سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىس نىعايا تۇسەدى
سودان سوڭ شاندور سارايىندا قاسىم-جومارت توقاەۆتى ماجارستان پرەزيدەنتى تاماش شۋيوك قارسى الدى. بىرگە سۋرەتكە ءتۇسۋ راسىمىنەن كەيىن قازاقستان پرەزيدەنتى قۇرمەتتى قوناقتار كىتابىنا ەستەلىك جازبا قالدىردى.
تۇسكى اس فورماتىندا وتكەن كەزدەسۋ بارىسىندا پرەزيدەنتتەر ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ اۋقىمدى باعىتتارىن تالقىلادى. مەملەكەت باسشىسى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناعان وتىز جىلدان اسا ۋاقىتتا باۋىرلاس قوس حالىق اراسىندا تىعىز ساياسي ديالوگ, ناتيجەلى ەكونوميكالىق سەرىكتەستىك جانە بەرىك مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستار جولعا قويىلعانىن اتاپ ءوتتى.
– قازاقستان مەن ماجارستان ورتاق تاريح پەن مادەنيەتكە ارقا سۇيەي وتىرىپ, ەكىجاقتى بەرىك بايلانىس ورناتتى. ەۋروپاداعى العاشقى ەلشىلىگىمىز وسىدان 30 جىل بۇرىن بۋداپەشت قالاسىندا اشىلعان ەدى. ەكى ەلدىڭ ناتيجەلى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدا زور الەۋەتى بار. ماجارستان قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ مويىندادى. مۇنى ەرەكشە اتاپ ءوتۋ كەرەك. مەنىڭ وسى ساپارىم كوپقىرلى ىقپالداستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە قازاقستان مەن ماجارستاننىڭ نيەتتى ەكەنىن كورسەتەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋدىڭ ماڭىزىنا ايرىقشا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەنەرگەتيكا, كولىك-لوگيستيكا, مەتاللۋرگيا, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى, اۋىل شارۋاشىلىعى, فارماتسەۆتيكا, تاماق ونەركاسىبى جانە باسقا دا سالالاردى دامىتۋ ماسەلەسىندە ەكى ەلدىڭ مۇددەلەرى ساي كەلەدى.
ءوز كەزەگىندە تاماش شۋيوك قازاقستان مەن ماجارستان گەوگرافيالىق تۇرعىدان الشاق جاتقانىمەن, قوس حالىقتىڭ تاريحى مەن مۇددەسى ورتاق ەكەنىن ايتتى.
– ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىندا ورنالاسقان قازاقستان – بۇگىندە ورتالىق ازيادا ەكونوميكالىق دامۋ تۇرعىسىنان جەتەكشى ەل. ءسىزدىڭ ەلىڭىز ءۇشىن حالىقتار اراسىنداعى دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتى ساقتاۋ – ماڭىزدى باسىمدىق. قازاقستان بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىققا زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. بۇگىندە ەلدەرىمىز كوپقىرلى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا جانە تۇراقتى بايلانىستاردى ىلگەرىلەتۋگە كۇش سالىپ وتىر. ءبىزدىڭ مادەني قارىم-قاتىناسىمىز عاسىرلاردان تامىر تارتادى. ماجارلار قازاقتاردىڭ تۇرمىس-سالتىمەن جاقسى تانىس. الماتى قالاسىنىڭ اتاۋى ءبىزدىڭ انا تىلىمىزدە اۋەزدى ەستىلەدى. ويتكەنى حالقىمىز المانى «الما» دەپ ايتادى, – دەدى ماجارستان پرەزيدەنتى.
اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا تاراپتار ەكى ەلدىڭ مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستارىن كۇشەيتۋگە ايرىقشا ءمان بەردى. اسىرەسە قازاقستان مەن ماجارستاننىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى اكادەميالىق جانە عىلىمي بايلانىستى جانداندىرۋ قاجەت ەكەنىنە نازار اۋداردى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنتتەر وڭىرلىك جانە حالىقارالىق كۇن ءتارتىبى, سونىڭ ىشىندە كوپجاقتى قۇرىلىمدار اياسىنداعى ىقپالداستىق جونىندە پىكىر الماستى.
