كونگرەسس جۇمىسىنا قاتىسقان ۇلتتىق بانك توراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلدەگى ينفلياتسيا تومەندەمەي بازالىق مولشەرلەمە جوعارى بولىپ قالا بەرەدى. ينفلياتسيا 5%-عا دەيىن باياۋلامايىنشا, بازالىق مولشەرلەمە 9–10%-عا دەيىن تومەندەمەيدى. ال بۇل جاعدايدا بانكتەردىڭ 11–12%-بەن نەسيە بەرۋىنە ەش مۇمكىندىگى جوق. «قارجى ەكسپانسياسى مەن جوعارى ينفلياتسيا جاعدايىندا مولشەرلەمەنى كەنەتتەن تومەندەتەمىز دەپ كۇتۋدىڭ قاجەتى جوق. مۇنداي ارەكەتكە بارمايمىز. ءوز مانداتىمىزدى ەشقاشان ۇمىتپايمىز, ويتكەنى ءبىز بۇعان ۇكىمەت الدىندا عانا ەمەس, ەل الدىندا جاۋاپتىمىز», دەپ اتاپ ءوتتى ت.سۇلەيمەنوۆ.
ۇب باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەت ەڭ الدىمەن ينفلياتسيا ماسەلەسىن, بيۋدجەت شىعىنىن قىسقارتۋ مەن كىرىسىن ۇلعايتۋ, ۇلتتىق قوردان شامادان ارتىق قارجى الماۋ ماسەلەسىن شەشىپ الۋى ءتيىس. سالىقتى كوبەيتۋدىڭ سالماعى اۋىر بولىپ تۇر. بىراق بۇدان وزگە جول جوق. ينفلياتسيانى باقىلاۋعا الىپ, مەملەكەتتىك قارجىنى رەتتەمەي, جۇيەلى ءتارتىپ ورناتپايىنشا, بۇل ماسەلە شەشىلمەيدى. «مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قابىلدانعان شەشىمدەر اۋىر بولادى. قىسقا مەرزىمدە كەيبىر مەملەكەتتىك شىعىنداردى قىسقارتۋ, كىرىستى ارتتىرۋ قاجەت بولادى. كىرىستەردى ارتتىرۋ دەگەنىمىز – اشىق ايتقاندا, سالىقتى كوبەيتۋ, جەكەشەلەندىرۋ, مەملەكەتتىك اكتيۆتەردى ساتۋ, مەملەكەتتىك رەزەرۆتەردى ارتتىرۋ. قازىر اقشا-نەسيە ءارى سالىق-بيۋدجەت ساياساتىن ۇيلەستىرىپ جاتىر. قازاقستان ءۇشىن ينفلياتسيا مەن مەملەكەتتىك قارجىنى رەتكە كەلتىرۋ ماڭىزدى. بۇل ۇلكەن ەكونوميكالىق سەرپىلىس جاساۋعا قاجەتتى العىشارتتاردى قالىپتاستىرادى», دەيدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
نارىقتاعى قۇبىلمالىلىقتىڭ جوعارىلىعى, ساۋدا قاتىناستارىنداعى قازىرگى جانە الدا بولۋى مۇمكىن وزگەرىستەر, كەلەر جىلعى قاڭتاردان باستاپ كاپيتالداردىڭ قايتا ءبولىنۋ ىقتيمالدىعى – تۇتاس ەلدى ءوز ەكونوميكالىق ستراتەگياسىن قايتا قاراۋعا, جاڭا جاعدايلارعا بەيىمدەلۋگە ءماجبۇر ەتىپ وتىر.
«تاۋەكەلدەر مەن سىن-قاتەرلەرگە بايلانىستى مەملەكەتتەر «ويىن ەرەجەلەرىن» بەيىمدەۋگە قاتىستى اۋقىمدى مىندەت تۇر. بۇل رەتتە جاڭا تەحنولوگيالار مەن ساۋدا تارتىبىندەگى, الەمدىك ەكونوميكا قۇرىلىمىنداعى وزگەرىستەر ەسكەرىلۋى كەرەك. ترانسفورماتسيا تەك قارجى نارىعى مەن ونىڭ قاتىسۋشىلارىنان عانا ەمەس, قارجى رەتتەۋشىلەرىنەن دە يكەمدىلىكتى تالاپ ەتەدى», دەيدى ۇلتتىق بانك توراعاسى.
