ەاەو ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرادى
وتىرىس بارىسىندا پالاتا دەپۋتاتتارى «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمىنە ارنالعان قويمالىق كۋالىكتەردى شىعارۋ (بەرۋ), ولاردىڭ اينالىسى جانە وتەلۋ قاعيدالارى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قاراپ, ماقۇلدادى. قۇجات نورمالارى قويما كۋالىكتەرىنىڭ تۇراقتى اينالىمىن جانە قويما كۋالىكتەرىن ۇستاۋشىلار ءۇشىن قارجى رەسۋرستارىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان.
اتالعان زاڭدى راتيفيكاتسيالاۋ اگرارلىق سالانىڭ كىرىستىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىنىڭ ەلەكتروندىق ساۋداسىن دامىتۋعا ىقپال ەتەدى دەپ بولجانىپ وتىر. بۇل ەاەو ەلدەرىنىڭ شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىنىڭ اۋماقتىق قاشىقتىعى جاعدايىندا ماڭىزدى ماسەلە ەكەنى انىق.
«كەلىسىم ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ ساۋداسىن جانە وسى سالاداعى ەلەكتروندىق ساۋدانى دامىتۋدى كوزدەيدى. اتاپ ايتقاندا, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اۋماعىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنە ارنالعان قويما كۋالىكتەرىن پايدالانۋ مەن ولاردىڭ اينالىمىن رەتتەۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاسادى. الداعى ۋاقىتتا ماقۇلدانعان زاڭ ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەر اراسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى زاڭ جونىندە پىكىر بىلدىرگەن م.اشىمباەۆ.
زەرتحانالار جاعدايى سىن كوتەرمەيدى
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەرىپ, دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. ءالي بەكتاەۆ ەلدەگى ازىق-ت ۇلىك ساپاسىن باقىلاۋ زەرتحانالارىنىڭ جاعدايى سىن كوتەرمەيتىنىن ايتتى. وسىعان بايلانىستى دەپۋتات قوردالانعان تۇيتكىلدەردى شەشۋ ءۇشىن زەرتحانالاردى جاڭعىرتۋعا ارنالعان جول كارتاسىن ازىرلەۋدى ۇسىندى.
«زەرتحانالاردىڭ كوپشىلىگى اپاتتى نەمەسە جالعا الىنعان عيماراتتاردا ورنالاسقان, ونداعى كوپتەگەن زەرتحانالىق قۇرىلعى ەسكىرگەنىمەن قاتار وندىرىستەن دە شىعارىلعان. 2016-2023 جىلدار ارالىعىندا 15 ۆەتەرينارلىق زەرتحانا جابىلعان. زەرتحانالاردىڭ جەتىسپەۋى, قۇرال-جابدىقتاردىڭ توزۋى, وبلىس, اۋدان كولەمىندە قاتتى بايقالادى. بىزدەگى ۇلكەن ماسەلە – مامان تاپشىلىعى, ءتۇرلى قاۋىپتى ينفەكتسيالارمەن جۇمىس ىستەيتىن سالا قىزمەتكەرلەرى جالاقىلارىنىڭ تومەندىگى. ۆەتەرينارلىق قىزمەتكەرلەر اراسىندا ەڭ تومەن جالاقىنى لابورانتتار الادى. وسىعان بايلانىستى سالاعا جاس ماماندار كەلمەيدى, كەلسە دە كوپ تۇراقتامايدى. زەرتحانالارداعى قۇرال-جابدىقتاردىڭ ەسكىرۋى – حالىقارالىق ساپا مەن ستاندارتتارعا سايكەستەندىرۋگە كوپ كەدەرگى كەلتىرىپ تۇر», دەدى ءا.بەكتاەۆ.
سەناتور وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتكە زەرتحانالاردى جاڭعىرتۋ بويىنشا جول كارتاسىن ازىرلەۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋدى جاقسارتۋ, مامانداردى الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىن ۇلعايتۋ جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مەكەمەلەر اراسىنداعى ۇيلەستىرۋدى كۇشەيتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ۇسىندى.
تابيعي مونوپوليالار زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ قاجەت
سەناتور شاكارىم بۇقتۇعۇتوۆ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا جىلۋ ەنەرگەتيكاسى سالاسىنان بىلىكتى كادرلاردىڭ كەتۋىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. وسىعان بايلانىستى دەپۋتات قولدانىستاعى تابيعي مونوپوليالار تۋرالى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ جونىندە باستاما كوتەردى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قولدانىستاعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر مەن تاريفتىك ساياسات جالاقىنى ۇلعايتۋ مۇمكىندىگىن شەكتەيدى جانە كادرلاردىڭ سالادان كەتۋىنە ىقپال ەتەدى. بۇل وڭىردە رۇقسات ەتىلگەن نورما 5% بولسا, قازىرگى احۋال 16%-دى قۇرايتىن بولىپ شىقتى. سونىمەن قاتار سقو-دا سالاداعى جالاقى ەلىمىزدەگى ورتاشا دەڭگەيدەن ەداۋىر تومەن. ەلىمىزدە ورتاشا ەڭبەكاقى دەڭگەيى 380 مىڭ تەڭگە بولسا, مۇندا 280 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل – جىلۋ ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى ماماندارعا اسا تارتىمدى ەمەس.
