جيىنعا ونلاين قوسىلعان عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك:
«قازىرگى اقپاراتتىق كەڭىستىك شاتاسىپ, فەيك, ءتۇرلى-ءتۇرلى جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قاتىسۋىمەن جاسالاتىن الاياقتىق بەلەڭ الىپ جاتقان كەزەڭدە دەرەكتەردى ساراپتاۋدا داتا جۋرناليستيكانىڭ ماڭىزى زور. اقپاراتتىڭ داۋىل سەكىلدى شارپىعان كەزەڭىندە كاسىبي جۋرناليستەر ءوز جاۋاپكەرشىلىگىن تولىق ءتۇسىنۋى كەرەك. قازىرگى فەيك, جاساندى جاڭالىقتاردىڭ قايسىسى دۇرىس؟ اقيقات قايدا؟ مۇنى كاسىبي جۋرناليستەردىڭ اجىراتا ءبىلۋى وتە ماڭىزدى. وسى تۇرعىدا بۇگىنگى ۇسىنىلىپ وتىرعان دەرەكتىك جۋرناليستيكا بويىنشا جاڭا وقۋ كۋرسىنىڭ, ياعني كىتاپتىڭ تانىستىرىلىمى وتۋدە. بۇل كۋرس ورتالىق ازيا ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە بەيىمدەلىپ, يۋنەسكو-نىڭ حالىقارالىق كوممۋنيكاتسيا دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ ارنايى قولداۋىمەن دايىندالعان. سونىمەن قاتار دەرەكتەردى وڭدەۋ مەن تالداۋ سالاسىنداعى ۇزدىك الەمدىك تاجىريبەلەر مەن قۇرالداردى مەڭگەرۋگە, جاڭا باعىتتاعى جۋرناليستەردى دايىنداۋعا, جاساندى ينتتەلەكت پەن تسيفرلىق, الەۋمەتتىك پلاتفورمالارمەن جۇمىس ىستەۋگە ۇيرەتەدى. كۋرس ءبىزدىڭ ماماندارىمىزعا, وقىتۋشىلارىمىزعا, پروفەسسورلارىمىزعا, ستۋدەنتتەرىمىزگە جاڭا سەرپىن, جاڭا باعىتتاردى اشادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار. ەڭبەك تەك قانا قازاقستاندىق اۆتورلار ەمەس, قىرعىزستاندىق, وزبەكستاندىق اۆتورلاردىڭ بىرلەسكەن جۇمىس ناتيجەسى. سوندىقتان اتسالىسقان كورشىلەس ەل ماماندارىنا العىسىمىزدى ايتامىز, – دەپ اتاپ ءوتتى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە كوپ جاعدايدا كاسىبي جۋرناليستەر بلوگەرلەرگە, الەۋمەتتىك جەلىدەگى بەلسەندىلەردەن جەڭىلىپ جاتىر.
«بۇل وسىنداي قيلى زاماندا ءجۋرناليستىڭ جۇمىسىن شەكتەيدى. ولار كەي جاعدايدا جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە وتىرىپ, كاسىبي جۋرناليست ايتا الماعان نارسەلەردى ايتادى, كەيدە, كەرىسىنشە جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنبەگەن كەيبىر مەديا بەلسەندىلەر فاكتىلەردى تەكسەرىپ, دايىندالماي جاريالاي سالادى. كونتەنتتى كەيىن جۋرناليست زەرتتەپ, زەردەلەپ حالىققا ۇسىنسا, ونى كوپشىلىك وقىماي دا قالادى. ويتكەنى جاڭالىقتىڭ ءوزىنىڭ ءبىر قاعيداتى بار عوي: «كىم ءبىرىنشى بەرسە, سونىكى دۇرىس» دەگەن. سوندا كاسىبي ماماندار باسەكە تۇرعىسىنان كاسىبي ەمەس مامانداردان جەڭىلىپ جاتىر. سوندىقتان جۋرناليست مارتەبەسىن جوعالتپاي, جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋىمىز كەرەك», دەدى.
