جەمقورلىق تىيىلماي تۇر

سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى ءىس-قيمىل اگەنت­تىگى اتى­راۋ وبلىستىق دەپارتامەنتى باسشى­سى­نىڭ ءبىرىن­شى ورىنباسارى نۇر­لان ءجاحيننىڭ مالىمدەۋىنشە, ءبىلىم سالاسىندا جاس ۇرپاقتى تار­بيەلەۋ مەن وقىتۋعا ەلەۋلى توس­­قاۋىل بولاتىن سىبايلاس جەم­قورلىق تاۋەكەلى بار. سىرتقى تالداۋ جۇرگىزۋ كەزىندە سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ 10-عا جۋىق قۇقىق بۇزۋ ارەكەتى بايقالدى. وسىعان باي­لانىستى ءتيىستى ورگانعا 26 ۇسى­نىس بەرىلىپتى. تال­داۋ قورى­تىن­دىسىمەن 12 مەكتەپتە ءىس جۇزىندە جۇمىس ىستەمەيتىن 41 ء«ولى جانعا» جالاقى اۋدارىلىپتى. سونىڭ سالدارىنان مەملەكەتكە شامامەن 90 ملن تەڭگە شىعىن كەلتىرىلگەن.

«وبلىستىق دەپارتامەنت باسشىلارى تاراپىنان سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلىن جويا­تىن بىرنەشە ۇسىنىس بەرىلدى. بىرىنشىدەن, بۋحگالتەرلىك ەسەپتىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىنە تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ شەڭبەرىندە بيۋدجەتتىك وتىنىمدەردى ۇسىنۋ ءتارتىبىن بەكىتۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, جالاقى تولەۋگە, ونىڭ ىشىندە اۆانس­تى بەرۋگە باقىلاۋ تەتىگىن ازىرلەۋ, ەنگىزۋ ماسەلەسىنىڭ تيىمدىلىگى بار. ۇشىنشىدەن, قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس پەداگوگتەر مەن باسقا دا قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىس ساعاتىن ليميتتەن تىس بەلگىلەۋدى بولدىرمايتىن تەتىك بولىگىنە بىرقاتار ۇسىنىس ەنگىزىلدى. وسى ۇسىنىستاردىڭ ناتيجەسى قازىردىڭ وزىندە بايقالا باستادى. ونىڭ ىشىندە جىمقىرۋ تاۋەكەلىن بارىنشا ازايتۋ مۇمكىندىگى اڭعارىلىپ وتىر. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ور­گان­­­داردىڭ بۋحگالتەرلىك ەسەپتى جۇر­گىزۋگە ساتىپ الىناتىن اقپا­راتتىق جۇيەلەرىنىڭ مىندەتتى پارا­مەترلەرى مەن تەحنيكالىق سيپاتتامالارىن بىرىزدەندىرۋ ءۇشىن قۇقىقتىق جاعدايلار جاسالدى», دەپ مالىمدەدى ن.جاحين.

ونىڭ پىكىرىنشە, ءبىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءبىر عانا مىندەتى بار. بۇل – وقۋشىلارعا ساپالى ءبىلىم بەرۋ. ەكىنشىدەن, جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا وتانسۇيگىشتىك, ەڭبەكقورلىق, پاراساتتىلىق قۇن­دى­­لىقتارىن ءسىڭىرۋ.

اتالعان دەپارتامەنتتىڭ باسشىسى ەرۇلان سەرىكقاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, دەنە شىنىقتىرۋ, سپورت جانە تۋريزم باسقارماسىنداعى سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلىنە تالداۋ جاسالىپتى. تالداۋ ناتيجەسى بويىنشا 900 ملن تەڭگەدەن اسا سومانىڭ قارجىلىق بۇزۋشىلىعى انىقتالىپ, 1 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان ەكەن.