بۇل رەتتە ت.سۇلەيمەنوۆ ۇلتتىق بانكتىڭ ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيا جاساۋعا دايىن ەكەنىن, دوللار باعامى قانشاعا جەتكەندە نارىققا ارالاساتىنىن اشىپ ايتقان جوق. بىراق قۇبىلمالى باعام ماكروەكونوميكالىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ماڭىزدى تەتىك بولىپ قالا بەرەتىنىن قاپەرگە سالدى. الايدا ۇلتتىق بانك باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, الەمدە ۆاليۋتانىڭ اۋىتقۋىنا اسەر ەتەتىن بەلگىسىزدىك بار. «دوللار ترامپتىڭ ريتوريكاسى, العاشقى شەشىمدەرىنە بايلانىستى كۇش الىپ جاتىر. ماكرو ورتا تەك تەڭگە ءۇشىن عانا ەمەس, دوللاردان باسقا بارلىق ۆاليۋتالار ءۇشىن دە قيىندىقتار تۋعىزىپ وتىر. قازىر 1 دوللاردىڭ 500 تەڭگەگە قىمباتتاپ كەتۋى پسيحولوگيالىق كورسەتكىش. بىراق دوللار 300, ءتىپتى 400 تەڭگە بولعاندا دا وسىنداي الاڭداۋشىلىقتار بولعان, بىراق ول كەزدەن دە وتتىك. مەن پسيحولوگيالىق تريگگەرلەردى جاقسى تۇسىنەمىن», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
ۇلتتىق بانك باسشىسى ايتىپ وتكەندەي, قارجى سەكتورى بۇگىندە ەل ەكونوميكاسىنىڭ تسيفرلانۋى جولىندا قوزعاۋشى كۇشكە اينالىپ وتىر. كەيىنگى 5 جىلدا حالىقتىڭ قولما-قول اقشاسىز ترانزاكتسيالارى 10 ەسە ءوسىپ, بولشەك ساۋدا اينالىمىنداعى ۇلەسى 90%-عا جەتتى. تسيفرلىق ارنالار قارجىلىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ نەگىزگى ادىسىنە اينالدى. ءموبيلدى بانك قوسىمشالارى ەلەكتروندىق كوممەرتسيا, «GovTech» پەن باسقا دا سالالار ءۇشىن ماڭىزدى ينتەرفەيسكە اينالدى. «سونىمەن قاتار ءالى دە رەتتەۋ قاجەت ماسەلەلەر بار. ەلىمىزدە نەسيەنى پايدالانۋ دەڭگەيى تومەن. نەسيەلەۋ پورتفەلى ءىجو-دەگى ۇلەسى –26,7%. بۇل – باسقا دامۋشى ەكونوميكالارعا قاراعاندا الدەقايدا تومەن كورسەتكىش. «نەسيە پورتفەلى قۇرىلىمىنا بايلانىستى بەلگىلى ءبىر ماسەلەلەر بار: كورپوراتيۆتىك كرەديتتەۋدىڭ ءوسۋ قارقىنى باسەڭدەپ, تۇتىنۋشىلىق كرەديت كولەمى ايتارلىقتاي ءوسىپ كەلەدى» دەدى
ت.سۇلەيمەنوۆ.
بانكتەر تۋرالى جاڭا زاڭدى ازىرلەۋ تۋرالى باستامانى العاش رەت 2024 جىلعى قىركۇيەكتە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋىندا ايتقان بولاتىن. ول رەسپۋبليكادا تسيفرلىق اكتيۆتەر اينالىمى جانە بانك سالاسىندا يننوۆاتسيالاردى قاۋىپسىز ەنگىزۋگە تۇراقتى رەتتەۋشى ورتا قۇرۋ ماڭىزدى دەپ سانايدى. «بىزگە ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋدىڭ, فينتەح-سەكتوردى ودان ءارى قارقىندى دامىتۋدىڭ وزەكتى مىندەتتەرىنە جاۋاپ بەرەتىن بانكتەر تۋرالى جاڭا زاڭ قاجەت. قولدانىستاعى زاڭعا 30 جىل بولدى, ول مۇلدە باسقا جاعدايدا قابىلداندى», دەپ اتاپ ءوتتى پرەزيدەنت.
ت.سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بانكتەر تۋرالى جاڭا زاڭدى ازىرلەۋ ءۇشىن بىرگە جۇمىس ىستەپ, ءجىتى تالداۋ جاساپ, كونسترۋكتيۆتى ديالوگ قۇرا ءبىلۋىمىز قاجەت.
