بىرلىكتى ساقتاۋداعى يسلامنىڭ ورنى

تاريح بەتىن پاراقتاساق, قاي ءداۋىر, قانداي قوعام بولماسىن, ءدىننىڭ ورنى ەرەكشە بولعانىن بايقايمىز. بەلگىلى ءبىر سەنىمسىز جۇيە بولماعانىن كورەمىز. ياعني, ءدىنسىز ءومىر كۇنسىز تىرلىك كەشە المايتىنىڭ سەكىلدى انىق نارسە. اقيقاتى وسى. عاسىرلاردىڭ قويناۋىنا ءسىڭىپ كەتكەن قاي زاماننىڭ جۇيەسىن, وي-تانىمىن الىپ قاراساق تا, تىپتەن بىرنەشە سەنىم قاتار دامىعان قوعامدى الساق تا, سان عاسىرلار قالىپتاسىپ, ءوزىنىڭ نەگىزىن, مەكتەبىن قا­لىپتاستىرعان دىندەر ارقاشان دا ادامزات بالاسى ءۇشىن ايرىقشا مانگە يە ەكەندىگىن اڭعارامىز. زايىرلى قوعامنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنىڭ تۇراقتى, ىنتىماقتى بولۋىنىڭ العىشارتى دا وسى – ءداستۇرلى, تامىرى تەرەڭ ءدىني سەنىم جۇيەسى. ءداستۇرلى ءدىن مەملەكەت ىرگەتاسىنىڭ بەرىك بولۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. الايدا اعىسى الابوتەن, كوزدەگەنى بىرلىك ەمەس, «ءبولىپ الىپ بيلەۋ», جىكشىلدىككە جول باستايتىن جات اعىمداردىڭ دا ەل بىرلىگىنە سىزات ءتۇسىرىپ, مەملەكەت ۇستانىمىنا قايشى كەلىپ, قايسىبىر جاعدايلاردا قاۋىپ ءتوندىرىپ جاتاتىنىن دا ايتا كەتۋىمىز كەرەك. بۇل سوزىمىزگە الىس-جاقىن ەلدەردە ورىن الىپ وتىرعان ءدىني سەنىمدى ساياسي ويىنعا اينالدىرىپ, بەلگىلى ءبىر توپتىڭ توماعاسىنا توعىتىپ, اداميلىقتان ادا سوعىس, ب ۇلىكتەر دالەل بولادى. ءداستۇرلى ءدىن نەگىزدەرىن ەل ىشىندە ورنىقتىرىپ, اۋىزبىرشىلىكتى ارتتىرۋعا كۇش سالۋ كەرەكتىگىن دە وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەرگە قاراپ جەتە ۇعىنۋىمىز قاجەت. ساباق الۋىمىز كەرەك. ءدىن مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قۇراۋشى ەڭ ماڭىزدى فاكتوردىڭ ءبىرى بولعاندىقتان, ىشكى تۇراقتىلىقتىڭ دا كەپىلى بولىپ سانالادى. ەلدەگى ورتاق ۇيعارىم, اۋىزبىرشىلىك, ەلجاندىلىق, ادامدى ءسۇيۋ, بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق – ءداستۇرلى دىندەردىڭ باستى ۇستانىمى. تاتۋلىقتى تۋ ەتكەن اسىل ءدىنىمىز يسلام XV عاسىرعا جۋىق ۋاقىتتان بەرى كۇللى ادامزاتتى ءتۇرى مەن تۇسىنە, ءدىلى مەن تىلىنە, ۇلتى مەن ۇلىسىنا قاراماستان, ىنتىماق, بىرلىككە شاقىرىپ كەلە جاتقان سوڭعى ءدىن. بۇعان ءيىسى مۇسىلمان بالاسى ءۇشىن قاسيەتتى قۇران كارىم ايقىن دالەل. يسلامنىڭ تۋىن جەلبىرەتكەن ساحابالار بىرلىك پەن ىنتىماققا قانشالىقتى ءمان بەردى؟! ولار حالىققا ءدىنىمىزدىڭ حاقتىعى مەن پاكتىگىن پاش ەتىپ, اللا مەن راسۋلاللانىڭ جولىنا شاقىرعاندا, سول جولدا كۇرەسكەندە, الاۋىزدىققا جول بەرمەي, ءبىر-بىرىمەن ارازداسۋدان قالاي ساقتادى دەسەڭىزشى! ساڭلاق ساحابا ابدۋللا يبن ماسعۇد (ر.