ترانسشەكارالىق حابتار قۇرۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە

حالىقارالىق ءدالىزدى دامىتۋ – نەگىزگى مىندەت

ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاكقاليەۆ شەكارا ماڭىنداعى ساۋدا-ەكو­­­نو­ميكالىق حابتار جەلىسىن قۇرۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە ەلى­­مىزدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن نىعايتۋ شارالارى تۋرالى باياندادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلىمىزدى ورتالىق ازياداعى نەگىزگى كولىك حابىنا اينالدىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە ۇكىمەت ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا ترانسشەكارالىق حابتار قۇرۋ – شەكارا ماڭىنداعى ساۋدانى دامىتىپ, ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا مەن ەلىمىزدىڭ كولىك-ترانزيتتىك الەۋەتىن كەڭەيتۋ ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزعا يە.

ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆ پرەمەر-مينيسترگە بۇگىندە اۋماق­تارى تەمىرجول جانە اۆتو­­جولدارى ارقىلى قوسىلعان 5 ترانس­شە­كارالىق حابتى قالىپ­­تاس­­تىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانى تۋرالى ايتىپ بەردى:

• «قورعاس تورابى» قىتاي­­­مەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماق­­تاس­تىقتىڭ نەگىزگى ەلەمەنتىنە اينالادى;
• «كاسپي تورابى» ترانس­­­كاس­پي باعىتىن بايلانىستىرۋشى بۋىن ءرولىن اتقارادى;
• «ەۋرازيا» ترانسشەكارالىق ساۋدا ورتالىعى رەسەيمەن ونەر­­­كا­­سىپتىك كووپەراتسيانى دامىتۋعا سەرپىن بەرەدى;
• «ورتالىق ازيا» حوكو وزبەك­ستانمەن شەكارادا وندىرىس­­­تىك كووپەراتسيا­نى دامىتۋعا جانە تاۋارلاردى تاراتۋعا ىقپال ەتەدى.
• يندۋستريالىق ساۋدا-لوگيس­­­­تيكالىق كەشەن قىرعىز ەلى­­مەن شەكاراداعى جوبالاردى ىسكە اسى­رۋ­عا جاعداي جاساۋعا مۇم­­كىن­دىك بەرەدى.

سونىمەن قاتار ماڭعىستاۋ وبلىسىن­داعى اقتاۋ جانە قۇرىق پورت­تارىندا كونتەينەر­­­لىك حابتار مەن استانا, الماتى, شىمكەنت, اقتوبە قالا­لا­­رىن­­­دا­عى اۋەجايلاردا مۋلتي­­مو­­دال­­دى اۋە حابتارىن قۇرۋ پى­­سىق­تالىپ جاتىر. جوبالاردى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنبا­­سارى سەرىك جۇمانعاريننىڭ جە­­تەك­­­شىلىگىمەن جەدەل جۇمىس توبى قۇرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا جوبا­­­لار جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىنە بەرىلدى. ءىس جۇزىندە ينۆەستورلارمەن بىرلەسىپ ىسكە اسىرۋ قامتاماسىز ەتىلەدى.

پرەمەر-مينيستر ينۆەستورلاردى ىزدەۋ جانە حابتاردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ جونىندەگى جۇمىستى كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. بارلىق جوسپارلانعان جوبانى تولىققاندى ىسكە قوسۋ جۇكتەردىڭ ءوتۋ ۋاقى­تىن قىس­­­قار­­تۋ­عا, ونەركاسىپتىك ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋعا, سالىق تۇسىمدەرىن ۇل­­عاي­­تۋعا, جاڭا جۇمىس ورىن­دارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.

«وزبەكستانمەن شەكاراداعى «ورتالىق ازيا» حابى جوباسىنىڭ ءوزى تەمىرجولدىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن جىلىنا 20 ملن تونناعا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اقتاۋ پورتىندا كونتەينەرلىك حاب قۇرۋ جۇكتى اۋىس­تىرىپ-تيەۋ كولەمىن جىلىنا 92 مىڭنان 300 مىڭ كونتەينەرگە دەيىن ۇلعايتۋعا جاعداي جاسايدى. جالپى, حابتار جۇيەسى ءبىزدىڭ ساۋدا سەرىكتەستەرىمىزبەن ءبىرتۇتاس ساۋدا-كولىك كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋعا ءتيىس. بۇل – مەم­­لەكەتتەر اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن ايتارلىقتاي ارت­­­تىرىپ, كورشىلەس ەلدەرمەن ستراتەگيالىق قارىم-قاتىناستى نىعايتا تۇسەدى. وسىنداي جوسپارلى ناتي­­جەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەردىڭ بارلىق رەسۋرسىن جۇمىلدىرۋ قاجەت», دەدى و.بەكتەنوۆ.