ماجارستان ينۆەستيتسياسى 370 ملن دوللارعا جەتتى
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاق-ماجار ينۆەستيتسيالىق دوڭگەلەك ۇستەلىنە قاتىستى. مەملەكەت باسشىسى, ەڭ الدىمەن, ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناس قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتىپ, بۋداپەشتكە العاشقى مەملەكەتتىك ساپارى قازاق-ماجار ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشاتىنىن جەتكىزدى.
– بيىل قازاقستان مەن ماجارستاننىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى دەكلاراتسياعا قول قويعانىنا 10 جىل تولدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ءبىز ءوزارا سەنىم مەن ورتاق ماقساتتارعا نەگىزدەلگەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتىڭ ىرگەسىن قالادىق. ماجارستاننىڭ قازاقستانعا قۇيعان ينۆەستيتسياسى 370 ملن دوللارعا جەتتى. ەلىمىزدە ماجارلاردىڭ 70-تەن اسا كومپانياسى تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ولاردىڭ قاتارىندا «MOL Group» جانە «Gedeon Richter» سەكىلدى كومپانيالار بار. قازىرگى تاڭدا ماشينا جاساۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە لوگيستيكا سالالارىندا جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 540 ملن دوللاردان اساتىن بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان جاڭا ساياسي جانە ەكونوميكالىق پاراديگماعا بەت بۇرعانىن ايتتى. ءبىلىم مەن يننوۆاتسيانى تۋ ەتكەن وزگەرىستەر بۇل ۇدەرىستىڭ باستى قاعيداتىنا اينالادى.
پرەزيدەنت ماجارستان بيزنەسمەندەرىنە ەنەرگەتيكا, سيرەك كەزدەسەتىن ماتەريالداردى ءوندىرۋ, كولىك جانە لوگيستيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, فارماتسەۆتيكا, تسيفرلاندىرۋ, قارجى نارىعى سەكىلدى ماڭىزدى سالالاردا ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدىڭ كەلەشەگى زور ەكەنىن مالىمدەدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, ماجار كومپانيالارىنىڭ باسشىلارىن كەلەسى جىلى مامىر ايىندا وتەتىن استانا حالىقارالىق فورۋمىنا قاتىسۋعا شاقىردى.
ينۆەستيتسيالىق دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا ماجارستاننىڭ قارجى ءمينيسترى, قازاق-ماجار ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعى جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ تەڭ توراعاسى ميحاي ۆارگا مەن ءىرى كومپانيالاردىڭ جەتەكشىلەرى ءسوز سويلەدى.
جيىن قورىتىندىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك ينفراقۇرىلىمىن تسيفرلاندىرۋ, ءبىلىم سالالارىنا جانە بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قولداۋعا قاتىستى 7 كوممەرتسيالىق قۇجاتقا قول قويىلدى.
پارلامەنتارالىق ىقپالداستىقتىڭ ماڭىزى
پرەزيدەنت ماجارستاننىڭ مەملەكەتتىك جينالىس توراعاسى لاسلو Kيوۆەرمەن كەزدەستى. قاسىم-جومارت توقاەۆ لاسلو Kيوۆەرمەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ءوزىنىڭ ماجارستانعا ساپارى ەكى ەلدىڭ سان قىرلى ىنتىماقتاستىعىن جاڭا بەلەسكە كوتەرەتىنىن ايتتى.
بۇل ورايدا پرەزيدەنت ەكى ەلدىڭ پارلامەنتارالىق ىقپالداستىعى ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
– قازاقستان مەن ماجارستاننىڭ زاڭ شىعارۋشى ورگاندارى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جانداندىرۋدى قۇپتايمىن. بۇل قوس حالىقتىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى دەپ سانايمىن. ورايلى ءساتتى پايدالانا وتىرىپ, ءسىزدى قازاقستانعا ساپارمەن كەلۋگە شاقىرامىن, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل باعىتتاعى بىرلەسكەن ءىس-قيمىل ساۋدا-ەكونوميكالىق ارىپتەستىكتى كەڭەيتىپ, مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستى تەرەڭدەتۋگە تىڭ سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
مەملەكەت باسشىسى جوعارى ءبىلىم سالاسىنداعى قاتىناستاردى ارتتىرۋعا باسا ءمان بەردى.