سەناتور مەملەكەتتىك قورعانىس تاپسىرىسى بويىنشا ساتىپ الۋداعى قالىپتاسقان تاجىريبەنىڭ دە پروبلەما ەكەنىن ايتتى. بۇل ماسەلە پەتروپاۆل قالاسىنىڭ كيروۆ زاۋىتى ءۇشىن ماڭىزدى. كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ جەكەلەگەن سۋبەكتىلەرىنە ساتىپ الۋ قاعيدالارىنا سايكەس ساتىپ الۋ MITWORK ەلەكتروندىق الاڭىندا جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. شەتەلدىك جەتكىزۋشىلەر بۇل پورتالدا تىركەلمەگەن جانە ساتىپ الۋعا قاتىسپاعان كەزدە دە ورىن الادى. قولدانىستاعى ەرەجەلەر دەلدالدارعا كونكۋرسقا قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, بۇل تاۋارلاردىڭ قۇنىن 50%-عا ارتتىرادى جانە وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن تومەندەتەدى. سونىمەن قاتار كاسىپورىندار ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن قالىپتاستىرۋ بارىسىندا جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىنا جۇمسالاتىن شىعىنداردىڭ ءبىر بولىگىن ەسەپكە الا المايدى, سوندىقتان رەنتابەلدىلىك جوسپارلانعان 20% ورنىنا 5%-دان اسپايدى.
«وڭىردە ورتاشا نومينالدى ايلىق جالاقى بويىنشا دەرەكتەردىڭ بالاماسى بولماعان جاعدايدا جوعارىدا اتالعان ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن رەسپۋبليكا بويىنشا ستاتيستيكا دەرەكتەرىن قولدانۋدا تابيعي مونوپوليالار تۋرالى قولدانىستاعى زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ تۋرالى باستاما جاساۋدى سۇرايمىز. مەملەكەتتىك سەكتور بازاسىنا كىرەتىن سۋبەكتىلەر ءۇشىن ساتىپ الۋ قاعيدالارىنا مىناداي جاعدايلاردا: قۇنى 3000 اەك-تەن اسپايتىن تاۋارلاردى, جۇمىستاردى نەمەسە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋدى, سونداي-اق مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى شارت اياسىندا مىندەتتەمەلەردى ورىنداعاندا ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىگىن قوسۋ ۇسىنىلادى», دەدى ش.بۇقتۇعۇتوۆ.
ەلىمىزدە دارىگەر تاپشى
سەناتور اينۇر ارعىنبەكوۆا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ماڭىزدى پروبلەمالارعا نازار اۋداردى. ونىڭ ىشىندە بىلىكتى كادرلاردىڭ تاپشىلىعى اسا وزەكتى ەكەنىن العا تارتىپ, وسى باعىتتا قاجەتتى زاڭنامالىق شارالاردى ۇسىندى.
مەديتسينالىق كادرلاردى دايارلاۋ ساپاسى – دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى نەگىزگى ماسەلەنىڭ ءبىرى. سەناتور ەڭ باستىسى, ەمدەلۋشىلەردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە سەنىمى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«مەملەكەت باسشىسى بيىل قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا بىلىكتى مەديتسينا كادرلارىنىڭ تاپشىلىعى وزەكتى بولىپ قالا بەرەتىنىن اتاپ وتكەن ەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋداعى قازىرگى جاعداي كادرمەن قامتاماسىز ەتۋدە پروبلەماعا الىپ كەلەدى. تەك اۋىلدىق جەرلەر عانا ەمەس, ەلوردانىڭ, وبلىس اۋداندارىندا دا دارىگەرلەر جەتىسپەۋشىلىگى بايقالادى. بۇگىنگى تاڭدا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا وراسان زور قارجى ءبولىنىپ جاتىر, بىراق ازىرگە حالىقتىڭ تولىق سۇرانىسىنا قول جەتكىزۋ مۇمكىن بولماي تۇر. ەلىمىزدەگى كوپتەگەن مەديتسينالىق ۇيىمدا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ جەتكىلىكتى بولسا دا, ء«بارىن كادر شەشەدى» ماتەلى ماڭىزىن جويعان جوق. مەديتسينالىق ۇيىمدار زاماناۋي جابدىقتارمەن قايتا جابدىقتالعان كەزدەگى جوبالار, ال ءىس جۇزىندە وندا جۇمىس ىستەيتىن مامان جوق بولىپ شىقتى», دەپ اتاپ ءوتتى دەپۋتات.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2023 جىلدىڭ سوڭىندا 4 864 دارىگەر مامانى جەتىسپەيتىنى انىقتالدى. اسىرەسە استانا, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا دارىگەر مامانىنا اسا زارۋلىك, سونداي-اق بىرقاتار اۋىلدا دا مامان جەتىسپەۋشىلىگى بار. سۇرانىسقا يە ماماندىقتاردىڭ قاتارىنا تەراپەۆتەر, انەستەزيولوگتەر جانە اكۋشەر-گينەكولوگتەر جاتادى. سەناتور دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى ۇيلەستىرۋ فۋنكتسياسىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋدى جانە كادر ساياساتىن جاقسارتۋ جونىندە جول كارتاسىن ەنگىزۋمەن قوسا ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن بىرقاتار ناقتى شارانى ۇسىندى.
«دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كادر رەسۋرسى ماسەلەسى بويىنشا «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ جونىندەگى زاڭنامالىق اكتىنىڭ جوباسىن پارلامەنتتىڭ قاراۋىنا ەنگىزۋ جونىندەگى جۇمىستى جەدەلدەتۋى قاجەت. دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ءتيىمدى كادر ساياساتىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جول كارتاسىن ازىرلەۋ مەن بەكىتۋدى قاراستىرۋ كەرەك. قولدانىستاعى زاڭناما بويىنشا كوپسالالى ۋنيۆەرسيتەت كلينيكالارىن قۇرۋ ماسەلەسى بويىنشا جۇمىستى اياقتاۋ كەرەك», دەدى دەپۋتات.
زاڭ بۇزعان ميگرانت سانى ارتتى
سونىمەن قاتار وتىرىس بارىسىندا دەپۋتات بيبىگۇل جەكسەنباي زاڭسىز كوشى-قونعا قاتىستى سىن-قاتەرلەرگە توقتالىپ, شەتەلدىك ازاماتتاردىڭ قوزعالىسىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ جانە ەڭبەك ميگرانتتارىن زاڭداستىرۋ جۇيەسىن دامىتۋ كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى. ول دەپۋتاتتىق ساۋالىندا باس پروكۋراتۋرانىڭ دەرەكتەرىن كەلتىردى, وندا ەلىمىزدىڭ زاڭدارىن بۇزعان شەتەلدىك ازاماتتاردىڭ سانى 2024 جىلى ەداۋىر وسكەن. وسى جىلدىڭ وزىندە 82 مىڭنان اسا ميگرانت اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان, ال 1,2 مىڭعا جۋىق جۇمىس بەرۋشى شەتەلدىك ەڭبەك كۇشىن زاڭسىز پايدالانعان ەكەن.
«جالعان ەڭبەك شارتىن, مەديتسينالىق انىقتامالاردى جاساپ, زاڭسىز ەسەپكە قويعان حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى مەن ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى تۇراتىن قىلمىستىق توپ انىقتالدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترىلىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا, قازىر 13,2 مىڭ شەتەل ازاماتى رەسمي تۇردە جۇمىس ىستەيدى. ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ كوبىندە جۇمىسقا شاقىرۋ رۇقسات قاعازى جوق. زاڭدى جانە زاڭسىز ميگرانتتاردىڭ جيناقتالۋى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قانا ەمەس, قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنىڭ تۋىنداۋىنا اكەلۋى مۇمكىن», دەدى دەپۋتات.
سونىمەن قاتار ول جاھاندانۋ جانە كوشى-قون اعىندارى كۇشەيگەن جاعدايدا شەتەل ازاماتتارىنىڭ قوزعالىسىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, ەڭبەك ميگرانتتارىن زاڭداستىرۋ جۇيەسىن دامىتۋ جانە زاڭسىز كوشى-قون مەن ەڭبەك رەسۋرسىن پايدالانۋدى ۇيىمداستىرۋشىلارعا جازانى قاتاڭداتۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
وتىرىستا امانگەلدى نۇعمانوۆ ۇكىمەتتى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى ەكونوميكاعا بەلسەندى تارتۋ ارقىلى اۋىلدىق اۋماقتاردى مەملەكەتتىك قولداۋدى جانە ولاردىڭ ورنىقتى دامۋىن جاقسارتۋدى كوزدەيتىن شارالار قابىلداۋعا شاقىردى. ال سەناتور سوۆەتبەك مەدەباەۆ ۇلىتاۋ وبلىسىنداعى تۇيتكىلدەرگە نازار اۋدارىپ, وڭىردە پوليتسيا دەپارتامەنتى مەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە ارنالعان مەديتسينالىق مەكەمە عيماراتتارىن سالۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
