نارىن قۇمىنداعى ماناش اۋىلىندا ومىرگە كەلگەن فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ بالا كەزدەگى ارمانى اسقاق ەدى. ول – تۋعان اۋىلىنا مول سۋ جەتكىزەتىن مامان اتانۋ. الايدا ءبىر اۋىل تۇرعىندارىنىڭ مەيىرىن قاندىرار يرريگاتسيا مامانى ەمەس, تۇتاس ەلدى پاراساتتى پوەزياسىمەن كول-كوسىر رۋحاني بايلىققا كەنەلتكەن اقىن اتاندى. بيىل جاۋھار جىرلارىمەن ۇرپاق جۇرەگىندە ساقتالعان كورنەكتى قالامگەردىڭ تۋعانىنا 85 جىل تولدى. وسىعان وراي اتىراۋدا بىرنەشە ءىس-شارا ءوتتى. وعان اقىننىڭ تۋىستارى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ باسقارما توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتتارى, بەلگىلى ادەبيەتتانۋشى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, تانىمال قالامگەرلەر اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا مەن سۆەتقالي نۇرجان, پوەزيانى فاريزاشا ايالاپ جۇرگەن اقىن قىزدار ارنايى كەلدى.
قازاق كومپوزيتورلارى فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ ولەڭدەرىنە اندەر جازدى. سول اندەردىڭ كەيبىرى «فاريزا – رۋح جانارتاۋى» اتاۋىمەن ۇسىنىلعان تەاترلاندىرىلعان مۋزىكالىق-پوەتيكالىق-مۋلتيمەديالىق قويىلىمدا ورىندالدى. پرەزيدەنت اقىننىڭ مەرەيتويىنا وراي ارنايى حات جولدادى. ونى وبلىس اكىمى سەرىك شاپكەنوۆ ماحامبەت اتىنداعى اكادەميالىق قازاق دراما تەاترىندا وتكەن ءىس-شارادا وقىپ بەردى.
«فاريزا وڭعارسىنوۆا – ۇلت مادەنيەتىن دامىتۋعا زور ۇلەس قوسقان قارىمدى قالامگەر. ول ءتول ادەبيەتىمىزگە جاڭا لەپ اكەلىپ, قايتالانباس قولتاڭباسىن قالدىردى. حالقىنىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنىپ, پوەزيا پاديشاسى اتاندى. قايسارلىق پەن قايراتكەرلىكتىڭ سيمۆولىنا اينالعان سىرشىل اقىن ەر مىنەزىمەن, ءورشىل جىرلارىمەن دارالاندى. تەڭدەسسىز تۋىندىلارى ارقىلى ادام بويىنداعى اسىل قاسيەتتەردى دارىپتەدى. قازاق ارۋىنىڭ بيىك بولمىسىن, قوعامداعى ءرولىن شەبەرلىكپەن سۋرەتتەي ءبىلدى. فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ شوقتىعى بيىك شىعارمالارى مەن ونەگەلى ءومىرى ءالى تالاي ۇرپاققا تاعىلىم بەرەرى انىق. ونىڭ ەسىمىن ەل جادىندا ساقتاۋ – ءبارىمىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز. ءسوز زەرگەرىنىڭ سوڭىندا قالعان مول مۇراسى الداعى ۋاقىتتا دا تەرەڭ زەردەلەنىپ, كەڭىنەن ناسيحاتتالادى دەپ سەنەمىن», دەلىنگەن پرەزيدەنتتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىندا.
اقىننىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان ءىس-شارانىڭ ءبىرى – ادەبي-تانىمدىق كونفەرەنتسيا. بۇل كونفەرەنتسيا تەك اقىننىڭ شىعارماشىلىعىن تالداعان باياندامالارمەن شەكتەلمەدى. ءبىر ەرەكشەلىگى, كونفەرەنتسيادا ف.وڭعارسىنوۆا اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ وقۋشىلارى اقىننىڭ قايتالانباس ورنەگى بولەك ولەڭدەرىن وقىپ, قالامگەرلەردىڭ پىكىرىنە قۇلاق ءتۇردى. ەلگە تانىمال اقىندار مەن شىعارمالارىن زەرتتەپ جۇرگەن فيلولوگ-عالىمدار ءومىرى مەن ولەڭى اجىراماس بۇتىندىككە اينالعانى, ءپىشىمى بولەك, ءورىسى كەڭ, تانىمى تەرەڭ شايىر فاريزانىڭ فەنومەنى تۋرالى اقتارىلا سويلەدى. تىلشىلىكتەن باستالعان قالامگەرلىگى مەن ەل ىسىندەگى قايراتكەرلىك بولمىسىن ءار قىرىنان اشۋعا تالپىندى.