سونىمەن قاتار قىتاي, پارسى شىعا­ناعى, كاۆكاز جانە ەۋروپا نارىق­تا­­رىنا شىعۋدى قامتا­­­­ماسىز ەتەتىن «شىعىس – باتىس», «سولتۇستىك – وڭتۇستىك» جانە «ترانس­­كاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى» دالىزدەرىنىڭ الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماڭىزدى.

ۇكىمەت باسشىسى سىرتقى ىستەر, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىكتەرى اكىمدىكتەرمەن بىرگە ءاربىر حابقا الەۋەتتى شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ پۋلىن قۇرىپ, ولاردىڭ جوبالارعا قاتىسۋىن پىسىقتاۋدى, سونداي-اق حابتاردى باس­قاراتىن كومپانيا­­­لاردىڭ جۇمىس جاعدايلارىن ايقىنداۋدى تاپسىردى. ەڭ باستىسى, حابتاردى بولاشاعى زور جوبالارمەن ساپالى تولتىرۋ بويىنشا جۇمىستى تۇراقتى نەگىزدە جۇرگىزىپ وتىرۋ قاجەت.

ونەركاسىپ مينيسترلىگى ۇلت­تىق ەكونوميكا, قارجى مينيستر­­لىكتەرىمەن جانە اكىمدىك­­­­­­تەرمەن بىرلەسىپ, ترانسشەكارالىق حابتاردى دامىتۋعا ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردى قۇرۋ مەن كەڭەيتۋ جونىندەگى قاجەتتى ءىس-شارالاردى ءبىر ايدىڭ ىشىندە قابىلداۋى قاجەت. اكىمدىكتەرگە حابتاردىڭ بارلىعىن بازالىق ينفراقۇرىلىممەن, سونىڭ ىشىن­دە ەلەكتر ەنەرگياسىمەن, سۋمەن, كولىك جولدارىمەن جانە كوممۋنيكاتسيالارمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇكتەلدى.

ولجاس بەكتەنوۆ يندۋستريالىق ساۋدا-لوگيستيكا كەشەنىن ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەن جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنە قورداي اۋدانىندا قوسالقى ستانسا قۇرىلىسىن قىسقا مەرزىمدە قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنە ترانسشەكارالىق حابتار قۇرۋ مەن دامىتۋ جونىندەگى ۇدەرىسكە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعىن ءتيىمدى ۇيلەستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى قويىلدى.

قۇرىلىستى باقىلاۋ مەن ۇلەسكەر قۇقىن قورعاۋ قاتاڭدايدى

وتكەن 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قۇرىلىس جۇمىسىنىڭ كو­­لەمى 2023 جىلدىڭ سايكەس كە­زەڭىندەگى كورسەتكىشپەن سالىس­­­­تىرعاندا, 15,7%-عا ءوسىپتى. قانات شارلاپاەۆتىڭ ايتۋىنشا بيىل 18,03 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانعان. وسى جىلدىڭ قاڭتار-قاراشا ايلارىنداعى ديناميكانى ەسكەرە وتىرىپ, قازىردىڭ وزىندە 16 ملن شارشى مەتر سالىندى, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كورسەتكىشىنىڭ 107%-ىن قۇرايدى.

«وتباسى بانك» اق باسقارما توراعاسى ءلاززات يبراگيموۆا ۇكىمەت باسشىسىنا «ناۋرىز», «وتاۋ» جانە «اسىل مەكەن» سياقتى يپوتەكالىق باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى ايتتى. 1 جەل­­توقسانداعى جاعداي بويىنشا 6,6 مىڭ­نان اسا ادام قارىز رەسىمدەپ, ءوز باسپا­ناسىنىڭ يەسى اتانعان.

