ەنەرگەتيكا سالاسىن دامىتۋدىڭ جەتىستىكتەرى مەن پەرسپەكتيۆالارى قانداي

مەملەكەت باسشىسىنىڭ جانە ۇكىمەتتىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن قولدانىستاعى ەنەرگەتيكالىق وبەكتىلەردى اۋقىمدى جاڭعىرتۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ, سونداي-اق ەنەرگەتيكانىڭ جاڭا وبەكتىلەرىن سالۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

جەك سالاسىندا بۇگىنگى كۇنى بەلگىلەنگەن قۋاتى 2 903,7 مۆت 148 جەك نىسانى (100 كۆت-تان جوعارى) ىسكە قوسىلدى جانە جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قاتارىندا:

– قۋاتتىلىعى - 1 409,55 مۆت جەل ەلەكتر ستانتسيالارىنىڭ 59 نىسانى;

– قۋاتتىلىعى - 1 222,61 مۆت كۇن ەلەكتر ستانتسيالارىنىڭ 46 نىسانى;

– قۋاتى 269,785 مۆت بولاتىن 40 گيدروەلەكتروستانتسيا نىسانى;

– قۋاتى 1,77 مۆت بولاتىن بيوگاز ەلەكتر ستانتسيالارىنىڭ 3 وبەكتىسى بار.

وتكىزىلگەن اۋكتسيوندىق ساۋدا-ساتتىقتىڭ جانە «جەك بويىنشا رفو» جشس-مەن جاسالعان شارتتاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جيىنتىق قۋاتى 1 682,4 مۆت 66 جەك جوباسىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانۋدا. تارتىلعان ينۆەستيتسيالار سوماسى شامامەن 720 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. اتاپ ايتقاندا:

قۋاتى 311,11 مۆت بولاتىن 34 گيدروەلەكتروستانتسيا نىسانى:

قۋاتى 1 110 مۆت جەل ەلەكتر ستانتسيالارىنىڭ 20 وبەكتىسى;

كۇن ەلەكتر ستانتسيالارىنىڭ 9 نىسانى 250 مۆت;

قۋاتى 11,35 مۆت بيوگاز ەلەكتر ستانتسيالارىنىڭ 3 وبەكتىسى.

وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جالپى قۋاتى 163,35 مۆت بولاتىن سەگىز جاڭا جەك جوباسىن ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. اقمولا وبلىسىندا «Jasil jel» جشس 4,95 جانە 10 مۆت-قا ەكى جەل ەلەكتر ستانتسياسى سالىندى; جامبىل وبلىسىندا «HEVEL KAZAKHSTAN» جشس 20 مۆت-قا كۇن ەلەكتر ستانتسياسى سالىندى; الماتى وبلىسىندا ىسكە اسىرۋ ساتىسىندا قۋاتى 3 مۆت «ۆەس تولقىن» جشس گيدروەلەكتروستانتسياسى تۇر; جەتىسۋ وبلىسىندا 14,9 مۆت-قا سۋ ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ قۇرىلىسى ىسكە اسىرىلۋدا مۆت «Baskan Power» جشس; اقتوبە وبلىسىندا 12,5 مۆت جەل ەلەكتر ستانتسياسىن ىسكە اسىرۋ ساتىسىندا «ERG Capital Project» جشس; ماڭعىستاۋ وبلىسىندا «Sarkylmas Kuat» جشس 50 مۆت جەل ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە; اتىراۋ وبلىسىندا «ديۆيتەل» جشس 48 مۆت جەل ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ ساتىسىندا.

2027 جىلعا دەيىن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى جەك جوبالارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا جالپى بەلگىلەنگەن قۋاتتىلىعى 4 500 مۆت-تان استام جەك گەنەراتسياسىنىڭ ءار ءتۇرلى تۇرلەرىنە اۋكتسيوندىق ساۋدا-ساتتىق وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.

