كونفەرەنتسيادا دەپۋتاتتار, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ساراپتامالىق جانە عىلىمي قوعامداستىقتاردىڭ وكىلدەرى اتالعان باعىتتاعى بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ماقسات-مىندەتتەرىن بەلگىلەپ, بالا قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى باستامالاردى ودان ءارى ارتتىرۋدى كوزدەيتىن ۇسىنىمدار ازىرلەدى.
م.اشىمباەۆ اتاپ وتكەندەي, بۇۇ-نىڭ بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياسى – الەم بويىنشا بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان نەگىزگى قۇجات. كونۆەنتسيا – قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن راتيفيكاتسيالاعان العاشقى حالىقارالىق شارتتاردىڭ ءبىرى. سوندىقتان ول بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ىسىندە ماڭىزدى ءرول اتقاردى.
«بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قامتاماسىز ەتۋ – قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ساياساتىنىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. بۇل ماسەلەگە پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇنەمى باسا ءمان بەرىپ كەلەدى. بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسيا الەمدىك قوعامداستىق ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزعا يە جانە ول ءبىزدىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بالالار قورىمەن (يۋنيسەف) ىنتىماقتاستىعىمىزعا نەگىز بولدى. وسى جىلدار ىشىندە قازاقستان مەن يۋنيسەف بىرلەسىپ, ءتۇرلى باعدارلامالار مەن باستامالاردى ىسكە اسىردى. بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ينستيتۋتى قۇرىلدى. ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جانە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا ارنالعان رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. يۋنيسەف-ءتىڭ كومەگىمەن ەلدە بالا قۇقىقتارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىن باعالاۋ جانە وعان مونيتورينگ جۇرگىزۋ ءۇشىن قازاقستان بالالارىنىڭ حال-احۋال يندەكسى ەنگىزىلدى», دەدى پالاتا سپيكەرى.
وسى ورايدا م.اشىمباەۆ ەلىمىزدە «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسى بالا قۇقىقتارى جونىندەگى كونۆەنتسيانىڭ راتيفيكاتسيالانعانىنا 30 جىل تولعان كەزەڭدە قولعا الىنۋىنىڭ سيمۆوليكالىق مانىنە نازار اۋداردى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا بالا مۇددەسىن قورعاۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن قازىرگى سىن-قاتەرلەر جانە ولاردى ەڭسەرۋ جولدارى, سونىڭ ىشىندە اتالعان باعىتتاعى ۇلتتىق قۇقىقتىق جۇيەنى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
سەنات توراعاسى ءوز سوزىندە قازاقستاننىڭ يۋنيسەف-پەن ىنتىماقتاستىعىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى بالا قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق وزىق تاجىريبەلەردى ينتەگراتسيالاۋ مۇمكىندىگى ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق پارلامەنت سەناتىنىڭ يۋنيسەف-پەن بىرلەسكەن زاڭنامالىق باستامالارىنا, ونىڭ ىشىندە بالالاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا, وسال ساناتتاعى بالالارى بار وتباسىلاردى الەۋمەتتىك قولداۋعا ارنالعان قۇقىقتىق تەتىكتەرگە نازار اۋداردى.
«ەلىمىزدە بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىققا نولدىك توزىمدىلىك ايرىقشا ماڭىزعا يە. وسىعان بايلانىستى بيىل ءساۋىر ايىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ەل زاڭناماسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. سول ارقىلى بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ كەز كەلگەن ءتۇرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك ايتارلىقتاي كۇشەيدى. وسى جانە باسقا دا باستامالار پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ قولعا العان رەفورمالاردىڭ اجىراماس بولشەگى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. ونىڭ ءبارى ادىلەتتى قازاقستان قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى. ءبىز الداعى ۋاقىتتا دا يۋنيسەف-پەن سەرىكتەستىكتى نىعايتۋدى جالعاستىرا بەرەمىز جانە جاڭا يدەيالار مەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا دايىنبىز», دەپ م.اشىمباەۆ بالا قۇقىقتارىن قورعاۋ جولىنداعى ءتيىمدى بىرلەسكەن جۇمىس ءۇشىن يۋنيسەف-كە جانە بارلىق سەرىكتەستەرگە ريزاشىلىق ءبىلدىردى.
ءىس-شارا بارىسىندا ساراپشىلار باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلادى. ناقتى ايتقاندا, بالانىڭ قالىپتاسۋىنا اقپاراتتىق كەڭىستىك پەن تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ اسەرى كەڭىنەن ءسوز بولدى. فورۋمعا قاتىسۋشىلار مۇنداي پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن ۆەدومستۆوارالىق كەشەندى ءتاسىل قاجەت ەكەنىن ايتتى.
«قازاقستان بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىققا قارسى كۇرەستە تۇراقتى ىلگەرىلەپ كەلەدى. بۇل باعىتتاعى تسيفرلىق الەمگە قاتىستى احۋال دا كوڭىل كونشىتەدى. بيىل ساۋىردە ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى جاڭا زاڭ قابىلداندى جانە تىڭ زاڭنامالىق باستامالار دا قولعا الىنىپ جاتىر. وسىلاردى ەسكەرە وتىرىپ, قازىر قازاقستان بالالاردى قورعاۋ جۇيەسىن نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭىندە دەۋگە تولىق نەگىز بار. يۋنيسەف قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىقتى جانە ەلدىڭ ءاربىر بالا ءۇشىن قاۋىپسىز بولاشاق قالىپتاستىرۋعا قوسقان ۇلەسىن جوعارى باعالايدى. ۇيىم الداعى ۋاقىتتا دا بۇل سالاداعى رەفورمالاردى قولداۋعا دايىن. ءبىز بىرلەسىپ, جاڭا سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرەمىز جانە بالا قۇقىقتارى تولىعىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن الەم قۇرا الامىز», دەدى يۋنيسەف-ءتىڭ قازاقستانداعى وكىلى راشەد مۋستافا سارۆار.
سونىمەن قاتار كونفەرەنتسيادا بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل دينارا زاكيەۆا, وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ, يۋنيسەف-ءتىڭ حالىقارالىق كونسۋلتانتى ليديا گالەانو, س.امانجولوۆ اتىنداعى شقمۋ پسيحولوگيا جانە كوررەكتسيالىق پەداگوگيكا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى يرينا ماتسكەۆيچ جانە تاعى باسقا ساراپشىلار ءسوز سويلەدى.