– جاڭا عانا ماجارستاننىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جاتقان قازاقستاندىق ستۋدەنتتەرمەن كەزدەستىم. ءسىزدىڭ ەلىڭىزدە وقيتىن جانە ءبىلىم الۋعا نيەتتى جاستاردى ءاردايىم قولدايمىز. بۇل بايلانىستار ەلدەرىمىز اراسىنداعى «التىن كوپىرگە» اينالادى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ءوز كەزەگىندە ماجارستاننىڭ مەملەكەتتىك جينالىسىنىڭ توراعاسى پارلامەنتارالىق ىقپالداستىقتى دامىتۋعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتىنە العىس ايتىپ, زاڭ شىعارۋشى ورگانداردىڭ ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى نىعايتۋعا بار كۇش-جىگەرىن جۇمسايتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار ەكىجاقتى كۇن ءتارتىبىنىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى تەرەڭدەتۋ قاجەت ەكەنىنە نازار اۋداردى.
كەزدەسۋدە حالىقارالىق ارەناداعى جاعداي دا تالقىلاندى. بۇدان كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن لاسلو كيوۆەر ماجارستان پارلامەنتىنىڭ عيماراتىن ارالاپ كوردى.
سەرپىندى بۋداپەشت كەلىسىمى
قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ماجارستانعا مەملەكەتتىك ساپارى اياسىندا پرەمەر-مينيستر ۆيكتور وربانمەن كەلىسسوز جۇرگىزدى. كەزدەسۋ دوستىق راۋىشتە ءوتتى. بۇل ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا سەنىمنىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى.
كەلىسسوزدەر بارىسىندا ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىم باعىتتارى مەن ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ كەلەشەگى تالقىلاندى. قازاقستان پرەزيدەنتى ماجارستاندى ەلىمىزدىڭ ەۋروپا وداعىنداعى سەنىمدى ستراتەگيالىق سەرىكتەسى, سونداي-اق دوستاس ءارى باۋىرلاس مەملەكەت رەتىندە اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, ماجارستانعا مەملەكەتتىك ساپارى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, سونىڭ ىشىندە ەنەرگەتيكا, كولىك-لوگيستيكا سياقتى باعىتتارعا تىڭ سەرپىن بەرۋدى كوزدەيدى. بۇل رەتتە مۇناي-گاز سەكتورى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى, لوگيستيكا, اتوم ونەركاسىبى جانە قارجى سالالارىنداعى بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرىنە باسا ءمان بەرىلدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆيكتور وربان جوسپارلانعان باستامالاردى تابىستى ورىنداۋ ءۇشىن ەكى ەل ۇكىمەتتەرى قولايلى جاعداي جاساۋعا دايىن ەكەنىن راستادى.
ماجارستان پرەمەر-ءمينيسترى ساپار بارىسىندا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتار ءوزارا ىقپالداستىقتى ودان ءارى كەڭەيتە تۇسەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
بۇعان قوسا تاراپتار ايماقتىق جانە حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر, سونىڭ ىشىندە كوپجاقتى قۇرىلىمدار اياسىنداعى بايلانىستار جونىندە پىكىر الماستى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ۆيكتور ورباننىڭ تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ءرولىن ارتتىرۋعا قوسقان ۇلەسىن جوعارى باعالادى.
بۋداپەشتتەگى كەلىسسوزدەر قوس تاراپتىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى دامىتۋعا بەيىل ەكەنىن كورسەتىپ, ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا جول اشتى.
قازاقستان – ماجارستان ينۆەستيتسيالىق قورى قۇرىلادى
قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ماجارستان پرەمەر-ءمينيسترى ۆيكتور وربان ەكى ەلدىڭ رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيتىلگەن قۇرامدا كەلىسسوز جۇرگىزدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ماجار تاراپىنا ارنايى شاقىرۋى جانە كورسەتكەن سىي-قۇرمەتى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, قوس حالىقتىڭ تاريحي جانە مادەني جاقىندىعىن اتاپ ءوتتى.
– دوستاس ءارى باۋىرلاس ماجارستاننىڭ استاناسىنا كەلگەنىمە قۋانىشتىمىن. بۇگىنگى ساپارىمنىڭ باستى ماقساتى – ەكى ەل اراسىنداعى كوپجوسپارلى ىنتىماقتاستىققا تىڭ سەرپىن بەرۋ, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
تاراپتار ەكىجاقتى ىقپالداستىقتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاپ, بىرقاتار ماڭىزدى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزدى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان – ماجارستان ينۆەستيتسيالىق قورىن قۇرۋعا كەلىستى. كەلىسسوز بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكا, ەنەرگەتيكا, مۇناي-گاز, كولىك, ءبىلىم سالالارىنداعى بايلانىستاردىڭ نەگىزگى باعىتتارى تالقىلاندى.