ۇكىمەتارالىق ۋاعدالاستىقتار شەڭبەرىندە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق - مەن بىرلەسىپ جەك جوبالارىن ىسكە اسىرۋعا كىرىستى: جامبىل وبلىسىندا Total Energies جەس 1 گۆت; جامبىل وبلىسىندا Masdar جەس 1 گۆت; يۋنيگرين ەنەردجي 1 گۆت; جەتىسۋ وبلىسىندا جەس 1 گۆت جوباسى. جوعارىدا اتالعان جوبالار شەڭبەرىندە وتاندىق ءوندىرىس جابدىقتارىن كەمىندە 30% قولدانۋ كۇتىلۋدە. اۋقىمدى جوبالار 2025 جىلى قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن باستايدى.

قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن جەك سالاسىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە قول قويىلدى, ونىڭ شەڭبەرىندە جالپى قۋاتى 1,8 گۆت جەك وبەكتىلەرىن سالۋ جوسپارلانۋدا. وسى كەلىسىمگە سايكەس ۇكىمەتارالىق كەلىسىمنىڭ كونتۋرىنا قوسىمشا جەك جوبالارىن ەنگىزۋ مۇمكىندىگى بار.

جىلۋ گەنەراتسياسى بويىنشا

بيىل ەكىباستۇز گرەس-1-دە قۋاتتىلىعى 500 مۆت جاڭا گەنەراتسيانىڭ ءبىرىنشى ەنەرگوبلوگى جەلىگە قوسىلدى, جىل سوڭىنا دەيىن اتىراۋ جەو-دا تاعى 65 مۆت, سونداي-اق 2025 جىلى توپار گرەس-تە 130 مۆت ىسكە قوسىلادى دەپ كۇتىلەدى.

قولدانىستاعى ەلەكتر ستانتسيالارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە كەڭەيتۋ ەسەبىنەن قوسىمشا 5,6 گۆت ىسكە قوسۋ قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى, ونىڭ ىشىندە 2024 جىلى مينيسترلىك ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدارمەن جالپى قۋاتى 1,4 گۆت 13 ينۆەستيتسيالىق كەلىسىم جاساستى. وسىنداي جوبالاردىڭ قاتارىندا قۋاتى 325 مۆت اقسۋ گرەس-نا №7 بلوكتىڭ قۇرىلىسى, قاراعاندى جەو-3-تە قازاندىق اگرەگاتىنىڭ قۇرىلىسى جانە تۋربينانى اۋىستىرۋ جانە «Karabatan Utility Solution» جشس-ءنىڭ بۋ-گاز قوندىرعىسىن 310 مۆت-تان 620 مۆت-قا دەيىن كەڭەيتۋ بار.

وتكەن جىلى جالپى قۋاتى شامامەن 9 گۆت جاڭا گەنەراتسيا سالۋ جوسپارلارى انىقتالدى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل جوبالار ىسكە اسىرۋدىڭ ءارتۇرلى كەزەڭدەرىندە بولىپ تابىلادى.

اۋكتسيوندىق ساۋدا-ساتتىق شەڭبەرىندە مانەۆرلىك گەنەراتسيانى ىرىكتەۋ بويىنشا 2,5 گۆت جاڭا قۋاتتاردى ىسكە قوسۋ جوسپارلاندى.

بۇگىنگى تاڭدا تۇركىستان, قىزىلوردا, ۇلىتاۋ وبلىستارىندا جانە الماتىدا ىسكە اسىرىلاتىن جالپى قۋاتتىلىعى شامامەن 1,8 گۆت بولاتىن بۋ-گاز قوندىرعىلارىنىڭ ءتورت ءىرى جوباسى بويىنشا قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر, ولاردىڭ اياقتالۋ مەرزىمى 2026 جىلى جوسپارلانعان.

سونىمەن قاتار 2024 جىلدىڭ تامىزىندا قازاقستاندا جالپى قۋاتتىلىعى 700 مۆت بولاتىن كەزەكتى اۋكتسيوندىق ساۋدا-ساتتىق ءوتتى, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جامبىل, اقتوبە جانە اتىراۋ وبلىستارىندا بۋ-گاز قوندىرعىلارىن ساتۋ قۇقىعىنا ءتورت جەڭىمپاز انىقتالدى. قازىرگى ۋاقىتتا ولار اياقتاۋ مەرزىمى 2028 جىلعا جوسپارلانعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا كىرىستى.