«فاريزا – حالقىمىز ايالاعان اقىن. ونى ەلىمىزدىڭ ءار ءوڭىرى ءوز اقىنىنداي قۇرمەتتەدى. ول دا قازاقتى تۇتاستىققا, بىرلىك پەن ىنتىماققا ۇندەدى», دەدى مەرەكە قۇلكەنوۆ.
قوعام قايراتكەرى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ پىكىرىنشە, «لەنينشىل جاس» گازەتىندە فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ باتىس وڭىرلەردەگى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى قوزعاعان پروبلەمالىق ماقالالارى مەن وچەركتەرى ءجيى جاريالانعان. ول سول كەزدە اتالعان باسىلىمنىڭ مەنشىكتى ءتىلشىسى بولعان.
«جاستار گازەتىنىڭ كەزەكتى ءبىر نومىرىندە «مەن ساعان عاشىق ەمەس ەم» تاقىرىبىمەن توپتاما ولەڭدەرى جاريالاندى. ونىڭ وزگە اقىندارعا ۇقسامايتىن پوەزياسى قالامگەرلەر اراسىندا ۇلكەن سەرپىلىس تۋدىردى. كەيىن «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىنە توپتاما ولەڭدەرى باسىلدى. ادەتتە بۇل جۋرنالدا پوەزياعا مول ورىن بەرىلمەيتىن ەدى. جۋرنالدىڭ سول كەزدەگى باس رەداكتورى تاحاۋي احتانوۆ اقىننىڭ ۇسىنعان ولەڭدەرىنىڭ بىرەۋىن دە قالدىرماي تۇگەل شىعارىپ بەردى. وسىنىڭ وزىنەن اعا بۋىننىڭ اقىن پوەزياسىنا قۇرمەتى بايقالادى», دەدى س.ابدراحمانوۆ.
فاريزا اقىننىڭ ءوزى دە اعا بۋىندى ەرەكشە قۇرمەتتەدى. جاسى ۇلكەن اعالارىن ماماندىعىنا, اتقاراتىن قىزمەتىنە بايلانىستى بولەكتەمەدى. ويتكەنى وتىرىك كولگىرسۋدى بىلمەيتىن, جاساندىلىققا, وتىرىك پەن وسەككە, جاعىمپازدىق پەن جادىگويلىككە جانى قاس بولدى. كوزى تىرىسىندە بەرگەن سۇحباتىندا «بىرەۋدى جاقسى كورسەم, ۇزاق ۋاقىت جاقسى كورەمىن. مەنىڭ بولمىسىم سونداي, ونى وزگەرتۋ مۇمكىن ەمەس» دەگەن ەدى اقىننىڭ ءوزى. اعا بۋىننىڭ ءبارىن «جاقسى ادامدارىم...» دەپ جوعارى باعالادى.
«جاناشىرلار – جاقسى اعا, جايساڭدارىم,
سەندەر باردا اسقاقپىن, قايسار جانىم.
ارقا تاڭىپ سەندەرگە, الدارىڭدا,
ەركە باسىپ جۇرۋگە تايسالمادىم.
سەندەر باردا ۇكىلەپ مىنگەندەيمىن,
جەل ىلەسپەس دالانىڭ اي ساڭلاعىن.
سەندەر بار دەپ ەركىنسىپ بۇلاڭدايمىن,
جۇرت شالقالاپ قارايتىن شىناردايمىن...»
دەپ جاقسى كورگەن, جاناشىرلىق تانىتقان اعالارىنا قارىنداس رەتىندە ەركەلەي ءبىلدى. كەيىن ءوزى ءۇمىت كۇتكەن ءىنى-سىڭلىلەرىنە مەيىرىمىن مولىنان توگىپ, ەركەلەتتى, جىگەرىن جانىدى.
عالىمدىعى دا, اقىندىعى دا ەرەك وڭايگۇل تۇرجاننىڭ ايتۋىنشا, فاريزا – قازاق ليريكاسىنا الابوتەن وزگەرىس اكەلگەن اقىن. اسىرەسە قىزدار پوەزياسىنا كوزقاراستى تۇبەگەيلى وزگەرتتى.
«اقىننىڭ ءار ولەڭى – قۇبىلىس. سارىارقانىڭ سامالىنداي ساف, جەتىسۋدىڭ جەمىسىندەي ءدامدى, شىعىستىڭ ورمانىنداي ويلى پوەزياسى دراماعا قۇرىلعان. ونىڭ پوەزياسىنىڭ مودەلى ەرەكشە. ولەڭ جولدارى داپتەر بەتىن شىمىلدىق قىلىپ اشىپ بەردى. سول جەردەن وقىرمان ءوزىن كورە الادى. ميكرودرامالارى ءۇش كەيىپكەردەن تۇرادى. بۇل – اقىن, «ح» ادام جانە وقىرمان. وسىلايشا اقىن پوەزياسىن وقىعاندار جۇرەگىنە جۇماق ورناتادى», دەدى و.تۇرجان.