ا.) حۇتپاسىندا بىلاي دەگەن: «ەي ادامدار! باسشىعا باعىنىڭدار, جاماعاتتان بولىنبەڭدەر. ويتكەنى, جاماعات – اللانىڭ بۇيىرعان مىعىم ارقانى. جاماعاتتىڭ اراسىندا ءجۇرىپ, ۇناتپاعان قانداي دا ءبىر نارسە, سەندەردىڭ ءبولىنىپ, الاۋىز كەزدەرىڭدەگى كوڭىلدەرىڭە مايداي جاققان نارسەلەرىڭنەن الدەقايدا قايىرلى». بۇل جەردەن بايقايتىنىمىز – كوپشىلىكپەن بىرگە بولۋدىڭ ادام بالاسى ءۇشىن ەڭ دۇرىس شەشىم بولاتىندىعى. قازاق حالقىندا بىرلىكتىڭ ءمانىن «بولىنگەندى ءبورى جەيدى» دەگەن ورامدى ويمەن قىسقا قايىرادى. اللا تاعالا «ءھۇد» سۇرەسىنىڭ 118-ءشى اياتىندا: «مۇحاممەد (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن!) ەگەر راببىڭ قالاسا, ادامداردى ءبىر-اق ۇممەت قىلار ەدى. ولار ۇنەمى قايشىلىقتا تۇرۋدا. (118) بىراق راببىڭنىڭ راقىمىنا بولەگەن باسقا», دەيدى. اياتتان اڭعاراتىنىمىز, اللا تاعالا را­قىم-مەيىرىمىنە بولەگەندەردەن باسقاسى ۇنەمى قاراما-قايشىلىقتا بولادى. تەك, جارات­­­­قان­نىڭ جارىلقاۋىنا لايىقتى بولعان جان­دار ىن­تى­ماق-بىرلىكتە عۇمىر كەشەرى ءسوزسىز. ال قۇداي تاعالانىڭ راقىمىنان قۇر قالعان پەن­دەلەر سانالارى سان-ساققا جۇگىرىپ, قىرىق پى­شاق بولىپ بولشەكتەنەرىن وسى ايات ايقىنداپ تۇر. الاشتىڭ ارداقتى ازاماتى ءاليحان بوكەي­حانوۆ: «قازاق بالاسى بىرىگىپ, تىزە قوسىپ ءىس قىلسا, حالىقتىق ماقسات سوندا ورىندالادى. بوستاندىققا اپاراتىن جالعىز جول ۇلتتىق ىنتىماق قانا», دەپ بۇقارانى بىرلىككە شاقىرادى. ال ىنتىماق-بىرلىككە اپاراتىن جول حالىقتىڭ ءوزارا تاتۋ تىرلىك كەشۋىمەن عانا كەلەتىنى امبەگە ايان. «اللا ەلشىسى (اللانىڭ وعان يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «ءۇش ادام جايلى سۇراما, ولار: «جاماعاتتان بولىنگەن كىسى, باسشىعا قارسى شىققان ادام, كۇنا جاساعان كۇيىندە كوز جۇمعان پەندە», دەپ ەسكەرتتى. يمام بۋحاري مەن مۋسليمدە كەلگەن ساحيح حاديستە پايعامبارىمىز حۋزايفاتا يبن ءال-يامان دەگەن ساحاباسىنا كەلەشەكتە الاۋىزدىقتار مەن باسشىلىققا قارسى شىعۋ ب ۇلىكتەرى بولاتىنىن حاباردار ەتكەندە, حۋزايفا: «ۋا, اللا ەلشىسى! سول زامانعا كەزىكسەم, ماعان نەنى بۇيىراتىن ەدىڭىز؟» – دەپ سۇرادى. سوندا, ارداقتى پايعامبارىمىز (اللانىڭ وعان يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «مۇسىلمان جاماعاتىمەن جانە ولار­دىڭ باسشىسىمەن بىرگە بولۋىڭ كەرەك», – دەپ كەڭەس بەردى. جەر شارى – كۇللى ادامزاتقا ورتاق شاڭىراق, قۇت مەكەن. ونى ساقتاۋ ءبارىمىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان ادامزاتتىق بورىشىمىز. حازىرەتى پايعامبارىمىز مۇحاممەدتىڭ (اللانىڭ وعان يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) عيبراتتى ءومىر جولىنا قاراساق, كاپىر بولسىن, مۇشرىك بولسىن, كىتاپ يەلەرىمەن تاتۋلىق پەن جاراستىقتا ءومىر سۇرگەنىن كورەمىز. كەلىسىمدەر, دوستىق قارىم-قاتىناستاردا بولۋ, ساۋدا سەرىكتەستىكتەرىن قۇرۋ – يسلامداعى دىنارالىق تاتۋلىقتىڭ اسا ماڭىزدىلىعىن بايقاتادى. مۇنداي مىسالدار حازىرەتى پايعامبارىمىزدىڭ (اللانىڭ وعان يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) بارشا ادامزات ءۇشىن كورسەتكەن ۇلگىسى بولعاندىقتان, بۇل بارلىق مۇسىلماندار ءۇشىن دە ماڭىزدى بولماق. اللا ەلشىسى (اللانىڭ وعان يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) بىردە قايتىس بولعان ءياھۋديدى جەرلەۋگە اپارا جاتقانداردى كورگەندە, ورنىنان تۇرىپ قۇرمەت كورسەتكەن. قاسىنداعى ساحابالارى ونىڭ ياھۋدي