ول وسى تۇرعىدا «دەرەكتەر جۋرناليستيكاسى بويىنشا وقۋ كۋرسى» كىتابى جۋرناليستەرگە ۇلكەن قارۋ, ءبىلىم, جاڭا سەرپىن بولا الاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
UNESCO IPDS جوباسىندا بارلىق اۆتورلاردىڭ باسىن قوسقان جەتەكشى, ساياسي عىلىم دوكتورى, نارحوز ۋنيۆەرسيتەتى قۇقىق جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ مەكتەبىنىڭ پروفەسسورى گۇلميرا سۇلتانباەۆا:
«2021 جىلى يۋنەسكو-نىڭ كوممۋنيكاتسيانى دامىتۋدىڭ حالىقارالىق باعدارلاماسىنىڭ «ورتالىق ازيا ەلدەرىنە بەيىمدەلگەن دەرەكتەر جۋرناليستيكاسى كۋرسىن دايارلاۋ» جوباسىن ۇتىپ العان بولاتىنبىز. كۋرس قازىر وزبەك, تاجىك, قىرعىز, اعىلشىن تىلدەرىنە اۋدارىلىپ تۇر, ەندى ماعىنالارىن ءبىر-بىرىمەن سالىستىرىپ, وڭدەپ رەداكتسياعا جىبەرەمىز. جالپى, ەڭبەكتىڭ دايىندالۋىنا العاشقى جۇمىستارىنان باستاپ, سوڭعى شتريحتارىنا دەيىن ءۇش جىل ۋاقىت كەتتى. مۇنداعى باستى ەرەكشەلىك ورتا ازيا ەلدەرىنىڭ بىرىگىپ, داتا جۋرناليستيكا كۋرسىن جازۋى. جۋرناليستيكا سالاسىندا بۇرىن-سوڭدى مۇنداي بىرلەسكەن حالىقارالىق ۇجىمنىڭ ەڭبەگى بولماعان.
جوباعا اتسالىسقان اۆتورلار: مادينا مانسۇروۆا (قازاقستان), گۇلنۇر تيۋلەپبەردينوۆا (قازاقستان), زارينا بۋەنباەۆا (قازاقستان), ساناتبەك سەيدەحانوۆ (قازاقستان), ايتولقىن اشيموۆا (قازاقستان), ەليرا تۋردۋباەۆا (قىرعىزستان), ايتا سۋلتاناليەۆا (قىرعىزستان), قىمبات بولوتبەكوۆا (قىرعىزستان), ياحۋتحون ماماتوۆا (وزبەكستان), فاتيما مۋمينوۆا (وزبەكستان). عىلىمي ەڭبەك جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە, تاجىريبە جيناۋشى جۋرناليستەرگە, دەرەكتەر جۋرناليستيكاسىنا قىزىعۋشىلارعا ارنالادى», دەدى.
كىتاپ «زەرتتەۋ جانە ستاتيستيكا پرينتسيپتەرى», «اشىق كوزدەردەن اقپارات جيناۋ», «ەلەكتروندى كەستەلەرگە كىرىسپە», «ستوريتەللينگ ترەندى دەرەكتەر جۋرناليستيكاسىندا» سىندى 11 تاراۋدى قامتىعان. جوبا اۆتورىنىڭ ويىنشا داتا جۋرناليستيكانىڭ قازاقستانداعى قازىرگى دەڭگەيى ءالى دە گرافيكالىق دەڭگەيدە.
«بىزگە ينتەراكتيۆتى جۋرناليستيكانى, كارتوگرافيالىق جۋرناليستيكانى دامىتۋ قاجەت. ەگەر ينتەراكتيۆتى جۋرناليستيكا دامىسا تاراپتاردىڭ ءبىر-بىرىمەن كەرى بايلانىسىندا ەش پروبلەما بولمايدى. ال جۋرناليستىك زەرتتەۋدە كارتوگرافيالىق باعىت ۇلكەن ءرول وينايدى. داتا جۋرناليستيكا قازاقستاندا العاش رەت 2019 جىلى ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندە اشىلدى. بۇل باعىت اشىلعالى بەرى 68 تۇلەك ءبىتىردى. قازىر ەلدەگى ءبىراز ۋنيۆەرسيتەتتەردە كونۆەرگەنتتى جۋرناليستيكا, زەرتتەۋ جۋرناليستيكاسى دەپ وقىتىلىپ جاتىر», دەپ داتا جۋرناليستيكاسىنىڭ ەلدەگى دامۋىنا ۇلكەن سەنىم ءبىلدىردى.
كونفەرەنتسيادا قاتىسۋشىلارعا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ازىرلەنگەن سالالىق جۋرناليستيكانى دامىتۋ جونىندەگى «جول كارتالارىنىڭ جانە قر عجبم-مەن بىرلەسىپ ازىرلەنگەن «عىلىمي جۋرناليستيكا باستامالارى: 2025-2027» ناتيجەلەرى كورسەتىلدى.
الماتى