«بيۋدجەتكە 4 ملن تەڭگە كولە­مىن­دە قارجى قايتارىلدى. جال­­عان ديپلوممەن جۇمىسقا ورنا­­لاس­تىرىلعان 30 جاتتىق­تىرۋشى قىزمەتىنەن بوساتىلدى. جەكە تۇلعاعا نەگىزسىز بەرىلگەن «مۇز ايدىنى» عيماراتى كوم­مۋنالدىق مەنشىككە قايتارىلدى. سەنىم­­گەر­لىك باسقارۋ شارتىنا سايكەس مىندەت­تەمەلەر تيىسىنشە ورىندالماعان باسقا دا سپورت عيماراتتارىن كوممۋنالدىق مەنشىككە قايتارۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەيدى ە.سەرىكقاليەۆ.

دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل سالادا جۇيەلى سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلى بار. ال مۇنىڭ سالدارى قانداي بولۋى مۇمكىن؟

«بىرىنشىدەن, وتاندىق سپورتتىڭ دامۋىن تەجەيدى. ەكىنشىدەن, الەمدىك سايىستاردا جوعارى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋگە كەدەرگى كەلتىرەدى. ۇشىنشىدەن, حالىقارالىق جارىستارعا قاتىسۋ ءۇشىن سپورتشىلاردى ىرىكتەۋدىڭ اشىقتىعىن كورسەتەتىن پروتسەستەرگە تسيفرلاندىرۋدى ەنگىزۋدى تەجەيدى. تورتىنشىدەن, بۇل بيۋدجەت قارجىسى مەن سىبايلاس جەمقورلىق سحەمالارىن باقىلاۋسىز يگەرۋگە جاعداي جاسايدى», دەدى ە.سەرىكقاليەۆ.

وسىنداي كەمشىلىكتەردى جويۋ, الدىن الۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اكىم­دىككە بىرنەشە ۇسىنىس بەرىلىپ وتىر. سونىڭ ءبىرى – ۆەدومستۆولىق باعىنىشتى مەكەمەلەردە «1س: مەكەمە» باعدارلاماسىن ەنگىزۋدى تولىق جۇزەگە اسىرۋ.

ء«بىزدىڭ ويىمىزشا, مۇنىڭ بىر­نەشە ءتيىمدى تۇسى بار: سپورت سالا­سىنداعى بۋحگالتەرلىك ەسەپتى, قار­جىلىق باسقارۋدىڭ نەگىزگى كەزەڭ­دەرىن اۆتوماتتاندىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى, قارجىنى ءتيىم­دى ءارى ماق­ساتتى جۇمساۋعا جول اشا­دى, قار­جىلىق بۇزۋشىلىق جا­س­اۋعا ۇرىن­­دىراتىن تاۋەكەلدىڭ ال­دىن الا­دى», دەپ ەسەپتەيدى ە.سەرىك­قا­ليەۆ.

دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ن.ءجاحيننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جول جانە ينفرا­قۇرىلىم سالاسىنا جۇر­گىزىل­گەن مونيتورينگ كەزىندە سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ 20-دان اسا قاۋىپتى تاۋەكەلى انىقتالعان. بۇعان بىرنەشە مىسالدى العا تارتتى.

ء«بىر مەردىگەرگە ارتىقشىلىق بەرىلەدى. شەنەۋنىكتەر مەن مەردىگەرلەر اراسىندا مۇددەلەر قاق­تىعىسى بار. جوسىقسىز قاتىسۋ­شىلار تىزىمىندە تۇرعان كومپانيا­لار­مەن شارت جانە قو­سىمشا كەلى­سىم­دەر جاساۋ ءالى دە توق­تاعان جوق. جول جوندەۋگە بايلا­نىستى بىرنەشە دەرەكتى ايتۋعا بولا­دى. وعان بۇرىن كوزدەلمەگەن شىعىس­تاردى قوسۋ, ءتيىمسىز جوسپارلاۋ, مەم­­لەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرسىن وتكىزگەنگە دەيىن جولدى سالۋعا كىرىسۋ, ءبىر باقىلاۋشىنى بىرنەشە نى­سانع­ا بەكىتۋ, جۇمىستاردى اقاۋ­­مەن قابىلداۋ, ەڭ تومەنگى كەپىل­­دىك مەرزىمىن بەلگىلەۋ, ورتاشا جوندەۋگە ۆەدومستۆولىق ساراپ­­­تاما جۇرگىزبەۋ, تاپسىرىس بەرۋ­شىنىڭ كەلىسىمىنسىز قوسىم­شا مەر­دىگەرلەردى تارتۋ, ليتسەن­زيا­سىز قۇرىلىس-مونتاج جۇمىس­تا­رىن اتقارۋ سەكىلدى جايتتاردى انىق­تادىق. توتەنشە جاعداي كە­زىن­دەگى مەم­لەكەتتىك ساتىپ الۋدى جۇر­گىزۋ­د­ە, ونىڭ ىشىندە ەشقانداي تاجى­ري­­بەسى جوق مەردىگەرلەرمەن ءبىر كوز­­­­دەن تىكەلەي تاسىلمەن شارت جا­ساۋ­­­دا كەمشىلىك بايقالدى», دەيدى ن.جاحين.

مەديتسينا سالاسى دا جەمقور­لىق ارەكەتىنەن ادا ەمەس. ماسەلەن, ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ باسشىلارى مەن باس ەسەپشىلەرى جالاقىسىن جا­ساندى جولمەن كوتەرىپ وتىرعان. ءتىپ­تى اقجەلەڭدىلەرگە ۇلگى كور­سەتۋگە ءتيىس باسشىلار ءوزىنىڭ وقۋ اقى­سىن تو­لەۋ ءۇشىن ەڭبەكاقى قورى­نىڭ قار­جى­سىن شىمىرىكپەي پايدالانىپتى.

«ماسەلەن, №5 ەمحانانىڭ ديرەكتورى Esil University-دە وقۋ ءۇشىن – 2,1 ملن تەڭگە, گەولوگ ەلدى مەكەنىندەگى ەمحانانىڭ ديرەكتورى – 2,6 ملن تەڭگە, اتىراۋ وبلىستىق پسيحيكالىق دەنساۋلىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى – 3,2 ملن تەڭگە, ماقات اۋداندىق اۋرۋحاناسىنىڭ ديرەكتورى – 2,6 ملن تەڭگە, № 3 ەمحانانىڭ ديرەكتورى 2 ملن تەڭگە جۇمساعان. بارلىق قارجى بيۋدجەتكە قاي­تا­رىلدى», دەپ حابارلادى دەپار­تامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى ءباسپاسوز قىز­مەتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, №4 قالالىق ەمحانانىڭ ديرەكتورى مەن باس ەسەپشىسىنە, شارۋاشىلىق مەڭگەرۋشىسىنە قاتىستى قىلمىستىق ءىس قارالعان. ايىپتالۋشىلاردىڭ قاتارىندا كاسىپكەر دە بار.

«اتىراۋ قالالىق سوتى №4 قالالىق ەمحانانىڭ ديرەكتورى ە.سابيروۆكە, شارۋاشىلىق مەڭگەرۋشىسى ا.الجانوۆاعا, باس بۋحگالتەر م.دۇيسەنعاليەۆاعا جانە كاسىپكەر ا.ەراليەۆاعا قاتىستى ۇكىم شىعاردى. سوتتالۋشىلار زاڭناما تالاپتارىن بۇزىپ, جاسالعان شارتتار شەڭبەرىندە ءىس جۇزىندە قىزمەت كورسەتۋسىز كاسىپكەرگە 231,8 ملن تەڭگە سوماسىندا اقشا اۋدارعان. ولار قاراجات جىمقىرعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلدى. سوت ۇكىمىمەن ولارعا 5 جىلدان 7 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى تاعايىندالدى. ەمحانا باسشىسى ە.سابيروۆ ءومىر بويى مەملەكەتتىك قىزمەتتە جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىندە قىزمەت اتقارۋ, ال ءالجانوۆا, دۇيسەنعاليەۆا جانە ەراليەۆا مەملەكەتتىك ۇيىمداردا 7 جىل مەرزىمگە ماتەريالدىق-جاۋاپتى لاۋازىمداردى اتقارۋ قۇقىنان ايىرىلدى», دەپ حابار­لادى اگەنتتىكتىڭ ءباسپاسوز قىز­مەتى.

تاعى ءبىر ەمحانانىڭ باس ەسەپشىسى بيۋدجەتتىڭ 573 ملن تەڭگەسىن ءوز ەسەپشوتىنا اۋدارىپ العانى ءۇشىن كۇدىككە ءىلىندى. بۇل قىلمىستىق ءىس اتىراۋ قالاسىنىڭ №2 سوتىندا قارالدى. سوت­تالۋ­شىعا قىلمىستىق كودەكستىڭ 189-بابى 4-بولىگىنىڭ 2-تار­ماعى, 218-بابىنىڭ 1-بولىگىمەن ايىپ تاعىلعان.

«اتىراۋ قالالىق ەمحانا­سىنىڭ باس بۋحگالتەرى قىزمەت بابىن پايدالانىپ, قاساقانا پايداقورلىق نيەتپەن 2012–2023 جىلدار ارالىعىندا وزىنە سەنىپ تاپسىرىلعان 573 ملن تەڭگەدەن اسا بيۋدجەت قاراجاتىن يەمدەنىپ, بانكتەردەگى ءوز ەسەپشوتتارىنا اۋدارعان. قىلمىستىق جولمەن الىنعان وسى قاراجاتتى اۋدارۋ تۇرىندە مامىلەلەر جاساسۋ ارقىلى زاڭداستىرعان. ەمحاناعا اسا ءىرى مولشەردە زالال كەلتىرىلگەن. ءىستى قاراۋ بارىسىندا سوتتالۋشى 3 ملن تەڭگەنى وتەگەن», دەپ حابارلادى سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

پروكۋرور بۇل ءىس بويىنشا ايىپ­­تالۋشىنى 8 جىل مەرزىمگە باس بوس­­تاندىعىنان ايىرۋدى ۇسىنعان. ال ايىپتالۋشى وزىنە جەڭىل جازا ءتۇرىن تاعايىنداۋدى سۇراعان.

سوت ايىپتالۋشىعا قاتىستى بىرنەشە جايتقا نازار اۋداردى. بىرىنشىدەن, ول ءوزىنىڭ ايىبىن ءىشىنارا مويىنداعان. ەكىنشىدەن, ءوزىنىڭ زاڭسىز ارەكەتىنە وكىنگەن. ۇشىنشىدەن, ونىڭ اسىراۋىندا جاس بالالارى بار. تورتىنشىدەن, ول كەلتىرىلگەن زياندى ءىشىنارا وتەگەن. وسىنىڭ ءبارى جازانى جەڭىلدەتەتىن ءمان-جاي رەتىندە ەسكەرىلدى.

«سوتتالۋشى تاعىلعان ايىپتار بويىنشا كىنالى دەپ تانىلدى. قىلمىستىق جولمەن تابىلعان قاراجاتقا ساتىپ الىنعان مۇلكى مەملەكەت پايداسىنا تاركىلەندى. وعان قاراجات جانە ماتەريال­دىق جاۋاپتىلىققا بايلانىستى قىزمەتپەن اينالىسۋ قۇقىنان 10 جىلعا, باس بوستاندىعىنان 8 جىل مەرزىمگە ايىرۋ جازاسى تاعايىندالدى», دەپ مالىمدەدى سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن.

ال اتىراۋ قالالىق №2 سوتى­نىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, اتىراۋ وبلىسى بويىنشا قىل­مىستىق-اتقارۋ جۇيەسى دەپار­تا­مەنتىنە قارايتىن №75 مەكەمە باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقا­رۋ­شى سوتتالعان ەر ادامنىڭ اعاسىنان 1 ملن تەڭگە كولەمىندە پارا العان. ءسويتىپ, سوتتالۋشىنى شارۋاشىلىق جۇمىستارىنا تار­تىلعانداردىڭ ساناتىنا اۋىس­تىرىپ, تەرگەۋ يزولياتو­رىندا قالدىرماق بولعان. ايىپ­تالۋشىعا پارا العانى ءۇشىن قىلمىستىق كودەكستىڭ 366-بابىنىڭ 2-بولىگىمەن قىلمىستىق ءىس قوزعالعان.

«️قىلمىستىق ءىس سوتقا دەيىنگى جە­دەل­­دەتىلگەن تەرگەپ-تەكسەرۋ­ تار­­تى­بىمەن ءتۇستى. سوتتالۋشى ءوزى­­نىڭ كىناسىن تولىقتاي مويىنداپ, جي­ناقتالعان دالەلدەرگە داۋ كەل­تىر­مەدى. سوت وتىرىسىندا دالەل­دەردى زەرتتەۋدى تالاپ ەتپە­گەن­دىكتەن سوت تالقىلاۋى قىس­قار­تىل­عان تارتىپپەن قارالدى», دەلىن­گەن سوت­تىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى مالىم­دە­­سىن­دە.

پروكۋرور سوتتالۋشىعا مەم­لەكەتتىك قىزمەتتە جانە مەم­لەكەتتىك ۇيىمداردا قىزمەت اتقارۋ قۇقىعىنان ءومىر بويى­نا, باس بوستاندىعىنان 3 جىل 6 اي مەرزىمگە ايىرۋ جازا­سىن تاعايىنداۋدى, «ادىلەت پود­پولكوۆنيگى» ارنايى شەنىنەن ايىرۋدى سۇرادى. سوتتالۋشى كىناسىن تولىقتاي مويىنداپ, جەڭىل جازا ءتۇرىن تاعايىنداۋدى وتىنگەن. سوت سوتتالۋشىنىڭ اسىراۋىندا كامەلەتكە تولماعان بالالارىنىڭ بارىن, كىناسىن مويىنداعانىن, وكىنگەنىن ەسكەرىپ, مۇنى جازا مەن قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتى جەڭىلدەتەتىن ءمان-جاي رەتىندە تانىدى. اۋىرلاتاتىن ءمان-جايلار انىقتالماعان.

«سوتتالۋشى تاعىلعان ايىپ بويىنشا كىنالى دەپ تانىلدى. وعان مەملەكەتتىك قىزمەتتە جانە مەملەكەتتىك ۇيىمداردا لاۋازىمداردى اتقارۋ قۇقىنان ءومىر بويىنا ايىرۋ, 30 ملن تەڭگە (پارانىڭ 30 ەسەلەنگەن سوماسى) مولشەرىندە ايىپپۇل سالۋ جازاسى تاعايىندالدى. ول «ادىلەت پودپولكوۆنيگى» ارنايى شەنىنەن ايىرىلدى», دەپ ءمالىم ەتتى سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن.

وبلىستىق ۆەتەريناريالىق باقى­لاۋ جانە قاداعالاۋ ينس­پەك­تسياسىنىڭ باسشىسى جەكە كاسىپ­كەرلىك ديرەكتورىنان بىرنەشە رەت پارا العان. شەنەۋنىكتىڭ سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىسىنا ينس­پەكتورلار دا شاتىلدى. بۇل قىلمىستىق ءىس اتىراۋ قالا­لىق №2 سوتىندا قارالدى. كۇدىك­تىلەرگە قىلمىستىق كودەكستىڭ 366-بابى 3-بولىگىنىڭ 2 جانە 4-تارماعىمەن, 28-بابىنىڭ 3-بولىگى, 367-بابىنىڭ 2-بولىگىمەن ايىپ تاعىلعان.

