قاجەتتىلىك ءتىلدىڭ ءورىسىن كەڭەيتەدى

وسى ءبىر وڭ وزگەرىستىڭ سيپاتىن تالداپ, بۇعان دەيىن كىرپىگى عانا قيمىلداپ كەلگەن قازاق ءتىلى كوسەگەسىنىڭ كوگەرۋىنە نە سەبەپ بولدى دەگەن ويماقتاي ويدى اقىل تارازىسىنا سالىپ ساراپتاپ كوردىك. ءتىل ۇيرەنۋگە دەن قويۋدىڭ نەگىزگى سەبەبى قاجەتتىلىكتەن ەكەن. قازىر قوعامدىق ورىنداردىڭ كوپشىلىگىندە كەشەگى كەڭەس زامانىندا وتباسى وشاق قاسىنان اسپاي قالعان انا ءتىلىمىزدىڭ قولدانىس اياسى كەڭەيە باستادى. بۇعان تىلدەردى وقىتۋ ورتالىعىنىڭ دا قوسىپ وتىرعان ۇلەسى قوماقتى. ءسال تاراتىپ ايتاتىن بولساق, وڭىردە 21 تىلدەردى وقىتۋ ورتالىعى مەم­لەكەتتىك جانە اعىلشىن تىلدەرى كۋرستارىن ۇزبەي جۇرگىزەدى. ءتىل مەڭگەرۋگە, مايەگىنەن ءنار الۋعا, كۇندەلىكتى قاتىناس قۇرالى رەتىندە پايدالانۋعا شىنداپ نيەت قويىپ, تالپىنۋشىلار قا­تا­رى ۋاقىت وتكەن سايىن كوبەيە ءتۇستى. بۇگىنگى تاڭدا ءبىر وبلىستىق, ءبىر قالالىق, 17 اۋداندىق وقۋ-ادىستەمەلىك ورتالىعى جۇمىس ىستەپ تۇر. ناتيجەسى دە ءتاپ-ءتاۋىر. 2023 جىلى ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن 1528 تىڭداۋشىعا سەرتيفيكات بەرىلدى. بىزدىڭشە سەرتيفيكات زامانداسىمىزدىڭ ءتىلدى قانشالىقتى مەڭگەرگەندىگىن ايقىندايتىن قۇجات بولعانىمەن, ەڭ باستىسى كوڭىلدەگى پەيىل, جۇرەكتەگى مەيىر ءتارىزدى. جاتىق, ادەمى, اۋەزدى ءتىلدى مەڭگەرۋگە دەگەن جاستاردىڭ بويىنداعى قۇشتارلىقتى كورگەن سايىن جۇرەگىڭ جىليدى. وبلىستاعى قازاق ءتىلىن ەركىن مەڭگەرگەن زامانداستارىمىزدىڭ تالايىن ءوز گازەتىمىز – «Egemen»-دە جازىپ, مەرەيىن ۇستەم ەتتىك. بۇل دا – جاس­­تاردىڭ ىنتا-ىقىلاسىن ارتتىرا تۇسەتىن قولداۋ. وزگەگە ۇلگى, بىلىكتىلىكتىڭ, بىلىمدىلىكتىڭ ادەمى مىسالى. 2024 جىلى 322 توپ ۇيىمداستىرىلىپ, ولارعا 3727 تىڭداۋشى قابىلداندى. ولاردىڭ 3103-ءى جەرگىلىكتى ۇلت ءتىلىن وقىپ ءبىلۋدى ماقسات تۇتسا, 624 جاستىڭ ىقىلاسى اعىلشىن تىلىنە اۋعان. قازاق ءتىلىن وقىپ ۇيرەنۋگە ىقىلاس قويعانداردىڭ كوپتىگىن وسى ءبىر عانا مىسالدان اڭعارۋعا بولادى.