پرەمەر-مينيستر قۇرىلىس سالاسى ەل ەكونوميكاسىنداعى نەگىزگى سالالاردىڭ ءبىرى سانالاتىنىن, تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرىن شەشۋگە, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مەن جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2029 جىلعا دەيىن 111 ملن شارشى مەتر جاڭا تۇرعىن ءۇيدى ىسكە قوسۋ جونىندەگى العا قويعان مىندەتى شەڭبەرىندە 2023 جىلى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق ينفراقۇرى­­­­لىم­دى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى وزەكتەندىرىلدى. بيىل ۇكىمەت اتالعان سەكتوردى ودان ءارى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا قوسىمشا ءىس-شارالاردى ىسكە اسىردى. اتاپ ايتقاندا, تۇرعىن ءۇي ساياساتىن رەفورمالاۋ تۋرالى زاڭ قابىل­­­داندى, جاڭا جەڭىلدەتىلگەن يپو­تەكالىق باعدارلامالار ىسكە قوسى­لىپ, قارجىلاندىرۋ كولەمى ارتتى.

ولجاس بەكتەنوۆ قۇرىلىس ساپاسى مەن ىرگەلەس ينفراقۇرىلىمدى ارتتىرۋدىڭ, بولىنگەن قاراجاتتى ءتيىمدى پايدالانۋ مەن تۇرعىن ۇيگە كەزەكتە تۇرعانداردى وزەك­­تەن­­دىرۋدىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتتى. ءسويتىپ وڭىرلەردەگى تىزىم­دەردى تۇگەلدەۋدى جەدەلدەتۋدى تاپسىرىپ, كەزەكتە ناقتى مۇقتاج ازاماتتار بولۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ۇلەستىك قۇرىلىس ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. كەپىل­دىك بەرمەي شارتتار جاساسۋ فاك­تى­لە­رىن بولدىرماۋ ماقساتىندا ۇلەس­كەر­لەردى قوسىمشا قورعاۋ ءۇشىن زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ەنگى­زى­لەدى.

«كوپتەگەن قۇرىلىس كومپانياسى زاڭ تالاپتارىن اينالىپ ءوتىپ, ۇلەسكەرلەر قاراجاتىن تارتۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى. ولارمەن ەشقانداي كەپىلدىك بەرمەس­تەن شارتقا وتىرادى. قازىر ءماجىلىس ۇلەستىك قۇرىلىس ماسەلەلەرى بو­يىنشا زاڭ جوباسىن ازىرلەدى. مينيسترلىك دەپۋتاتتارمەن بىرگە ۇلەسكەرلەر قاراجاتىن تارتۋ ىسىنە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ نورمالارىن ساپالى پىسىقتاۋى قاجەت. بۇعان قوسا, ۇلەستىك قۇرىلىسقا قاتىستى شارتقا وتىرۋ تەتىگىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن. ول ازاماتتارىمىز ءۇشىن تاۋەكەلدەردى تولىعىمەن جويۋعا ءتيىس», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ۇكىمەت باسشىسى بيىل جانە كەلەسى جىلعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي جانە ينجە­نەر­لىك جەلىلەردى ىسكە قوسۋ جوس­پار­لارىن ورىنداۋ ءۇشىن ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنە ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, ءتيىستى جاعداي جاساۋدى تاپسىردى. جاڭا يپوتەكالىق باعدارلامالاردى جانە قۇرىلىستىڭ بولجامدى ءوسىمىن ەسكەرە وتىرىپ, جاۋاپتى مينيسترلىك مەملەكەت­­­­تىك ورگاندارمەن جانە ۇيىمدار­­­­­­مەن بىرلەسىپ, قۇرىلىس جانە كوم­­مۋ­نال­دىق سەكتور جوبا­­­لا­­­رىن­داعى وتاندىق ماتەريالدار ۇلەسىن ارتتىرۋىن قامتاماسىز ەتسىن دەدى. سونداي-اق قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ بويىنشا جوسپارلانعان جوبالاردى كەلەسى جىلى ىسكە قوسۋدى قامتاماسىز ەتۋ جۇكتەلدى.

ەڭبەك رەسۋرستارى ورتالىعى­نىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, 2030 جىلعا دەيىن قۇرىلىس سالاسىنا 200 مىڭنان اسا بىلىكتى مامان قاجەت بولادى. عىلىم جانە جوعا­رى ءبىلىم, وقۋ-اعارتۋ, ونەر­كاسىپ جانە قۇرىلىس, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مي­نيستر­­لىكتەرىنە نارىقتىڭ سۇرا­نىسىن ەسكەرە وتىرىپ, وسى مامانداردى دايارلاۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى.