جەر قويناۋىن مەملەكەتتىك كومپانيالار زەرتتەۋى كەرەك

پرەزيدەنتتىڭ 2026 جىلدان باستاپ گەولوگيالىق زەرتتەۋ الاڭىن 1,5 ملن-نان 2 ملن 200 مىڭ شارشى شاقىرىمعا دەيىن ۇلعايتۋ جونىندەگى تاپسىر­ماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ۇكى­مەت ين­ۆەس­تيتسيالىق احۋالدى جاق­سارتۋ, جەر قويناۋىن پايدالا­نۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىل­دىرۋ جانە دەرەكتەردى وڭدەۋ ءۇشىن جي تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ ماق­ساتىندا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر.

قازىردىڭ وزىندە جەر قوي­ناۋىنىڭ زەرتتەلگەن اۋماعى 2 ملن شارشى شاقىرىمعا جەتكىزىل­دى. شەتەلدەردىڭ گەولوگيالىق قىزمەتتەرىمەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق شەڭبەرىندە شىعىس قازاقستاندا مينەرالدىق رەسۋرستاردىڭ بولاشاعى زور كەن ورىندارىن بىرلەسىپ ىزدەۋ جالعاسىپ وتىر. الىنعان اقپا­رات جەر قويناۋىن پايدالانۋ­دىڭ بىرىڭعاي پلاتفورماسىنا جۇكتەلەدى. بارلىعى «minerals.e-qazyna.kz» 66 مىڭنان استام گەولوگيالىق ەسەپ ورنالاسقان.

ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى قانات شارلاپاەۆ باس­تاپقى گەولوگيالىق اقپاراتتى تسيفرلاندىرۋ بويىنشا جۇر­گىزى­لىپ جاتقان جۇمىس تۋرالى باياندادى. بۇگىندە 2,5 ملن دەرەك تسيفرلىق فورماتقا كوشىرىلدى. بۇل جۇمىس جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ ارقى­لى كۇشەيتىلدى. كەلەسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 1,5 ملن دەرەكتى تسيفرلاندىرۋ جوس­پارلانىپ وتىر. 2026 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىق جۇمىس اياقتالۋعا ءتيىس.

كومىرسۋتەك شيكىزاتى سالاسىندا جاقسارتىلعان مودەلدىك كەلىسىمشارت تەتىگى ەنگىزىلدى. ول باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋعا, كۇردەلى كەن ورىندارىنا ينۆەس­تيتسيالار تارتۋعا جاعداي جاساۋ­عا باعىتتالعان. بۇگىندە جەر­دە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدارعا سۇرانىس جوعارى بولىپ وتىر. بۇل ورايدا 12 ۋچاسكەدە مەملەكەت قارجىسى ەسەبىنەن جۇرگىزىلىپ جاتقان ىزدەستىرۋ جۇمىستارى اياقتالۋعا جاقىن. اسىرەسە ليتيگە دەگەن سۇرانىس ەرەكشە. ونى ىزدەستىرۋ جۇمىستارى بايان­كول ءوڭىرىنىڭ, ارال-كاسپي اۋماعى­نىڭ ماڭىندا جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار بيىل شامامەن 1 ملن شارشى شاقىرىم اۋماق­تا پايدالى قاتتى قازبالاردى بار­لاۋ الاڭدارى اشىلدى. بۇل «Riotinto», «Fortescue», «Arras Minerals» سياقتى جانە باسقا دا ءىرى حالىق­ارالىق كومپانيالاردى تارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. بىراق سوعان قاراماستان ەلىمىزدە كەن ءوندىرۋ دەڭگەيى كەمىپ بارادى. سەبەبى قاتتى پايدالى قازبالار مەن كومىر­سۋتەك قورىن ىزدەستىرۋ جۇمى­سىنىڭ قارقىنى تومەن.

پرەمەر-مينيستر اتالعان باعىتتاعى جۇمىستارعا تىڭ تاسىل­دەر قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قولدا بار مينەرالدى-شيكىزات بازاسىن ۇتىمدى ءارى ءتيىمدى پايدالانۋ جانە جاڭا كەن ورىندارىن يگەرۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ناقتى ىسكە اسىرى­لۋىن ازىرلەۋ مەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بۇگىندە وندىرىلگەن قازبا­لاردىڭ سارقىلۋى مەن جوعارى قوسپالاردىڭ بولۋى بايقالادى. بۇل ايتارلىقتاي قاراجات تارتۋدى جانە ءوندىرۋ مەن تازارتۋ­دىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن ازىرلەۋ­دى تالاپ ەتەدى. وعان ينۆەستيتسيا تارتۋ­عا ناقتى شارالار مەن جەڭىل­دىكتەر ازىرلەۋ قاجەت.

بۇعان قوسا, مەملەكەت باس­شىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىل­عان ۇلتتىق گەولوگيالىق قىزمەت ءتيىستى قولداۋ مەن وكىلەت­تىك­تەردى, سونداي-اق عىلىمي-تەح­نولوگيالىق ينفراقۇرىلىم­دى الۋعا ءتيىس. بۇل باعىتتا «سامۇرىق-قازىنا» قورىمەن بىرلەسكەن جۇمىستى ۇيلەستىرۋدىڭ ماڭىزى كورسەتىلگەن.

سونداي-اق زاماناۋي تەحنو­لوگيالاردى, ونىڭ ىشىندە جەرۇستى زەرتتەۋلەرىنە قاجەتتى شىعىن­داردى ازايتاتىن اەروگەوفي­زيكالىق ءتۇسىرىلىمدى پايدالانۋعا نازار اۋدارىلدى. وسىعان بايلانىستى 30 نەمەسە ودان دا كوپ جىل بۇرىن الىنعان جانە قاعاز فورماتىندا نەمەسە پلەنكالاردا ساقتالعان گەولوگيالىق اقپاراتتى تسيفرلاندىرۋ قاجەت. سونىمەن قاتار حالىقارا­لىق قارجى ۇيىمدارىنا سەرتي­فيكاتتالعان زەرتحانالىق راستاما قاجەت بولادى.

«ۇكىمەت گەولوگيالىق بارلاۋ­دى قولداۋعا, ينۆەستيتسيا تارتۋعا قولايلى جاعداي جاساۋعا, ىنتا­لاندىرۋدىڭ جاڭا تەتىك­تەرىن ازىر­لەۋگە جانە زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە ەرەكشە نازار اۋدا­رادى. ءبىز ەڭ الدىمەن, جەراس­تى باي­لىعىمىزدى مەملەكەتتىك كوم­پا­نيالارعا تاپسىرۋىمىز كەرەك. اۋەلى بارلاۋ جۇرگىزىپ, ونى دامىتىپ, يگەرىپ, سودان كەيىن ينۆەستور تارتۋ قاجەت. سوندا عانا ونىڭ قۇنى وسەدى جانە مەملەكەت پايدا كورەدى. وسى تەتىكتى كەڭىنەن قولدانۋ كەرەك», دەدى و.بەكتەنوۆ.

 سونىمەن قاتار ۇكىمەت وتىرىسىندا اۋىلدىق مەكتەپتەردى دامىتۋ ماسەلەلەرى قارالدى. ەلدەگى مەكتەپتىڭ 67%-ى اۋىلدىق جەرلەردە ورنالاسقان. وندا مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردىڭ شامامەن 40%-ى ءبىلىم الادى. وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ 2022 جىلدان باستاپ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «اۋىلدىق جەرلەردەگى تىرەك مەكتەپتەردىڭ الەۋەتىن دامىتۋ» جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ايتتى. قازىرگى ۋاقىتتا 135 ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى جەلىسى قۇرىلىپ, 4 665 زاماناۋي جابدىقتالعان كابينەت جاسالدى. 2025 جىلى جوباعا تاعى 56 ۇيىم قوسىلىپ, 1 935 كابينەت جاڭارتىلادى.

پرەمەر-مينيستر اۋىلدىق جەردەگى مەكتەپتەردى دامىتۋ مەم­لەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باسىم­دىعىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مەكتەپتەردىڭ جاعدايى اۋىلدىڭ تاعدىرى مەن حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى.

«مەملەكەت باسشىسى اۋىل مەكتەبىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە 2027 جىلعا دەيىن 180-گە جۋىق مەكتەپ سالۋ جوس­پارلانعان. بيىل «جايلى مەك­­تەپ» ۇلتتىق جوباسىن قوسا العاند­ا, 42 اۋىل مەكتەبى پايدا­لانۋ­عا بەرىلدى. كەيىنگى ءۇش جىلدا اۋىل­داردا 2,5 مىڭعا جۋىق مەك­تەپ جاڭعىرتىلدى. وقىتۋ جاع­داي­لارىن جاقسارتۋ جانە جاي­لى ورتا قۇرۋ ماقساتىندا 800-دەن اسا مەكتەپتى قايتا جا­ڭار­تۋ جۇرگى­زىلۋدە. سونداي-اق اۋىل مەكتەپ­تەرى ءۇشىن 4 مىڭنان استام  ءپان كا­بينەتى ساتىپ الىندى», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ۇكىمەت باسشىسى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە جىل سوڭىنا دەيىن وڭىرلەرگە مەكتەپتەردى قايتا جاڭارتۋدىڭ بىرىڭعاي تالاپتارىن ۇسىنۋدى تاپسىردى.