وقۋ ۇدەرىسى بەسدەڭگەيلىك قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ستاندارتتار مەن بىرۇلگى باعدارلاماسىنا سايكەس مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋدىڭ ۇشدەڭ­گەيلى وقۋ باعدارلامالارى اياسىندا «قازتەست» جۇيەسىنىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەنى بويىنشا جۇرگىزىلەدى. 2024 جىلى وبلىستا قازاق ءتىلىن ەركىن, بەيرەسمي فورماتتا وقىتاتىن 20 كلۋب اشىلىپ, 255 تىڭداۋشى ءدارىس الدى. وبلىس ورتالىعىندا شتات كەستەسىنە سايكەس 147 ادام جۇمىس ىستەيدى. اۋدان, قالا ورتالىقتارىندا قازاق ءتىلىن ەركىن فورماتتا ۇيرەتەتىن «تىلدەسەيىك, دوس­تار!», «سويلە kz», «قازاقشا سويلە», «مارتەبە», «قازاق ءتىلى وڭاي», «كەل, قازاقشا سويلەيىك!», ء«تىل مارتەبەسى – ەل مارتەبەسى», «قىزىقتى قازاق ءتىلى», «زەيىن», «قازاقشا سويلەسەيىك!», «ۇيدە سويلەيىك», ء«تىل.kz», «مەملەكەتتىك ءتىل – مەرەيىم», ء«تىلتانىم» كلۋبتارى جۇمىس ىستەيدى.

«بيىل رەسپۋبليكالىق «قازتەست» ورتالىعىمەن بىرلەسىپ, وبلىستىڭ 1000 تىڭداۋشىسىنان دياگنوستيكالىق تەست الىندى, – دەيدى وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى ايگۇل تالپاقوۆا, – تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, العاش رەت قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋدى ناسيحاتتاۋعا, قولداۋعا ارنالعان Qaz_Tech اتتى IT جوباسىنىڭ بايقاۋى وتكىزىلدى. 2024 جىلى 6 مەملەكەتتىك مەكەمەگە ءتىل زاڭ­­نا­­ماسىنىڭ ساقتالۋى بويىنشا پروفي­­لاك­تيكالىق باقىلاۋ جۇمىس­تارى جۇر­­گى­زىلدى. بيىل مەملە­كەت­تىك ور­گان­­دار­داعى مەملەكەتتىك تىلدەگى شى­عىس قۇ­جات­تاردىڭ ۇلەسى 95 پايىزدى قۇرادى».

بۇل تاراپتاعى ءىس ىلگەرى باسقانىمەن, بۋراباي, جاقسى اۋداندارىندا مەملە­كەت­تىك تىلدە ءىس جۇرگىزۋ ۇلەسى تومەن ەكەن­ى بەلگىلى. دەمەك ال­داعى ۋاقىتتا ءجىتى كوڭىل ءبولىپ, ورتاق شارۋا­نىڭ ىلگەرى جىلجۋىنا ىقپال ەتكەن ءجون.

ءتىل ساياساتىنىڭ ماڭىزدى باعىتى­نىڭ ءبىرى – ونوماستيكا ماسەلەسى. بيىل وڭىردەگى كوڭىلگە دەمەۋ بولار جاقسى­لىقتىڭ نىشانىن ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتا كەتۋگە بولادى. جىل باسىنان بەرى ءمان-ماز­­مۇنى يدەولوگيالىق تۇرعىدان ابدەن ەسكىرگەن 54 كوشە جاڭا اتاۋعا يە بول­دى. شىنتۋايتىندا, وبلىستىڭ ەلدى مە­­كەن­دەرىندە توتاليتارلىق كەزەڭ­­­­نەن مۇرا بولىپ قالعان كەلەڭسىز كورى­نىس سەڭ­دەي سىرەسىپ تۇرعان. ەندى, مىنە, قۇر­ساۋى بۇزىلىپ, ىدىراي باستادى. جاڭا زامان­نىڭ, جارقىن زاماننىڭ ساۋلەسى ءتۇستى دەگەن وسى. بۇل تاراپتا اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن شارۋا قولعا الىنىپ جاتىر.

«2024 جىلى 13 اقپاندا وبلىستىق ونوماستيكا كوميسسياسىنىڭ وتىرىسى وتكىزىلىپ, 14 اۋىل, 5 اۋىلدىق وكرۋگتى, 33 كوشەنى قايتا اتاۋعا وڭ قورىتىندى بەرىلدى, – دەيدى ايگۇل دۇزەلبايقىزى, – كوكتەمدە بىرقاتار وڭىردە سۋ تاسقىنى بولىپ, سالدارىنان جۇمىس ءسال كىدىرىپ قالدى».

