ءوڭىر جاڭالىقتارىنا قۇلاق تۇرە ءجۇرىپ «بالالارعا دەنساۋلىق» اتتى قوعامدىق قور تۋرالى ەستىپ قالاتىنىمىز بار. العاشىندا قاپتاعان قورلاردىڭ ءبىرى بولار دەپ اسا كوپ ءمان بەرە قويماعان ەدىك, الايدا اتالمىش قوردىڭ ناۋقاس بالالاردى ەمدەۋگە شىنداپ كىرىسىپ, قاناتتانا جۇمىس جاساۋى ول تۋرالى بىلۋگە ۇمتىلدىردى.
ءوزىمنىڭ ۇلىم سال اۋرۋىمەن اۋىردى. ۇلىمدى ارقالاپ بارماعان جەرىم, باسپاعان تاۋىم قالمادى. قازىر ول ءوز اياعىمەن جۇرەتىن دارەجەگە جەتتى, بىراق ءالى سويلەي المايدى, دەپ اڭگىمەسىن مۇڭايا باستاعان ەلەنا دەدوۆانىڭ «بالالارعا دەنساۋلىق» اتتى قور قۇرىپ, شىرىلداي جۇمىستانۋىنىڭ سەبەبى وسىندا ەكەن. بالاسىن ەمدەتە ءجۇرىپ, ەم-دومنىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرىپ العان ول بالاسىنىڭ ەمىن ءوزى جاساپ, اقىرى اياقتان تۇرعىزادى. وسىدان سوڭ-اق وعان تاعدىرى, مۇڭى ءبىر اتا-انالار حابارلاسا باستاعان. ساۋدا سالاسىنىڭ مامانى بولسا دا نارىق زامانىندا بازاردىڭ نەمەسە كاسىپكەرلىكتىڭ قازانىن قايناتپاي, بالالاردىڭ اماندىعى ءۇشىن بىلەك سىبانا كۇرەسىپ جۇرگەن 41 جاستاعى كەلىنشەكتىڭ باسقارۋىنداعى قوعامدىق قور قازىر اقتاۋدا بەلگىلى ورىنعا اينالدى. وسىدان 8 جىل بۇرىن اتا-انالاردىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان قور العاشىندا 22 بالاعا قىزمەت كورسەتتى. جىلقى شارۋاشىلىعىنىڭ باسشىسى ۆيكتور كوبزەۆتىڭ كومەگىمەن قورعا تىركەلگەن بالالاردى نۇسقاۋشى تەگىن نەگىزدە جىلقىعا مىنگىزىپ, ەمدەپ, جاتتىقتىردى. بالالاردى يپپوتەراپيامەن بىرگە جان-جاقتى ەمدەۋ كەرەك ەكەندىگىن سەزگەن ە.دەدوۆا قورعا پسيحولوگ ماماندى جۇمىسقا الدى. العاشقى وڭ ناتيجەلەردىڭ بەلگىسى اتا-انالار نازارىن بىردەن اۋدارعان بولۋ كەرەك, 2009 جىلى ەمدەلۋشى بالا سانى بىردەن ءۇش ەسەلەنگەن. سىرقات بالالار سانىنىڭ كوپتىگى جانە ەمدەۋدى قولعا العانداردىڭ بەلسەندىلىگى كەڭ قولداۋ تاۋىپ, ر.جۇماعاليەۆانىڭ جەكە ەمحاناسى بالالاردى تەگىن ەمدەۋگە كومەكتەسىپ, قىتايدان كەلگەن دارىگەرلەردىڭ ەم جۇرگىزۋىنە جاعداي جاساعان. ولار ءۇش جىل بويى بالالاردى ەمدەپ, ورتالىق ماماندارىنا تاجىريبەلىك تۇرعىدا كومەك بەرەدى.