ءوز كەزەگىندە ۆيكتور وربان ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى جانداندىرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەردىڭ تابىستى جۇزەگە اساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
– ەكى ەلدىڭ تاريحى ورتاق جانە ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا مۇمكىندىگى مول. بۇگىنگى كەلىسسوزدەر حالىقتارىمىزدىڭ مۇددەلەرى ءۇشىن ءوزارا ىقپالداستىقتى ودان ءارى دامىتۋعا نەگىز بولادى, – دەدى ماجارستان پرەمەر-ءمينيسترى.
كەزدەسۋ سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ ۆيكتور ورباندى استاناعا ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى.
كەلىسسوز قورىتىندىسىندا ەكى ەلدىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىن ودان ءارى نىعايتۋدى جانە ورتاق باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەيتىن بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلداندى.
سونىمەن قاتار قازاقستان مەن ماجارستاننىڭ رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرى مىناداي قۇجاتتارعا قول قويدى:
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مەن ماجارستاننىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىستار جانە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى اراسىنداعى كونسۋلدىق ماسەلەلەرى بويىنشا ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
- «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن ماجارستاننىڭ «National Capital Holding» ۇلتتىق كومپانياسى اراسىنداعى بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى, «Kazakh Invest» جانە «UBM Group» كومپانيالارى اراسىنداعى قازاقستاندا قۇراما جەم جانە پرەميكس ءوندىرىسى جوباسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇشجاقتى نەگىزدەمەلىك كەلىسىم;
- «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى (قازاقستان), «L.A.س Holding» (ماجارستان) جانە «Xi’an Free Trade Port Construction and Operation Co» (قىتاي) اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم;
- «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن ماجارستاننىڭ «MOL GROUP» كومپانياسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ تۋرالى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى مەن ماجارستاننىڭ ۇلتتىق بانكى اراسىنداعى بانك سالاسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم.
الداعى مەجە – الىس-بەرىستى 1 ملرد دوللارعا دەيىن ارتتىرۋ
قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ماجارستان پرەمەر-ءمينيسترى ۆيكتور وربان كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا باق وكىلدەرىنىڭ الدىندا بريفينگ وتكىزىپ, بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى.
مەملەكەت باسشىسى قازاق پەن ماجار تەرەڭنەن تامىر تارتاتىن تۋىس حالىق ەكەنىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, ايگىلى دۋناي مەن كونە التايدىڭ اراسى الشاق بولسا دا, تاعدىرلاس ەكى مەملەكەتتىڭ تىلەگى – ورتاق, ارمانى – ءبىر.
– وتىز جىل بۇرىن قازاقستان ماجارستاننان ءوز ەلشىلىگىن اشتى. بۇل ەلىمىزدىڭ ورتالىق ەۋروپاداعى تۇڭعىش ەلشىلىگى بولدى. سودان بەرى ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ويداعىداي دامىپ كەلەدى, ارامىزدا تەك دوستىق, جاقسى نيەت بار. ەلدەرىمىزدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى مول, ونى تولىققاندى يگەرۋ وتە ماڭىزدى. سوندىقتان بۇل ساپارىمنىڭ باستى ماقساتى – ىنتىماقتاستىعىمىزعا جاڭا سەرپىن بەرۋ. ماجار ەلى – قازاقستاننىڭ ەۋروپا وداعىنداعى سەنىمدى ستراتەگيالىق ارىپتەسى. بۇگىنگى بەرىك ساياسي ىنتىماقتاستىق پەن تىعىز ەكونوميكالىق بايلانىس – سونىڭ ايقىن دالەلى. جاڭا عانا جوعارى مارتەبەلى ۆيكتور وربان مىرزامەن مازمۇندى كەلىسسوزدەر وتكىزدىك. پرەمەر-مينيستر مىرزانىڭ بىلتىر استاناعا جاساعان رەسمي ساپارىندا كوپتەگەن ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزگەن ەدىك. بۇگىن سونى قايتا پىسىقتاپ, ىقپالداستىقتىڭ جاڭا باعىتتارى تۋرالى اڭگىمەلەستىك. بيىل ەكى ەلدىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىك ورناتقانىنا 10 جىل تولدى. كەلىسسوزدەر بارىسىندا سەرىكتەستىگىمىزدىڭ بولاشاعىن تالقىلادىق. ءتيىمدى ساياسي ديالوگ جۇرگىزۋ جانە ورتاق ەكونوميكالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ – وتە ماڭىزدى مىندەت. سونداي-اق كوپجاقتى ىقپالداستىقتى نىعايتا ءتۇسۋ قاجەت. وسى ورايدا بۇگىن بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلدادىق. قازاقستان مەن ماجارستان اراسىنداعى سان قىرلى بايلانىستى كۇشەيتۋ قوس حالىقتىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەدى, – دەدى پرەزيدەنت.
كەلىسسوزدەر بارىسىندا ەكىجاقتى ساۋدا-ساتتىق كولەمىن ارتتىرۋعا, ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە باسا ءمان بەرىلدى.
– قازىر الەمدە ەكونوميكالىق جانە ەنەرگەتيكالىق داعدارىس بەلەڭ الىپ تۇر. سوعان قاراماستان, ەكى ەلدىڭ ءوزارا تاۋار اينالىمى جىلدان-جىلعا ۇلعايىپ كەلەدى. بىلتىر بۇل كورسەتكىش الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 9 پايىزعا ارتتى. الداعى مەجە – ءوزارا الىس-بەرىستى 1 ملرد دوللارعا دەيىن ارتتىرۋ. ءبىز ماجارستانعا جالپى قۇنى 700 ملن دوللار بولاتىن 95 تاۋار ءتۇرىن جەتكىزۋگە دايىنبىز. ەنەرگەتيكا, مەتاللۋرگيا, مۇناي-حيميا, ماشينا جاساۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە قۇرىلىس سالاسىنىڭ ونىمدەرىن ەكسپورتقا شىعارۋعا مۇمكىندىگىمىز بار. ماجار كومپانيالارى قازاقستانداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ەلىمىزگە 2005 جىلدان بەرى 370 ملن دوللار ماجار ينۆەستيتسياسى تارتىلدى. مەن بۇگىن ماجارستانداعى ءىرى كومپانيا باسشىلارىمەن كەزدەستىم («MOL», «OTP Group», «Gedeon Richter»). «UBM» حولدينگىمەن جەم شىعاراتىن ءۇش زاۋىت سالۋ تۋرالى جوباعا قول قويدىق. ونىڭ قۇنى – 62 ملن دوللار. ەكونوميكالىق بايلانىستى جانداندىرۋ – ۋاقىت تالابى. سيرەك مەتالدار, سۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ الەۋەتىن تولىق پايدالانۋىمىز كەرەك. تاۋار ءتۇرىن كوبەيتۋ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا تارتۋ, ەنەرگەتيكا, تسيفرلاندىرۋ, كولىك سالاسىنداعى ارىپتەستىكتى نىعايتۋ – وتە وزەكتى ماسەلە. سول ارقىلى سەرىكتەستىكتىڭ جاڭا باعىتتارىن دامىتامىز. قازاقستان – ماجارستان ۇكىمەتارالىق كوميسسياسى مەن ستراتەگيالىق كەڭەسى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىقپالداستىققا زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەكى ەل دەلەگاتسيالارى كەلىسسوزدەر كەزىندە ماڭىزدى ستراتەگيالىق ساۋدا جولىنىڭ ءبىرى ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ الەۋەتىن تالقىلادى.
– بۇگىن «KTZh Express», «L.A.C. Holding» جانە «Xi’an Free Trade Port Construction and Operation» كومپانيالارى اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. بۇل – ايماقتاعى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستىڭ جارقىن كورىنىسى. قۇجات ەلدەرىمىز اراسىنداعى ساۋدا جانە كولىك بايلانىسىن نىعايتۋعا جول اشادى. ينفراقۇرىلىم, لوگيستيكا جانە حالىقارالىق ساۋدانى دامىتۋعا مۇمكىندىك تۋادى. ازيادان ەۋروپاعا قۇرلىقپەن تاسىمالداناتىن جۇكتىڭ 85 پايىزى قازاقستان ارقىلى وتەدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل باعىتپەن 10 ميلليون توننا جۇك جەتكىزىلەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى تاراپتاردىڭ مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستى ناقتى ءىس-شارالار ارقىلى كۇشەيتۋ جونىندە ۋاعدالاسقانىن جەتكىزدى.