«وبلىستىق ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ ينسپەك­تسياسىنىڭ باسشىسى لاۋازىمدى تۇلعا بولعانىنا قاراماستان بىرنەشە رەت جك ديرەكتورىنان 1,4 ملن تەڭگە, شق باسشىسىنان قامقورلىعى ءۇشىن 500 مىڭ تەڭگە پارا العان. ول باتىس قازاقستان وبلىستىق ينسپەكتسياسىنىڭ باس مامانىمەن جانە ۆەتەرينارلىق ينسپەكتورمەن الدىن الا ءسوز بايلاسىپ, جك ديرەكتورىنان جالپى قامقورلىعى ءۇشىن 1,8 ملن تەڭگە پارا الۋدى ۇيىمداستىرعان. بقو ينسپەكتسياسىنىڭ باس مامانى مەن ۆەتەرينارلىق ينسپەكتور الدىن الا ءسوز بايلاسىپ, قامقورلىق تانىتقانى ءۇشىن جك ديرەكتورىنان 1,8 ملن تەڭگەنى پارا رەتىندە يەمدەنگەن. جك ديرەكتورى مەن شق باسشىسى قازاقستان شەكاراسىندا كولىكتىڭ زاڭسىز قوزعالىسى ءۇشىن پارا تۇرىندە 3,3 ملن تەڭگە جانە 500 مىڭ تەڭگەنى بەرگەن», دەدى سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن.

سوتتالۋشىلاردىڭ كىنا­سى وز­دەرىنىڭ, كۋالاردىڭ ايعاق­تارى­مەن, اقشا قاراجاتىن اۋدارۋ تۋرالى تۇبىرتەكتەرمەن, تەرگەۋ ارە­كەت­تەرىنىڭ بەينەجازبالارىمەن, مامانداردىڭ قورىتىندىلارىمەن دالەلدەندى. الايدا ولاردىڭ اسىراۋىندا كامەلەتكە تولماعان بالا­لاردىڭ بار ەكەنى, كىنالارىن مو­يىنداۋى جازا مەن قىلمىستىق جاۋاپ­تىلىقتى جەڭىلدەتەتىن ءمان-جاي رەتىندە تانىلدى.

«ولار تاعىلعان ايىپ بو­يىنشا كىنالى دەپ تانىلدى. ينس­پەكتسيا باسشىسى 7 جىل 6 ايعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. باس مامان مەن ۆەتەرينارلىق ينسپەكتورعا پارا سوماسىنىڭ 60 ەسەلەنگەن مولشەرىندە ايىپپۇل تاعايىندالدى. جك جانە شق باسشىلارىنا پارا سوماسىنىڭ 26 ەسەلەنگەن مولشەرىندە ايىپپۇل سالىندى. بارلىعى مەملەكەتتىك قىزمەتتە جانە مەملەكەتتىك ۇيىم­داردا قىزمەت اتقارۋ قۇقىنان ءومىر بويىنا ايىرىلدى», دەپ ءمالىم ەتتى سوتتىڭ ءباسپاسوز قىز­مەتىنەن.

مىنە, بۇل دەرەكتەر – اتى­راۋ وبلىسىنداعى سىبايلاس جەم­قورلىق تاۋەكەلى مەن قىل­مىسىنىڭ ءالى دە تولىق جويىل­ماعانىنىڭ ايقىن دالەلى. ءتىپتى جەمقورلىق قىلمىسىنىڭ تامىرى تەرەڭدەپ بارا جاتقانى بايقالادى. اقشا كورسە, تۋرا جولدان تايىپ, جەمساۋى بۇلكىلدەپ تۇراتىن جەمقورلار ازايماي تۇر.

اتىراۋ وبلىسى