2029 جىلعا دەيىن ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 8 ترلن تەڭگەدەن استام بولادى دەپ كۇتىلەدى.

ۇكىمەتارالىق كەلىسىم شەڭبەرىندە ستراتەگيالىق ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن قۋاتى 2 گۆت اۋقىمدى جوبالاردى پىسىقتاۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر.

مىسالى, قاتارمەن قول قويىلعان ۇكىمەتارالىق كەلىسىم شەڭبەرىندە قىزىلوردا وبلىسىندا قۋاتى 1100 مۆت بۋ-گاز قوندىرعىسىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر, ونىڭ اياقتالۋ مەرزىمى 2029 جىل.

تاعى ءبىر ۇكىمەتارالىق كەلىسىم – رەسەيمەن – كوكشەتاۋ, سەمەي جانە وسكەمەن قالالارىندا كومىر گەنەراتسياسى بازاسىندا جاڭا جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىن (جەو) سالۋعا باعىتتالعان (كوكشەتاۋ جەو — 240 مۆت, سەمەي — 360 مۆت, وسكەمەن-360 مۆت), پايدالانۋعا بەرۋدىڭ جوسپارلانعان مەرزىمدەرى 2028-2030 جىلدار.

بۇل جوبالار «تازا» كومىر تەحنولوگيالارىن پايدالانا وتىرىپ ىسكە اسىرىلاتىن بولادى جانە ۇزاق جىلىتۋ كەزەڭىمەن جانە گاز تاسىمالداۋ ينفراقۇرىلىمىنىڭ بولماۋىمەن ەرەكشەلەنەتىن قازاقستاننىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىندەگى قولدانىستاعى كومىر پاركىن الماستىرۋعا باعىتتالعان.

جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق جانە ءوتۋ

ەلىمىزدىڭ ەلەكتر ستانتسيالارىندا 2024 جىلى 10 ەنەرگوبلوكتى, 55 قازاندىقتى جانە 45 تۋربينانى كۇردەلى جوندەۋ جوسپارلانعان. 9 ەنەرگوبلوكتا, 53 قازاندىقتا, 39 تۋربينادا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. سوڭعى كەزەڭدەردەگى جوندەۋ جۇمىستارى 1 ەنەرگوبلوكتا, 2 قازاندىقتا جانە 6 تۋربينادا جۇرگىزىلىپ جاتىر.

اەك ەلەكتر جەلىلەرىندە 20,7 شاقىرىم ەلەكتر بەرۋ جەلىلەرى, 422 قوسالقى ستانتسيا جانە 4 مىڭ ترانسفورماتورلىق قوسالقى ستانتسيا جوندەلدى.

جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىندە اعىمداعى جىلعا جوسپارلانعان 542 شاقىرىم جوندەۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ تولىق كولەمدە ورىندالدى.

ۋاقىتىلى جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا جىلىتۋ كەزەڭىن تۇتاستاي ۇيىمداسقان تۇردە باستاۋعا جانە ونى ءىرى تەحنولوگيالىق بۇزۋشىلىقتارسىز جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك تۋدى.

قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەلەكتر جەلىسىن دامىتۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر

2023 جىلعى قاراشادا «قازاقستان بەج باتىس ايماعىنىڭ ەلەكتر جەلىسىن كۇشەيتۋ» جوباسى ءساتتى ىسكە اسىرىلدى, ونىڭ شەڭبەرىندە «باتىس قازاقستان ەنەرگوجولى-اتىراۋ – ماڭعىستاۋ» باعىتى بويىنشا ۇزىندىعى 780 كم 220 كۆ ەلەكتر بەرۋ جەلىسى (ەبج) سالىندى. بۇل قادام ەلەكتر قۋاتىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتى مەن سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.

كەلەسى قادام رەتىندە 2028 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن باتىس ايماقتىڭ ەلەكتر جەلىلەرىن بىرىڭعاي ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەمەن بىرىكتىرۋ جوباسى ىسكە اسىرىلاتىن بولادى, ول ءۇشىن اقتوبە جانە اتىراۋ وبلىستارىن جالعايتىن ۇزىندىعى 604 كم 500 كۆ ەبج سالىنادى. بۇل سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك ايماقتارداعى ەلەكتر ەنەرگياسى مەن قۋاتتاعى تەڭگەرىمسىزدىكتەردى وتەۋ ءۇشىن باتىس ايماقتا يكەمدى گاز ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتەدى.