– بيىل استانادا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنا ماجار قۇراما كومانداسى بەلسەنە قاتىستى. قولداۋلارىڭىزعا راقمەت ايتامىن. مۇنداي ءىس-شارالار وركەنيەتىمىزدىڭ, تاريحىمىزدىڭ تامىرى ورتاق ەكەنىن كورسەتەدى. باۋىرلاس حالىقتاردى جاقىنداتا تۇسەدى. ماجار ۇكىمەتىنىڭ قولداۋىمەن كەيىنگى 10 جىلدا قازاقستان ستۋدەنتتەرىنە وقۋ گرانتتارى ءبولىنىپ جاتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە بىرنەشە مىڭ جاس ماجارستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الدى, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, ەكى ەلدىڭ كوپجاقتى ىنتىماقتاستىعى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى سياقتى قۇرىلىمدار اياسىندا تابىستى دامىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋداردى. اسىرەسە ماجارستان پرەمەر-ءمينيسترى ۆيكتور ورباننىڭ تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە اتسالىسىپ, تۇركى ينتەگراتسياسىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ جۇرگەنىن ەرەكشە باعالايتىنىن جەتكىزدى.
ۆيكتور وربان قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ماجارستانعا ساپارى سوڭعى رەت 17 جىل بۇرىن بولعانىن ەسكە سالىپ, قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلۋى ەكى ەلدىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىن كەڭەيتۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى ەكەنىنە نازار اۋداردى.
– كەلىسوزدەر بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋ ماسەلەسىن عانا تالقىلاعان جوقپىز. سونداي-اق ەكى حالىقتىڭ دوستىعى مەن تاريحي تامىرلاستىعى تۋرالى ءسوز قوزعادىق. جالپى, ساۋدا-ساتتىقتى دامىتۋ, ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردىڭ جاڭا كوزىن ىزدەۋ جانە حالىقارالىق ەنەرگيا تاسىمالداۋ باعىتتارىن قۇرۋ ەكى ەلدىڭ ءوزارا مۇددەسىنە ساي كەلەدى. ءبىز بۇگىن پرەزيدەنت مىرزامەن ماجار-قازاق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ الەۋەتىن تولىق پايدالانۋ ءۇشىن بارىنشا كۇش-جىگەر جۇمساۋعا ۋاعدالاستىق, – دەدى ۆيكتور وربان.
بۇدان سوڭ قاسىم-جومارت توقاەۆ ماجارستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ سالتاناتتى قابىلداۋىنا قاتىستى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قۇرمەتىنە ۇيىمداستىرىلعان سالتاناتتى قابىلداۋ ماجارستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ كەڭسەسى ورنالاسقان عيماراتتا ءوتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاق دەلەگاتسياسىنا كورسەتكەن قوناقجايلىلىعى مەن دوستىق پەيىلى ءۇشىن ۆيكتور وربانعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
مەملەكەتتىك ساپار اياسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ بۋداپەشت قالاسىنداعى حالىقارالىق دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ شتاب-پاتەرىنە باردى. وندا قازاقستان باسشىسى حالىقارالىق دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ (IJF) پرەزيدەنتى ماريۋس ۆيزەرمەن كەزدەستى.
IJF باسشىسىمەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا وسى تانىمال سپورت ءتۇرىن ەلىمىزدە دامىتۋ كەلەشەگى تالقىلاندى. ماريۋس ۆيزەر قازاقستان دزيۋدونى قولداۋعا ارنالعان دايەكتى شارالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار سپورتشىلارىمىزدىڭ حالىقارالىق جارىستارداعى ناتيجەلەرىنە جانە قازاقستان دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ جۇمىسىنا جوعارى باعا بەردى.
مەملەكەتتىك ساپارى كەلەلى كەزدەسۋلەرمەن تۇيىندەلگەن قاسىم-جومارت توقاەۆتى ماجارستان پرەمەر-ءمينيسترى ۆيكتور وربان قۇرمەتپەن شىعارىپ سالدى.
