۇدەرىستەر مەن تالاپتاردى اۆتوماتتاندىرۋدى قامتيدى.

«دايىن قۇرامداستاردى قايتا پايدالانۋ ازىرلەۋ شىعىندارىن ازايتۋمەن قاتار, تاسىلدەردى بىرىزدەندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەڭ باستىسى, قىزمەت كورسەتۋ نارىعىنىڭ ۋاقىتىن قىسقارتادى. ول بالاڭمەن بىرگە Lego قۇراستىرعانداي وڭاي ءارى قولجەتىمدى بولادى», دەگەن ەدى سول كەزدەگى ۆەدومستۆو باسشىسى باعدات مۋسين.

قازىر كورىپ وتىرعانىمىزداي, ەلەكتروندى ۇكىمەت كورسەتكىشتەرى جىلدان جىلعا ارتىپ كەلە جاتىر. ونىڭ انىق ءبىر دالەلى, وتكەن جىلى ونلاين رەجىمىندە 50 ميلليون قىزمەت كورسەتىلدى. ونداعى قىزمەتتەردىڭ 92 پايىزى ازاماتتارعا ۇيدەن تىكەلەي قولجەتىمدى. قازىر مينيسترلىك پرواكتيۆتى قىزمەتتەردى ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىر. وسى كەزدە ونىڭ 46 ءتۇرى بار. ولار جىلىنا 2 ميلليوننان استام رەت كورسەتىلەدى.

ەلىمىز «Govtech» كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ءوز قۇزىرەتتەرى مەن دا­يىن ونىمدەردى ءبولىسۋ جاۋاپكەرشىلىگىن بىلەدى. سوندىقتان بىلتىر تاجىكستانعا 3 جۇيەنىڭ تاجىريبەسىن ءبولىستى. مۇنىمەن بىرگە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ تابىس­تى ءىسىنىڭ ارقاسىندا ەل ازاماتتارىنا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ وتىنىمدەرى ارقىلى 45 قىزمەت پەن مەملەكەتتىك قىزمەت قولجەتىمدى بولدى. مىسالى, ولاردىڭ ەڭ تانىمالى – كولىكتەردى ونلاين ساتۋ. ەگەر بۇرىن ترانزاكتسيالاردىڭ 10 پايىزدان ازى ونلاين رەجىمدە جۇزەگە اسىرىلسا, قازىر مەملەكەتتىك قىزمەت رەينجينيرينگىنەن ءوتىپ, بانكتىك قوسىمشالارعا ەنگىزىلگەننەن كەيىن ونلاين-ساتۋ ۇلەسى 75 پايىزعا دەيىن ءوستى. نەگىزى ۆەدومستۆو دەرەگىنە سەنسەك, ەلىمىزدە اي سايىن eGov ءموبيلدى قوسىم­شاسىن 4 ميلليوننان استام ادام پايدالانادى.

بۇگىندە ەلىمىزدە مەملەكەتتىك قىزمەت­تەر­دىڭ 85 پايىزى ۇيالى تەلەفون ارقىلى قول­جەتىمدى ەكەن. مۇنى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەر­كا­سىبى مينيسترلىگىنىڭ وتكەن جىلدى قورى­تىن­دى­لاپ, الداعى ۋاقىتقا جاساعان جوسپارلارىنان كورىپ وتىرمىز. قازىر بارلىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ 92 پايىزى ونلاين, ال ولاردىڭ باسىم بولىگى, ياعني 85 پايىزى ۇيالى تەلەفون ارقىلى قولجەتىمدى ەكەن. وتكەن جىلى يپوتەكا الۋ, جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الۋ نەمەسە ساتۋ, VIP بولمەلەردى برونداۋ, اۆتوكولىكتەردى زاڭداستىرۋ مەن تسيفرلىق نوتاريۋس سياقتى بىرقاتار جاڭا تسيفرلىق قىزمەتتەر ىسكە قوسىلدى. سونداي-اق بۇگىن­دە ءجيى قولدانىلاتىن كوممەرتسيالىق بانك­تەردە 51 قىزمەت ءتۇرى قولجەتىمدى كورىنەدى.

ەلدەگى تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسى تۋرالى ايتقاندا, ەكس-مينيستر باعدات مۋسين تۋرا­لى ايتپاي كەتۋ مۇمكىن ەمەس. سالانىڭ دامۋىنا بەرىك نەگىز قالاندى, سونىڭ ارقاسىندا قازىر تسيفرلىق ترانسفورماتسيا ناقتى جەمىسىن بەرىپ وتىر. «تسيفرلاندىرۋ دا ەكونوميكالىق پايدا اكەلەدى. حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنا قاتىستى قىزىقتى ەسكەرتۋ: حقكو مەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرى ۇزدىكسىز ينتەگراتسيالانعاننان كەيىن الىمدار كولەمى ايتارلىقتاي, شامامەن 9 ەسە ءوستى», دەگەن بولاتىن ب.مۋسين.