كوكشەتاۋدىڭ كوشەلەرىندە «ساقاۋ» جارناما قاپتاپ تۇراتىندىعى كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەتىن. كەيىنگى ۋاقىتتا بۇل باعىتتا بيزنەس وكىلدەرىمەن دە تىعىز بايلانىستا جۇمىس جۇرگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, كورنەكى اقپاراتتار مەن دەرەكتەمەلەردى زاڭناما تالاپتارىنا سايكەس رەسىمدەۋ بويىنشا 2024 جىلعا ارنالعان وبلىستىق جۇمىس جوسپارى ازىرلەنىپ, بەكىتىلىپتى. جۇمىس جوسپارىنا سايكەس وبلىستا 3 263 كورنەكى اقپارات زەردەلەنگەن. جۇرگىزىلگەن جۇمىس ناتيجەسىندە 1 265 كورنەكى اقپاراتقا تۇزەتۋ ەنگىزىلگەن. وسىلايشا, بۇرىن ماعىناسى بۇلدىر جارنامالىق سيپاتتاعى جازبالار ءبىر ىزگە ءتۇسىرىلىپ, ساۋاتتى جازىلا باس­تادى. شىنتۋايتىندا, بۇل دا تۋعان ءتىلىمىزدىڭ تۇعىرى بيىكتەۋىنە قوسىلعان ۇلەس دەپ باعالاۋعا بولادى. بۇدان بولەك, كاسىپكەرلەرگە زاڭناما تالاپتارىن جان-جاقتى ءتۇسىندىرىپ, اقپاراتتىق سۇيەمەلدەۋ بويىنشا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بەتتەرىندە 407 ماقالا, الەۋمەتتىك جەلىلەردە 836 اقپارات جاريالانعان. جارنامالار مەن كورنەكى اقپاراتتاردى رەسىمدەۋدە كاسىپ­كەرلەرگە ادىستەمەلىك كومەك كورسەتۋ ماق­ساتىندا وبلىستا جەدەل جەلى جۇمىس ىستەيدى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 6 مىڭنان استام كاسىپكەر جەدەل جەلىگە جۇگىنىپ, تەگىن ادىستەمەلىك كومەكپەن قامتىلدى. مامىر ايىندا وبلىستا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرى مۇعالىمدەرى­نىڭ ءتىل فورۋمى وتكىزىلسە, ماۋسىم ­ايىندا «تىلدىك ورتاعا نەگىزدەلگەن ءتىل ساياساتىن جۇرگىزۋ ماسەلەلەرى» تاقى­رىبىندا رەسپۋبليكالىق سەمينار ۇيىم­داستىرىلدى. ءتىل مەرەكەسى ونكۇن­دىگى اياسىندا وبلىستا 2000-نان استام ءىس-شارا وتكىزىلدى. قازان ايىندا «Qazaq tili Legasy» اتتى وبلىستىق سەمينار, «قازىرگى قازاق ءتىلى: ادىستەمە جانە تاجى­ري­بە» اتتى وبلىستىق كونفەرەن­تسيا ءوتتى.

تۇرعىنداردىڭ تىلدىك مادەنيەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان كوپتەگەن ءىس-شارا جۇيەلى وتكىزىلىپ تۇرادى. ماسەلەن, «مەملەكەتتىك ءتىل – تاۋەلسىزدىك سيمۆولى», «مەملەكەتتىك ءتىل جانە بۇقارالىق اقپا­رات قۇرالدارى», «ساۋاتتى جار­ناما – ءتىل ابىرويى» وبلىستىق باي­قاۋ­لارىن جانە باسقالارىن اتاۋعا بولادى. مەم­لە­كەتتىك ءتىلدىڭ قوعامدىق ءرولى مەن ماڭى­زىن ارتتىرۋ, ءتىل ساياساتىن جۇزەگە اسى­رۋعا ەرەكشە ۇلەس قوسقان تۇلعالاردى قول­داۋ ماقساتىندا, وبلىس اكىمىنىڭ ء«تىل جانا­شىرى» سىيلىعى تاعايىندالىپ, ­10 اتا­لىم بويىنشا جۇلدەگەرلەر انىق­تالادى.

وسىنداي ءماندى دە ماڭىزدى شارا­لاردىڭ ارقاسىندا انا ءتىلىمىزدىڭ اجارى كىرىپ, كوپ-كورىم جاقسارىپ قالدى. قازىر وڭىردەگى ءتىل جاناشىرلارى اتقارىلعان سان سالالى شارۋانى كورىپ, بوركىن كوككە لاقتىرعانداي قۋانىپ ءجۇر. ءتىل تىزگىنىن ۇزارتقان تىرلىك ۇزاعىنان ءسۇيىندىرسىن دەگىڭ كەلەدى.

اقمولا وبلىسى