قازىرگى ۋاقىتتا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەنىپ جاتىر, قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىنا 2025 جىلى كىرىسەدى.

وڭتۇستىك وڭىرلەردىڭ تۇتىنۋشىلارىن ەنەرگيامەن جابدىقتاۋ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ەنەرگيا جۇيەلەرىنىڭ جۇمىس رەجيمدەرىمەن بايلانىستى اۆاريالىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ تۋىنداۋ تاۋەكەلدەرىن ازايتۋ وڭتۇستىك ايماقتىڭ (شۋ-جامبىل-شىمكەنت) ەلەكتر جەلىلەرىن كۇشەيتۋدى تالاپ ەتەدى. قازىرگى ۋاقىتتا «KEGOC» اق وسى جوبانى ىسكە اسىرۋدى باستادى, ونىڭ 1-كەزەڭى 2027 جىلى اياقتالادى, ونىڭ شەڭبەرىندە شۋ-جامبىل-شىمكەنت باعىتى بويىنشا ۇزىندىعى 475 كم 500 كۆ ءاج سالىنادى. قازىرگى ۋاقىتتا جسق ازىرلەۋ ءجۇرىپ جاتىر.

ەلدىڭ سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك وڭىرلەرى اراسىنداعى بايلانىستى ودان ءارى كۇشەيتۋ, سونداي-اق ترانزيتتىك الەۋەتتى ارتتىرۋ ءۇشىن كەرنەۋى +/- 500 كۆ «سولتۇستىك-وڭتۇستىك» تۇراقتى توك جەلىلەرىن سالۋ جوسپارلاندى.

قازاقستاننىڭ بۇكىل ءبىرتۇتاس ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىن اينالىپ وتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ەلدىڭ باتىس جانە وڭتۇستىك ايماعىن جالعايتىن تۇراقتى توك جەلىسىن سالۋدىڭ ورىندىلىعىن زەردەلەۋ جۇرگىزىلەدى..

بۇل جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تۇراقتى جانە سەنىمدى ەلەكترمەن جابدىقتاۋدى قامتاماسىز ەتەدى, سونداي-اق ۇزاق مەرزىمدى ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ىقپال ەتەدى.

اەس

اتوم گەنەراتسياسىن قۇرۋ جوسپارلارىن ىسكە اسىرۋ جانە 2060 جىلعا قاراي كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋ مىندەتى تۇرعىسىندا 2024 جىلعى 6 قازاندا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزىلدى, وندا ازاماتتاردىڭ كوپشىلىگى اەس سالۋ يدەياسىن قولدادى. قازىرگى ۋاقىتتا الماتى وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانىنداعى ۇلكەن اۋىلىنىڭ ماڭىندا 2-دەن 2,8 گۆت-قا دەيىنگى اتوم ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ قۇرىلىسى قارالۋدا, سونداي-اق يادرولىق تەحنولوگيانىڭ الەۋەتتى جەتكىزۋشىلەرىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە, ۇكىمەتارالىق كوميسسيا قۇرىلدى, ول بارلىق ۆەندورلاردىڭ ۇسىنىستارىن باسەكەلەستىك نەگىزدە قارايدى.

جاڭارتىلاتىن, بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن جانە گاز گەنەراتسياسىن ەنگىزۋ ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ كولەمىندەگى كومىر گەنەراتسياسىنىڭ ۇلەسىن ايتارلىقتاي تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, 2035 جىلعا قاراي كومىرتەكتى وفسەتكە جىلىنا 44 ملن تن سو2 دەڭگەيىندە قول جەتكىزۋ جوسپارلاندى.

ەنەرگيا كوزدەرى شتاتتىق رەجيمدە جۇمىس ىستەيدى, جىلىتۋ ماۋسىمى تۇراقتى. ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار باستاپقى رەسۋرستارمەن جەتكىلىكتى كولەمدە قامتاماسىز ەتىلگەن.