«Halyk Bank» باسشىسى ءۇمىت شاياحمەتوۆا ت.سۇلەيمەنوۆتىڭ «كونسترۋكتيۆتى ديالوگ قۇرا ءبىلۋىمىز قاجەت» دەگەن ۇسىنىسىن قولدايتىنىن ايتتى. بىراق ونىڭ ايتۋىنشا, بانكتەردىڭ اتىنا سىن ايتا بەرۋدىڭ قاجەتى جوق. تەك كەيىنگى ونجىلدىقتاردا عانا بانك زاڭناماسىنا 180-نەن استام وزگەرىس ەنگىزىلدى. «بانك جۇمىسىن رەتتەيتىن زاڭدارعا وزگەرىستەر ەمەس, كەرىسىنشە, بانك زاڭناماسىنان زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەردى الىپ تاستاپ, كوبىرەك وكىلەتتىكتەردى رەتتەۋشى ورگاندارعا جۇكتەۋ قاجەت. تۇراقتى ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋگە ۇلتتىق بانك ەكونوميكانى ىنتالاندىرۋدىڭ قولجەتىمدى تاسىلدەرىن شەكتەپ, ۇلتتىق قوردى جابۋى كەرەك», دەيدى ءۇ.شاياحمەتوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى 10 جىلدا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر قاتاڭ رەتتەۋدەن ءوتتى. «ەگەر مەملەكەتتىڭ مىندەتى سەكتورداعى ويىنشىلار سانىن ارتتىرۋ بولسا, وندا بانكتەردىڭ باستاپقى ءرولىن ۇمىتپاۋ كەرەك. بانكتىڭ ءرولى نەسيەلەۋ, دەپوزيتتەردى قابىلداۋ, ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋمەن بايلانىستىرىلادى. ەگەر ءبىز ليتسەنزيالاردى وڭعا-سولعا بەرىپ, دەپوزيتتەر جيناي باستاساق, تاعى بىرەۋلەر ءۇشىن جەڭىلدىكتەر جاساساق, وندا دەپوزيتتەردىڭ ساقتالۋ داعدارىسىنا تاپ بولامىز» دەدى «Halyk Bank» باسشىسى.
ءۇ.شاياحمەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەتتىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ دە ماڭىزدى. ء«بىز ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك اراسىنداعى بىرلەسكەن جۇمىستارسىز نەسيەلەۋ قورجىنىن ۇلعايتا المايمىز. ينفلياتسيا مەن بازالىق مولشەرلەمە دە جوعارى. سوندىقتان بانكتەر بيزنەسكە 18%-دان كەم ەمەس نەسيە ۇسىنا الادى. مۇنان كەيىن كاسىپورىندار مەملەكەتتىك سۋبسيديالارعا, «بايتەرەك» حولدينگى سياقتى قۇرىلىمدارعا جۇگىنۋگە شەشىم قابىلدايدى. ەگەر بانكتەردىڭ قارجىلاندىرۋعا قانشا قاراجات جۇمسايتىنىن تالداپ, ەكونوميكاداعى مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ ۇلەسىمەن سالىستىرساق, مەملەكەتتىك اقشانىڭ ۇلەسى بانكتىك نەسيەلەرگە جاقىنداپ قالۋى مۇمكىن. مەملەكەت ۇلەسى ۇلتتىق قور ترانسفەرى ارقىلى دا ءوسىپ بارادى. نەسيەلەندىرۋدەگى نەگىزگى ءرول بانكتەردە قالۋعا ءتيىس», دەپ اتاپ ءوتتى ءۇ.شاياحمەتوۆا.
«Halyk Bank» باس كەڭسەسىن الماتىدان استاناعا كوشىرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ جاتىر» دەگەن پىكىر جۋرناليستەر اراسىندا اراگىدىك بولسا دا ايتىلىپ قالاتىن. ءۇ.شاياحمەتوۆا «Halyk Bank»-تىڭ استاناعا كوشۋى بىرنەشە جىلعا سوزىلۋى ىقتيمال كەزەڭدىك ۇدەرىس ەكەنىن, ءتىپتى كوشپەۋى دە مۇمكىن ەكەنىن دە جوققا شىعارمادى. «ەگەر ۇلتتىق بانك ەلورداعا كوشپەگەن بولسا, بىزدە ونداي وي بولماس ەدى. ونىڭ ۇستىنە ماسەلەلەردىڭ باسىم بولىگى استانادا شوعىرلاندىرىلعانىن تۇسىندىك. بانك رەتىندە ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن كوپ قارجىلاندىرامىز, سوندىقتان وسىنداي قاجەتتىلىك پايدا بولدى», دەيدى ءۇ.شاياحمەتوۆا.