ICRIAP جۇمىسىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى – IT-قىزمەتتەرىن ەكسپورت­تاۋ. بىلتىر جىل سوڭىنا قاراي IT-قىزمەت­تە­رى­نىڭ ەكسپورتى جوسپارلانعان 500 ميل­­­ليون دوللارعا جەتكەنى بولجاندى. ال وتكەن جىلدىڭ 9 ايىندا ءىت-قىزمەتتەردىڭ كولەمى 2022 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىس­تىر­عان­دا 43%-عا ءوسىپ, 734 ملرد تەڭگەنى قۇراعان.

تەلەكوممۋنيكاتسيا سالاسىندا 2023 جىلى 169 اۋىل 4G ستاندارتىنا كوشتى, 80 مىڭنان اسا ءۇي شارۋاشىلىقتارى وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرى ارقىلى قوسىلدى, 20 قالادا 5G ستاندارتى ءۇشىن 740 BS ورناتىلدى. بىلتىر جىل بويى 782 جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, 3,3 ملرد تەڭگە ايىپپۇل سالىندى. ايىپپۇل مولشەرىنىڭ ارتۋى نورماتيۆتىك اكتىلەردىڭ ورىندالۋىنا اسەر ەتتى. ماسەلەن, 2022 جىلى تالاپتاردىڭ 30 پايىزى عانا ورىندالسا, 2023 جىلى ورىندالۋ پايىزى 65 پايىزدى قۇراعان ەدى.

ينتەرنەت ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بيىل 400 اۋىلدى 4G ستاندارتىنا كوشىرىپ, 764 اۋىلعا وپتيكالىق بايلانىس جەلىسىن ۇلعايتۋ جوسپارلانعان. ناتيجەسىندە 286 اۋىلداعى 100 مىڭ شارۋاشىلىق قوسى­لادى.

بيىل مينيسترلىك بىرقاتار زاڭنامالىق تۇزەتۋلەردى ازىرلەۋدى جوسپارلادى. وعان سۋپەراكىمشىلەردىڭ قىزمەتىنە باقىلاۋدى شوعىرلاندىرۋ, دەربەس دەرەكتەردىڭ لايىقتى كولەمىن جيناقتاعان كومپانيالاردى مىندەتتى كيبەرساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى قارجىلاندىرۋ كولەمىن 10 جىلعا دەيىن بەلگىلەۋ, – 15% ءىت-بيۋدجەت جانە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى بۇزعانى ءۇشىن ايىپپۇلدى 3 ەسە ۇلعايتۋ كىرەدى.

حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىق­تا­رىن­دا بىرەگەي تەرمينالداردىڭ پايدا بولعانىنا دا ءبىرشاما ۋاقىت ءوتتى. ناتيجەسىندە, ەلدەگى بارلىق حقكو-دا جەكە كۋالىكتەر مەن تولقۇجاتتاردى بەرۋگە ارنالعان تەرمينالدار ورناتىلادى. جوبانىڭ بىرەگەيلىگى, تۇتىنۋشىلار جەكە كۋالىك پەن تولقۇجاتقا كەزەك كۇتپەي-اق تاپسىرىس بەرە الادى. سونىمەن قاتار قۇجاتقا جاقسى فوتوسۋرەتتى ءوز بەتىنشە تاڭ­داي الادى. ۇدەرىس 10 مينۋتتان اسپايدى. حالىق تەرمينالى جوباسى وتكەن جىلى وسىلاي جۇزەگە اسىرىلىپ, ەل ازاماتىنىڭ ۋاقىتىن, جول شىعىنىن ۇنەمدەپ, تاعى باسقا كەدەرگىلەردەن ارىلتتى.

وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن جۇمىسقا ورنالاسۋدا, ءتۇرلى مەملەكەتتىك قىزمەت الاتىن كەزدە سۇرالاتىن كەيبىر انىقتامانى قازىر ونلاين الۋعا بولادى. ياعني حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنا سابىلىپ بارىپ, ۇزىن-سونار كەزەكتە تۇرۋدىڭ قاجەتى بولماي, بيۋروكراتيانى ازايتۋعا انىق قادام جاسالدى.