وسى كەزدەن باستاپ ارنايى ساۋىقتىرۋ ورتالىعىن اشسام دەگەن ماقسات پايدا بولدى, دەيدى ەلەنا. سول جىلى بالا سانى 170-كە جەتىپ, تۇراقتى دەمەۋشىلەر مەن ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن عيمارات جالداپ, سىرقاتتاردى كەشەندى نەگىزدە ەمدەي باستايدى. ايىنا 550 مىڭ تەڭگەگە عيمارات جالداعانمەن, بالالاردى تەگىن ەمدەيدى, بىراق مامانداردىڭ تۇرعىندارعا اقىلى نەگىزدە كەڭەس بەرۋىنە تۋرا كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە ماماندارعا تولەنەتىن جالاقىنى قوسىڭىز! ءارتۇرلى الەۋمەتتىك تاپسىرىستار مەن گرانتتاردى ۇتىپ الىپ, ءبىرىن بىرىنە جەتكىزىپ تىرلىك ەتكەن قور قانشاما قيىندىقتاردى ارتقا تاستاپ بۇگىندە اياعىن ءوزى دە نىق باسۋعا جارادى. قازىر رەاورتالىقتا تىركەلگەن 16 جاسقا دەيىنگى سال اۋرۋى, جۇيكە اۋرۋلارى, داۋنا, اۋتيزم, ت.ب. سىرقاتتارى بار 344 بالاعا كەشەندى تۇردە ماسساج, ەمدىك جاتتىعۋلار, ۆاكۋمدىق تەراپيا, شاعىن ساۋنا, فيزيوتەراپيا ەمدەرى كورسەتىلىپ, پسيحولوگ, اللەرگولوگ, لوگوپەد-دەفەكتولوگ, نەۆروپاتولوگ, جۇرەك جانە كوز دارىگەرلەرى قىزمەت ەتەدى.
جۇيكە جۇيەسىن ەمدەۋگە ارنالعان «اتلانت» كوستيۋمدەرى مەن وزگە دە جاتتىعۋ, ەمدەۋ قۇرالدارى ساتىپ الىنعان. ماڭعىستاۋدىڭ كورىكتى جەرلەرىنە, تابيعات اياسىنا سەرۋەن ۇيىمداستىرىلادى. ورتالىق ۇسىنعان ەمدى جۇيەلى جانە ۇزدىكسىز جۇرگىزۋ ءۇشىن اتا-انالارمەن ارنايى جۇمىس جۇرگىزىلەدى. بالالار ءۇشىن ارنايى ەكى جىلقى ساتىپ الىنىپ, نۇسقاۋشىنىڭ كومەگىمەن بالالار ات قوراعا بارىپ جاتتىعادى, جىلقىعا ءمىنىپ سەرۋەندەيدى. قۋانىشتىسى – جۇيەلى جۇرگىزگەن جۇمىس ناتيجەسىز ەمەس, دالەلى – ءوز قولىمەن قاسىق ۇستاپ, تاماق جەۋدى ۇيرەنگەن جانە اياعىنا تۇرعان بالالار! ە.دەدوۆا جەتەكشىلىك ەتەتىن قور اياسىنداعى ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ وڭ ىستەرى تۋرالى ەستىگەن اتا-انالار مەن سابيلەر رەسپۋبليكانىڭ وزگە وڭىرلەرىنەن دە كەلىپ, ەم, كەڭەس الاتىن كورىنەدى. قور رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى سىي-سياپاتتاردان كەندە ەمەس. مۇنىڭ ءبارى العا – ىلگەرىلەۋدىڭ, جۇمىس جاساۋداعى ءادىس-تاسىلدەردى جەتىلدىرىپ وتىرۋدىڭ, زاماناۋي قۇرال-جابدىقتار الىپ, ونى ىسكە ءساتتى قوسا ءبىلۋدىڭ جەمىسى.
جەكە عيماراتىمىز بولسا, ءىرى كولەمدەگى قاراجاتقا عيمارات جالداعانشا, سول قارجىنى ناۋقاس بالالاردى وڭالتۋعا جۇمسار ەدىك, سونداي-اق, قىس مەزگىلىندە اشىق الاڭقايدا جىلقىمەن جاتتىعۋ وتكىزۋ سىرقات بالالار ءۇشىن قيىندىق تۋدىرادى, جابىق الاڭ بولسا دەگەن ەكى ارماندى العا قويعان ەلەنا وعان جەتۋ جولىندا تىنباي جۇمىستانىپ كەلەدى. جەكە عيماراتقا قول جەتكىزەتىن كۇن دە الىس ەمەس سەكىلدى, اقتاۋ قالاسىنىڭ جاڭا شاعىن اۋداندارىنىڭ بىرىنەن اۋقىمدى جەر تەلىمى ءبولىنىپ, قۇرىلىستىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى جاساقتالۋدا. «بۇل – ەڭ باستىسى. ەندى سىرقات بالالاردى الاڭداماي ەمدەۋگە, الەمدەگى وزىق تاجىريبەلەردى ۇيرەنۋگە جانە قولدانۋعا سەنىمدى كىرىسەتىن بولامىز», دەيدى ە.دەدوۆا.
ەلەنامەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ورتالىققا كەلۋشىلەردىڭ كوپتىگىن اڭعاردىق. ءار ءبولمەدەن مامانداردان ەم العان, ەشنارسەدەن حابارسىز نارەستەلەر مەن جانىن مۇڭ مەن ءۇمىت مازالاعان انالاردى كوزىمىز شالدى. دارىگەرلىك ماماندىقتى تاڭداماي-اق, سىرقات بالالار اراسىنا قاناتىمەن سۋ سەپكەن قارلىعاشتاي بولىپ دەنساۋلىقتىڭ ءۇمىتىن جاعىپ جۇرگەن ەلەنانىڭ تاباندىلىعىنا ءسۇيسىنبەسكە بولمايدى.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.