بانكتەر تۋرالى جاڭا زاڭنىڭ جوباسىن 2025 جىلعى مامىرعا دەيىن اياقتاۋ قاجەتتىگى وسىعان دەيىن ايتىلعان بولاتىن. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ ءتورايىمى ءمادينا ابىلقاسىموۆانىڭ ايتۋىنشا, جۇمىس توبى قۇرىلدى, حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى: ەقدب, حۆق, دۇنيەجۇزىلىك بانك, وتاندىق نارىقتىڭ كونسۋلتانتتارى مەن ساراپشىلارى تارتىلدى. «زاڭنىڭ ماقساتى – قارجى سەكتورىندا يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ. سونداي-اق ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ەكونوميكانى نەسيەلەندىرۋدىڭ وسۋىنە جاعداي جاساۋ», دەپ اتاپ ءوتتى م.ابىلقاسىموۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, بانكتەرگە ليتسەنزيانىڭ ەكى ءتۇرى: امبەباپ ءارى بازالىق ءتۇرى كەرەك. سونداي-اق يسلامدىق قارجىلاندىرۋدى دامىتۋعا دا باسا نازار اۋدارىلادى. «جاقىندا» «Al Hilal Bank» يسلام بانكى ADCB دەپ وزگەرتىلدى. «بۇل بانك امبەباپ بانك وپەراتسيالارىن دا جۇزەگە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. ءبىز ءداستۇرلى بانكتەرگە «يسلام تەرەزەلەرىن» اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن وزگەرىستەردى زاڭناماعا ەنگىزۋدى ۇسىنامىز» دەيدى قندرا توراعاسى.
ول سونداي-اق بانك سەكتورىن رەتتەۋ ماسەلەسىن قوزعادى. بانكتەردى رەتتەۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن ەنگىزۋ جانە رەتتەۋدىڭ ارتىق «نورمالارىنا رەۆيزيا جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ, نەسيەلىك رەيتينگتىك اگەنتتىكتەر تۋرالى زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر. ءبىز بارلىق ۇزدىك حالىقارالىق تاجىريبەلەرگە سايكەس كەلەتىن ۇلتتىق رەيتينگتىك اگەنتتىك قۇرعىمىز كەلەدى. بۇل وتاندىق شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىندەگى رەيتينگتىك باعالاۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ولاردىڭ قور نارىعىنا شىعۋىن ىنتالاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى» دەيدى م.ابىلقاسىموۆا.
قندرا باسشىسى ەلىمىزدە فيليالدارىن اشقىسى كەلەتىن شەتەلدىك باس بانكتەر ءۇشىن شارتتاردى جەڭىلدەتۋگە قاتىستى نورمالاردىڭ بەتالىسى تۋرالى دا ايتىپ بەردى. تۇزەتۋلەردىڭ بۇل بلوگى بانكتەر تۋرالى جاڭا زاڭنان بولەك قارالاتىن بولادى. ء«بىز نورمالاردىڭ تەزىرەك كۇشىنە ەنگەنىن قالايمىز. بۇرىنعىسىنشا, فيليال اشۋدى جوسپارلاپ وتىرعان شەتەلدىك بانكتىڭ اكتيۆتەرى كەمىندە 10 ملرد دوللار بولۋى ءتيىس دەپ بولجاپ وتىرمىز» دەيدى م.ابىلقاسىموۆا.
ءمادينا ابىلقاسىموۆا, قارجى نارىعىنداعى ترەندتەر مەن پەرسپەكتيۆالار تۋرالى ايتىپ ءوتتى. «تسيفرلاندىرۋ جاساندى ينتەللەكت, ۇلكەن دەرەكتەر, بلوكچەين تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋمەن قارجى سەكتورىن ترانسفورماتسيالاۋدى جالعاستىرىپ جاتىر. بۇل ۇدەرىستەردى وڭتايلاندىرۋعا, كليەنتتىك سەرۆيستى جاقسارتۋعا, وپەراتسيالىق شىعىنداردى تومەندەتۋگە كومەكتەسەدى» دەيدى قندرا توراعاسى.
كونگرەسس جۇمىسى بارىسىندا ۇلتتىق بانك پەن ۇلتتىق تولەم كورپوراتسياسى بارلىق ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ءۇشىن بىرىڭعاي QR-كودتى ەنگىزۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبانى ىسكە قوستى. بۇل جوبا بيزنەسكە بىرنەشە تەرمينال ساتىپ الۋدان باس تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەندى ازاماتتار تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋ ءۇشىن ءبىر QR-كود ارقىلى تولەي الادى. جوبانى ماسشتابتاۋ 2025 جىلعا جوسپارلانىپ وتىر.
الماتى