ماسەلەن, بۇرىن جىلىنا ءبىر رەت بارلىق اۋرۋ­حانا قىزمەتكەرى سوتتىلىعىنىڭ جوق­تىعى تۋرالى, سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتارىنا قاتىسى بول­ما­عانى جونىندە انىقتاما جانە ت.ب. اكەلۋگە ءماجبۇر بولدى. ءتىپتى مەملەكەت باسشىسىنىڭ دەرەكقورلارداعى قاجەتسىز مالىمەتتەرگە قويىلاتىن تالاپتى جويۋ تۋرالى تاپسىرماسى بۇزىلىپ جاتقانى انىقتالعان ەدى. شىنتۋايتىندا كەي ءىستى قولدان قيىنداتىپ جاتاتىنىمىز بار. قانشاما ادامدى اۋرەلەپ, ۋاقىتىن سارپ ەتىپ جاتقان وسى ماسەلە كەزىندە وڭاي شەشىمىن تاپقانى جادىمىزدا. بۇرىنعى ءمينيستردىڭ حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىن ارالاۋ كەزىندە وسى پروبلەمانى ايتىپ, شاعىمدانعان مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ ماسەلەسى سول ساتتە قيىندىق, كەدەرگىسىز شەشىلە كەتكەن. «دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرىنە جاۋاپتى ۆيتسە-مينيسترىنە تەلەفون سوعىپ, ەرتەڭ وبلىستىق جانە قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارىنا انىقتاما سۇراتۋ تالاپتارىنىڭ كۇشىن جويۋدى تالاپ ەتەتىن تسيركۋليارلار جىبەرۋدى, قاجەت بولعان جاعدايدا جانە ولاردىڭ كەلىسىمىمەن كادر قىزمەتىنە قىزمەتكەرلەرگە وسى انىقتامالاردى دەرەكقوردان سۇراتۋعا مۇمكىندىك بەرىڭىز دەگەن ۇسىنىس ايتتىم», دەگەن ەدى ب.مۋسين.

جالپى حقكو قىزمەتكەرلەرى بارىنشا حالىققا باعدارلانعان بولۋى كەرەك. ورتالىقتاردى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قازىر دە ءساتتى جالعاسىن تاپقانى ءجون.

جالپى ينتەرنەت جىلدامدىعىن ارتتىرۋ, سول ارقىلى جۇرتشىلىقتىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋ باعىتىندا قازىر دە اۋقىمدى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلۋدا. ماسەلەن, «قازاقتەلەكوم» Sapa+ ۇسىناتىن تەلەكوممۋنيكاتسيالىق قىزمەتتەردى ساپالى جاقسارتۋ جوباسىن جەدەلدەتۋدى جالعاستىرىپ جاتىر. بۇگىندە كومپانيا بۇكىل ەل بويىنشا 100 مىڭنان استام كليەنت ءۇشىن ەسكىرگەن مارشرۋتيزاتورلاردى جاڭاسىنا اۋىستىردى. ەندىگى مىندەت – جاڭا جىلعا دەيىن تاعى 200 مىڭ زاماناۋي مودەمدى ورناتۋ. اتالعان جوبا بيىلعى قازان ايىندا باستالدى. قازىر «قازاقتەلەكومعا» مارشرۋتيزاتوردى اۋىس­تىرۋ تۋرالى ءتۇرلى ارنالار ارقىلى كۇن سايىن جۇزدەگەن ءوتىنىش تۇسەدى ەكەن.

«جوبانىڭ باسىندا كوپ وتانداسىمىز ءبىرشاما سەنىمسىزدىك تانىتتى. ءتىپتى كەڭەسشىلەردىڭ مارشرۋتيزاتوردى اۋىستىرۋ تۋرالى ۇسىنىسىنان باس تارتتى. بىراق Sapa+ ىسكە اسىرىلىپ, ول تۋرالى حاباردار بولۋ ۇلعايعان سايىن ادامدار كومپانياعا جابدىقتى جاڭارتۋ تۋرالى وتىنىشپەن ءجيى حابارلاسا باستادى. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, كليەنتتەردەن ءوز ءوتىنىشىن جىبەرۋىن وتىنەمىن. ماماندار سىزگە جاڭا جانە جوعارى جىلدامدىقتى روۋتەر اكەلەتىنى انىق. جوبانىڭ باسىندا الدىمىزعا ءورشىل ماقسات قويدىق – جىل سوڭىنا دەيىن بۇكىل ەلدە 300 مىڭ زاماناۋي مارشرۋتيزاتوردى ورناتامىز. بۇگىندە ونىڭ 100 مىڭنان استامىن ورناتتىق, ەندىگى ەكپىندى تومەندەتپەي, تاعى 200 مىڭىن وزگەرتىپ ۇلگىرۋ كەرەك», دەدى «قازاقتەلەكوم» اق باسقارما توراعاسى باعدات مۋسين.

ايتپاقشى, SAPA+ جوباسىنا قاتى­سۋ­دى تەكسەرۋ مەن جاڭا مارشرۋتيزا­توردى ورناتۋعا ءوتىنىم بەرۋ ءۇشىن «قازاق­تە­لەكوم» كليەنتتەرى iOS جانە Android قۇرىلعىلارىندا جۇكتەپ الۋعا بولاتىن telecom.kz ءموبيلدى قوسىمشاسىن پايدالانا الادى. ول ءۇشىن راستالعان ءنومىردى پايدالانىپ, قولدانباعا كىرۋ كەرەك. SAPA+ كريتەريلەرىنە سايكەس كەلەتىن تۇتىنۋشىلار دەرەۋ ارنايى حابارلاما الادى. سونىمەن قاتار telecom.kz قوسىمشاسىنىڭ باستى بەتىندە ءوتىنىمدى جىبەرۋدىڭ قوسىمشا تۇيمەسى دە قولجەتىمدى بولادى.