ءوزىمنىڭ ۇلىم سال اۋرۋىمەن اۋىردى. ۇلىمدى ارقالاپ بارماعان جەرىم, باسپاعان تاۋىم قالمادى. قازىر ول ءوز اياعىمەن جۇرەتىن دارەجەگە جەتتى, بىراق ءالى سويلەي المايدى, دەپ اڭگىمەسىن مۇڭايا باستاعان ەلەنا دەدوۆانىڭ «بالالارعا دەنساۋلىق» اتتى قور قۇرىپ, شىرىلداي جۇمىستانۋىنىڭ سەبەبى وسىندا ەكەن. بالاسىن ەمدەتە ءجۇرىپ, ەم-دومنىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرىپ العان ول بالاسىنىڭ ەمىن ءوزى جاساپ, اقىرى اياقتان تۇرعىزادى. وسىدان سوڭ-اق وعان تاعدىرى, مۇڭى ءبىر اتا-انالار حابارلاسا باستاعان. ساۋدا سالاسىنىڭ مامانى بولسا دا نارىق زامانىندا بازاردىڭ نەمەسە كاسىپكەرلىكتىڭ قازانىن قايناتپاي, بالالاردىڭ اماندىعى ءۇشىن بىلەك سىبانا كۇرەسىپ جۇرگەن 41 جاستاعى كەلىنشەكتىڭ باسقارۋىنداعى قوعامدىق قور قازىر اقتاۋدا بەلگىلى ورىنعا اينالدى. وسىدان 8 جىل بۇرىن اتا-انالاردىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان قور العاشىندا 22 بالاعا قىزمەت كورسەتتى. جىلقى شارۋاشىلىعىنىڭ باسشىسى ۆيكتور كوبزەۆتىڭ كومەگىمەن قورعا تىركەلگەن بالالاردى نۇسقاۋشى تەگىن نەگىزدە جىلقىعا مىنگىزىپ, ەمدەپ, جاتتىقتىردى. بالالاردى يپپوتەراپيامەن بىرگە جان-جاقتى ەمدەۋ كەرەك ەكەندىگىن سەزگەن ە.دەدوۆا قورعا پسيحولوگ ماماندى جۇمىسقا الدى. العاشقى وڭ ناتيجەلەردىڭ بەلگىسى اتا-انالار نازارىن بىردەن اۋدارعان بولۋ كەرەك, 2009 جىلى ەمدەلۋشى بالا سانى بىردەن ءۇش ەسەلەنگەن. سىرقات بالالار سانىنىڭ كوپتىگى جانە ەمدەۋدى قولعا العانداردىڭ بەلسەندىلىگى كەڭ قولداۋ تاۋىپ, ر.جۇماعاليەۆانىڭ جەكە ەمحاناسى بالالاردى تەگىن ەمدەۋگە كومەكتەسىپ, قىتايدان كەلگەن دارىگەرلەردىڭ ەم جۇرگىزۋىنە جاعداي جاساعان. ولار ءۇش جىل بويى بالالاردى ەمدەپ, ورتالىق ماماندارىنا تاجىريبەلىك تۇرعىدا كومەك بەرەدى.
وسى كەزدەن باستاپ ارنايى ساۋىقتىرۋ ورتالىعىن اشسام دەگەن ماقسات پايدا بولدى, دەيدى ەلەنا. سول جىلى بالا سانى 170-كە جەتىپ, تۇراقتى دەمەۋشىلەر مەن ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن عيمارات جالداپ, سىرقاتتاردى كەشەندى نەگىزدە ەمدەي باستايدى. ايىنا 550 مىڭ تەڭگەگە عيمارات جالداعانمەن, بالالاردى تەگىن ەمدەيدى, بىراق مامانداردىڭ تۇرعىندارعا اقىلى نەگىزدە كەڭەس بەرۋىنە تۋرا كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە ماماندارعا تولەنەتىن جالاقىنى قوسىڭىز! ءارتۇرلى الەۋمەتتىك تاپسىرىستار مەن گرانتتاردى ۇتىپ الىپ, ءبىرىن بىرىنە جەتكىزىپ تىرلىك ەتكەن قور قانشاما قيىندىقتاردى ارتقا تاستاپ بۇگىندە اياعىن ءوزى دە نىق باسۋعا جارادى. قازىر رەاورتالىقتا تىركەلگەن 16 جاسقا دەيىنگى سال اۋرۋى, جۇيكە اۋرۋلارى, داۋنا, اۋتيزم, ت.ب. سىرقاتتارى بار 344 بالاعا كەشەندى تۇردە ماسساج, ەمدىك جاتتىعۋلار, ۆاكۋمدىق تەراپيا, شاعىن ساۋنا, فيزيوتەراپيا ەمدەرى كورسەتىلىپ, پسيحولوگ, اللەرگولوگ, لوگوپەد-دەفەكتولوگ, نەۆروپاتولوگ, جۇرەك جانە كوز دارىگەرلەرى قىزمەت ەتەدى.