اۋىلعا بىلىكتى پەداگوگتەر­دى تارتۋ ماقساتىندا ۇكىمەت تاراپىنان بىرقاتار ىنتالاندىرۋ شاراسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, لاۋا­زىمدىق جالاقىعا 25% مول­شەرىندە قوسىمشا اقى كوزدەل­گەن. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىمەن كەلگەن پەداگوگتەرگە كوتەرمە جاردەماقى تولەنەدى, سونداي-اق تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا نەمەسە سالۋعا  ءتيىمدى نەسيەلەر بەرىلەدى.

ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جەكە سەكتوردىڭ جانە قوعامدىق قورلاردىڭ قاتىسۋىمەن ءساتتى ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبا­لار­عا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. مىسالى, ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» قورى الماتى وبلىسىنىڭ 42 اۋىلدىق مەكتەبىندە ناقتى پان­دەر بويىنشا ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ جوباسىن ىسكە اسىردى. پرەمەر-مينيستر اقتوبە وبلىسىندا تىرەك جانە شاعىن جي­ناقتالعان مەكتەپتەردى جاراق­تان­دىرۋ ناتيجەلەرىنە نازار اۋدار­دى – بۇل ماقساتقا «قازاق­ستان حالقىنا» قوعامدىق قورى 1 ملرد 800 ملن تەڭگە بولگەن.

پەداگوگتەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جانە زاماناۋي رەسۋرس­تارمەن جاراقتاندىرۋ ەسەبى­نەن تىرەك مەكتەپتەردىڭ تاجىريبەلى مۇعالىمدەرى شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتەردىڭ وقۋشىلارىنا ساباق بەرەدى. ناتيجەسىندە, تىرەك مەكتەپتەر شاعىن مەكتەپتەردەگى ءبىلىم دەڭگەيىن كوتەرگەنى اتاپ ءوتىل­دى. ۇكىمەت باسشىسى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ءوڭىر اكىمدەرىمەن بىرگە اقتوبە وبلىسىنىڭ تاجىريبەسى نەگىزىندە كەمىندە 200 تىرەك مەكتەپتەر جەلىسىن قۇرۋدى جانە شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتەردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.

بۇگىندە ءۇش اۋىسىمدا وقى­­تا­تىن مەكتەپتەردىڭ 57%-ى اۋىل­­دىق جەردە – كوپشىلىگى الماتى جانە تۇركىستان وبلىستارىن­دا ورنالاسقان. اپاتتى جاعداي­داعى مەكتەپتەردىڭ 76%-ى دا اۋىل­دا. ولار نەگىزىنەن اقتوبە, قىزىلوردا, باتىس قازاقستان جانە تۇركىستان وبلىستارىندا. ۇكىمەت باسشىسى اۋىل مەن قالا مەكتەپتەرىنىڭ اراسىنداعى وقىتۋ ساپاسىنىڭ, اسىرەسە ماتەماتيكا, فيزيكا جانە شەت تىلدەرى بو­يىنشا بىلىكتىلىگى جوعارى مامان­داردىڭ تاپشىلىعىنان تۋىن­داعان الشاقتىقتى قىسقارتۋدىڭ ماڭىزىنا نازار اۋداردى.

پرەمەر-مينيستر وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە اكىم­دەرمەن بىرلە­سىپ, اۋىل مەكتەبى مۇعا­لىمدەرىنىڭ بىلىك­تىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا جۇيەلى شا­رالار قابىلداۋدى تاپسىردى. سون­داي-اق 2025 جىلعى 1 قىر­­كۇ­يەك­كە قاراي شالعاي وڭىر­لەر­دى ەرەكشە نازارعا الا وتى­رىپ, اۋىل مەكتەبىن جىلدام­دى­عى جو­عارى ينتەرنەتكە قوسۋ­دى اياق­­­تاۋ قاجەت. ءوڭىر اكىمدەرى­نە ءارتۇر­لى ۇيىرمەلەر مەن سەك­تسيا­لار­دىڭ قولجەتىمدى بولۋىن قام­تاما­سىز ەتۋ ءۇشىن 2025 جىلدىڭ قىر­كۇ­يەگىنە دەيىن مەكتەپ­تەن تىس ۇيىم­داردىڭ كوميۋ­نيتي-ورتا­لىقتارىن نە­مەس­ە فيليالدارىن اشۋدى اياقتاۋ مىندەتتەلدى.