دەگەنمەن ءدال فاريزا اقىن سەكىلدى جىر جازۋ وڭاي ەمەس. سولاي دەسەك تە, «فاريزا جانە اقىن سىڭلىلەرى» اتتى پوەتيكالىق كەشتە ءبىر توپ اقىن ولەڭىن وقىدى. ماسەلەن, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ماحامبەت جانە ت.ايبەرگەنوۆ اتىنداعى سىيلىقتاردىڭ لاۋرەاتى وڭايگۇل تۇرجان اقىن اپاسىنىڭ بولمىسىن بىلايشا سومداپ بەردى.
«سارى قۇمىندا نارىننىڭ شاشىلادى iز,
تالاي قىس كەپ, جاز دا ءوتتi, اسىعا كۇز.
التىن قۇمنان التىن جىر ويعان اقىن,
بۇل كۇندە شاشى دا اڭىز, اتى دا اڭىز.
ءور جىرى كiمدi دە جالت قاراتاتىن,
جانىڭنىڭ جازىپ بەرەر جاراقاتىن...»
ادەبيەتتانۋشى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جانات اسكەربەكقىزىنىڭ جىرى دا نازار اۋدارارلىق. اياۋلى اقىنمەن 17 جاسىندا بەلگىلى قالامگەر سۆەتقالي نۇرجان تانىستىرعان.
«وڭ قاناتىڭدا – قىرىق قىز,
سول قاناتىڭدا – قىرىق قىز
سايالاپ سەندىك مەيىردى
پاڭدانا باسىپ ءجۇرىپپىز.
التىننان قاداپ تۇيمەسىن,
كۇمىسپەن كۇپتەپ كۇيمەسىن
ولەڭ-ارۋدى الپەشتەپ,
ورلىكپەن تاپتىڭ ۇيلەسىم.
بولمىسى دارا جالقى ەدىڭ,
ماڭدايعا باستى ءمارت ەلىڭ.
جالعاندى تاستاپ ادىرا
مەكەندەپ الدىڭ جان ءتورىن...» دەيدى ول.
فاريزاشا ولەڭدى سۇيگەن اقىننىڭ قاتارىندا ت.ايبەرگەنوۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى تاناگوز تولقىنقىزى دا بار. ونىڭ ادەمى ورىلگەن ولەڭىنەن ساعىنىش تا, شىنايىلىق تا بايقالادى.
«بارلىق ەستەن اداساتىن ساتتەرگە,
جان وتىمەن جاناساتىن ساتتەرگە,
جۇرەك پەن مي تالاساتىن ساتتەرگە,
قاسىرەتىڭنەن ءارى اساتىن ساتتەرگە
بەردىم سەنىڭ اتىڭدى.
ساعىنىشقا بۋىندىرعان قوس قولمەن,
قۇشتارلىققا سەنى عانا حوش كورگەن,
ازابىما سەنى عانا دوس كورگەن,
ۇمىتىمە ءار كۇن سايىن بوس كەلگەن
بەردىم سەنىڭ اتىڭدى...»,
دەپ جىر ارنادى.
قازاق پوەزياسىنا مول مۇرا قالدىرعان فاريزا وڭعارسىنوۆا ساز اسپاپتارىن دا جەتىك مەڭگەرگەنى داۋ تۋدىرماس شىندىق. ماسەلەن, دومبىرامەن قازاق كومپوزيتورلارىنىڭ كۇيىن ناقىشىنا كەلتىرە ورىنداعانىن كوپشىلىك بىلمەۋى مۇمكىن. ءتىپتى ماندولينا شەرتىپ, قوبىزدى دا كۇڭىرەتتە تارتقان. اقىننىڭ مەرەيتويى قارساڭىندا اتىراۋ وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ قورىنا ونىڭ وسىنداي بۇيىمدارى تاپسىرىلدى. ونى وسى كەزگە دەيىن ءسىڭلىسى الماگۇل وڭعارسىنوۆا كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ كەلگەن. مۋزەي تورىنەن ورىن العان قۇندى جادىگەرلەر قاتارىندا اقىننىڭ كيگەن كيىمدەرى, كىتاپتارى مەن فوتوسۋرەتتەرى, ءتىپتى قولجازبالارى مەن حاتتارى دا بار.
اتىراۋ وبلىسى