ەكەندىگىن ايتقاندا, «كىم بولسا دا ادام ەمەس پە», دەپ ادامدىق اردىڭ بيىك ۇلگىسىن كورسەتەدى. قاسيەتتى قۇراننىڭ تومەندەگى اياتى مۇسىلمان جۇرتشىلىعىن قوعامداعى ىنتىماق-بىرلىككە شاقىرادى. «حۋجۋرات» سۇرەسىندە: «ۋا, ادامزات! ءبىز سەندەردى ءبىر ەركەك پەن ءبىر ايەلدەن جاراتتىق. ءبىر-بىرلەرىڭمەن تانىسىپ, بىلىسۋلەرىڭ ءۇشىن سەندەردى ۇلىستار مەن ءتۇرلى ۇلتتارعا بولدىك. ارالارىڭداعى ەڭ ىزگىلەرىڭ تاقۋالىقتا تىم جوعارى بولعاندارىڭ», دەلىنەدى. بۇل اياتقا تەرەڭ ۇڭىلسەك, بارشا ادامزات ءبىر اتا مەن ءبىر انادان ءوربىپ وسكەندىكتەن, بارشامىزدىڭ ارعى تەگىمىز ءبىر. ءبىر اتانىڭ بالالارىمىز. سونداي-اق, بىزدەردىڭ ءارتۇرلى ۇلىستار مەن ۇلتتارعا ءبولىنۋىمىزدىڭ استارىندا تانىسۋ مەن ءبىلىسۋ جاتىر. ال تانىسۋ مەن ءبىلىسۋ جولى – ءوزارا تاتۋلىق پەن بىرلىك ەكەندىگى ءسوزسىز. بۇگىندە بىرلىكتى باستى ۇستانىمى ەتكەن ەلىمىزدە جىل سايىن حالىقتار دوستاستىعى كۇنىنىڭ ايتۋلى داتا رەتىندە بەكىتىلىپ, اتالىپ ءوتىلۋىنىڭ دە وزەكتىلىگى وسىندا. بىرلىك – ءبىزدىڭ باستى ۇستانىمىمىز. «التاۋى الا» ەلدىڭ الداعى ۋاقىتتان الارى از. «تورتەۋى تۇگەل» ەلدىڭ بولاشاعى زور. بولاشاعىمىزدىڭ جارقىن بولۋى بۇگىنگى بىرلىگىمىزگە تىكەلەي بايلانىستى. بىرلىگىمىزگە بەكەم بولساق, بولاشاعىمىز باياندى, بەرەكەلى بولارى حاق. اللا تاعالا ادامزات بالاسىن: «ءبولىن­بەڭدەر», – دەپ باۋىرمال بولۋعا بۇيىرعان. پايعامبارىمىز مۇحاممەدتىڭ (اللانىڭ وعان يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) باسشىعا باعىنىپ, ب ۇلىك شىعارماۋدى ۇگىتتەۋىندە ۇلكەن ءمان بار. حالقىمىزدا: «بايلىق – بايلىق ەمەس, بىرلىك – بايلىق», – دەگەن ناقىل ءسوز بار. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, ءبىزدىڭ باس ءمۇفتيىمىز حالىقتى يماندىلىققا ۇندەپ قانا قويماي, ادامداردى اۋىزبىرشىلىككە شاقىرىپ كەلەدى. ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ – بىزدەرگە, ءدىن وكىلدەرىنە دە جۇكتەلگەن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. بىزدەر, مەشىت يمامدارى جۇما ۋاعىزدارىمىزدا بىرلىگى جاراسقان ەلگە اللانىڭ نازارى تۇسەتىنىن ايتىپ, حالىقتى قاناتتاندىرىپ وتىرامىز. ويتكەنى, ءدىننىڭ ماقساتى – ىزگىلىك. يسلام ءدىنى مەملەكەتتە, قوعامدا تىنىشتىق, ادىلدىك بولۋىن كوزدەيدى. ادامدى سوعان تاربيەلەيدى. ەلىمىزدەگى بارلىق مەشىتتەر مەن مەدرەسەلەر بەيبىتشىلىك پەن بىرلىكتى نىعايتۋ جولىندا قىزمەت ەتىپ كەلەدى. ۇيىمشىلدىققا ۇيىتقان ىزگى ىستەر الداعى ۋاقىتتا دا ناتيجەلى بولاتىنىنا سەنەمىز. بىزگە ىنتىماعى ارتىپ, بىرلىگى جاراسقان تىنىش ەلدىڭ تۇرعىنى بولۋدى جازعان اللا تاعالاعا سانسىز شۇكىرلەر بولسىن. جاراتۋشى يەمىز حالقىمىزدىڭ بىرلىگى مەن بەرەكەسىن, اۋىزبىرشىلىگىن ارتتىرعاي. تاۋەلسىزدىگىمىزدى ماڭگىلىك ەتىپ, بولاشاققا باسقان قادامىمىزدى بەرەكەلى ەتكەي! تىلەگىمىز قابىل, مۇراتىمىز اسىل بولعاي! ءامين! ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى, قمدب-نىڭ استانا قالاسىنداعى وكىلى, «نۇر استانا» ورتالىق مەشىتىنىڭ باس يمامى.