جۇيكە جۇيەسىن ەمدەۋگە ارنالعان «اتلانت» كوستيۋمدەرى مەن وزگە دە جاتتىعۋ, ەمدەۋ قۇرالدارى ساتىپ الىنعان. ماڭعىستاۋدىڭ كورىكتى جەرلەرىنە, تابيعات اياسىنا سەرۋەن ۇيىمداستىرىلادى. ورتالىق ۇسىنعان ەمدى جۇيەلى جانە ۇزدىكسىز جۇرگىزۋ ءۇشىن اتا-انالارمەن ارنايى جۇمىس جۇرگىزىلەدى. بالالار ءۇشىن ارنايى ەكى جىلقى ساتىپ الىنىپ, نۇسقاۋشىنىڭ كومەگىمەن بالالار ات قوراعا بارىپ جاتتىعادى, جىلقىعا ءمىنىپ سەرۋەندەيدى. قۋانىشتىسى – جۇيەلى جۇرگىزگەن جۇمىس ناتيجەسىز ەمەس, دالەلى – ءوز قولىمەن قاسىق ۇستاپ, تاماق جەۋدى ۇيرەنگەن جانە اياعىنا تۇرعان بالالار! ە.دەدوۆا جەتەكشىلىك ەتەتىن قور اياسىنداعى ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ وڭ ىستەرى تۋرالى ەستىگەن اتا-انالار مەن سابيلەر رەسپۋبليكانىڭ وزگە وڭىرلەرىنەن دە كەلىپ, ەم, كەڭەس الاتىن كورىنەدى. قور رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى سىي-سياپاتتاردان كەندە ەمەس. مۇنىڭ ءبارى العا – ىلگەرىلەۋدىڭ, جۇمىس جاساۋداعى ءادىس-تاسىلدەردى جەتىلدىرىپ وتىرۋدىڭ, زاماناۋي قۇرال-جابدىقتار الىپ, ونى ىسكە ءساتتى قوسا ءبىلۋدىڭ جەمىسى.
جەكە عيماراتىمىز بولسا, ءىرى كولەمدەگى قاراجاتقا عيمارات جالداعانشا, سول قارجىنى ناۋقاس بالالاردى وڭالتۋعا جۇمسار ەدىك, سونداي-اق, قىس مەزگىلىندە اشىق الاڭقايدا جىلقىمەن جاتتىعۋ وتكىزۋ سىرقات بالالار ءۇشىن قيىندىق تۋدىرادى, جابىق الاڭ بولسا دەگەن ەكى ارماندى العا قويعان ەلەنا وعان جەتۋ جولىندا تىنباي جۇمىستانىپ كەلەدى. جەكە عيماراتقا قول جەتكىزەتىن كۇن دە الىس ەمەس سەكىلدى, اقتاۋ قالاسىنىڭ جاڭا شاعىن اۋداندارىنىڭ بىرىنەن اۋقىمدى جەر تەلىمى ءبولىنىپ, قۇرىلىستىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى جاساقتالۋدا. «بۇل – ەڭ باستىسى. ەندى سىرقات بالالاردى الاڭداماي ەمدەۋگە, الەمدەگى وزىق تاجىريبەلەردى ۇيرەنۋگە جانە قولدانۋعا سەنىمدى كىرىسەتىن بولامىز», دەيدى ە.دەدوۆا.
ەلەنامەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ورتالىققا كەلۋشىلەردىڭ كوپتىگىن اڭعاردىق. ءار ءبولمەدەن مامانداردان ەم العان, ەشنارسەدەن حابارسىز نارەستەلەر مەن جانىن مۇڭ مەن ءۇمىت مازالاعان انالاردى كوزىمىز شالدى. دارىگەرلىك ماماندىقتى تاڭداماي-اق, سىرقات بالالار اراسىنا قاناتىمەن سۋ سەپكەن قارلىعاشتاي بولىپ دەنساۋلىقتىڭ ءۇمىتىن جاعىپ جۇرگەن ەلەنانىڭ تاباندىلىعىنا ءسۇيسىنبەسكە بولمايدى.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.
