باستى ماقسات – باسەكەگە قابىلەتتى ونەركاسىپ قۇرۋ

قازىر باسەكەگە قابىلەتتى, ونىم­دىلىگى جوعارى جانە ەكسپورت­قا باعىتتالعان وڭدەۋ ونەركاسىبىن قۇرۋ ارقىلى ەلدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋ قاعيدا­سى­مەن ونەر­كاسىپتىك ساياسات ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇگىندە ونەركاسىپ قۇرى­لى­مىندا وڭدەۋشى سەكتوردىڭ ۇلەسى 47,4%-دى قۇرادى. سوڭعى جىلدارى وڭدەۋ ونەر­كا­سىبىندە ءوندىرىستىڭ وڭ ديناميكاسى باي­قالادى. وسىلايشا, 2023 جىلدىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا ءوندىرىس كولەمى 4%-عا ءوسىپ, 22 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. بۇل تۋرالى ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى ولجاس ساپاربەكوۆ ايتتى. ال وسى جىلدىڭ 9 ايىندا ءوندىرىس ءوسىمى 4,8%-دى قۇراعان.

ءوندىرىستىڭ وسۋىنە ناقتى توقتالساق, جيھاز ونەركاسىبى – 17,9%-عا, حيميا ونەركاسىبى – 9,5%-عا, مەتاللۋرگيا – 8,3%-عا, ماشينا جاساۋ 4,2%-عا ارتقان. جوسپار جىل سوڭىنا دەيىن 5,1%-عا ءوسۋدى قام­تاماسىز ەتەدى. سونداي-اق ەلىمىزدە جۇك جانە جولاۋشى تەپلوۆوزدارى مەن ەلەكتروۆوزدار, رەفريجەراتورلىق جانە جولاۋشى ۆاگوندارى, رەلستەر مەن باسقا دا تەمىرجول قۇرالدارىن شىعارۋ كولەمى ارتقان.

«تەمىرجول ماشينالارىن جاساۋ وندى­رىسىندە جۇك ۆاگوندارىنىڭ ءوندىرىسى 6 ەسە ۇلعايدى. 2024 جىلعا ارنالعان جوس­پار – 4 مىڭ جۇك ۆاگونىن جاساۋ. وعان قوسا, وتاندىق ونەركاسىپ ونىمدەرىن ەكسپورتتايمىز. ونىڭ قاتارىندا جۇك پەن جولاۋشى تەپلوۆوزدارى, ەلەكتروۆوزدار, رەفريجەراتورلىق جانە جولاۋشى ۆاگوندارى, رەلستەر مەن باسقا دا تەمىرجول قۇرالدارى بار. مىسالى, تەمىرجول رەلستەرى 50%-عا, 180 مىڭ تونناعا ارتىق ءوندىرىلدى. ەندى رەلستەرمەن «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ قاجەتىن وتەيمىز. قالعان كولەمىن وزبەكستان, گرۋزيا, ءازىربايجان, يتاليا مەن ۇلىبريتانياعا ەكسپورتتايمىز», دەدى و.ساپاربەكوۆ.

بيىل جىل سوڭىنا دەيىن سوماسى 13 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 180 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. ول جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, ەكونوميكالىق وسۋگە سەرپىن بەرەدى. جىلدىڭ 8 ايىندا ەلىمىزگە تاۋارلار يمپورتى 62%-عا قىسقاردى. بۇل – يمپورتتى الماس­تىرۋ مەن جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردى قولداۋ ساياساتىنىڭ ناتيجەسى. سونىمەن قاتار وتاندىق كاسىپورىندار سوماسى 133,5 ملرد تەڭگە قۇرايتىن 285 وفتەيك-كەلىسىم­شارتقا قول قويدى. ۇزاقمەرزىمدى كەلىسىمدەر وتاندىق كومپانيالاردىڭ ىشكى جانە حالىقارالىق نارىقتارداعى پوزيتسياسىن نىعايتادى.

ەلدەگى نەگىزگى كاپيتالىنا سالىنعان ينۆەستيتسيالار وسى جىلدىڭ 9 ايىندا 11 ترلن تەڭگەگە جەتتى. ينۆەستيتسيانىڭ ۇلعايۋى ينفراقۇرىلىم مەن ءوندىرىستىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى. وتاندىق تاۋارلاردى ساتىپ الۋ كولەمى 9 ايدا 83 ملرد تەڭگەگە ۇلعايعان. بۇل وتاندىق ءوندىرۋشىنى قولداۋ مەن يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى تومەن­دەتۋگە باعىتتالعان قادام. تاۋ-كەن مەتال­لۋرگيالىق كومپانيالارى سوماسى 1 088 ملرد تەڭگە قۇرايتىن 246 ۇزاقمەرزىمدى كەلىسىمشارت جاساستى. ول ءوندىرىس پەن ەكسپورتتى ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى. ەلدە 56 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا 38 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى قۇرىلدى. مۇنداي جوبا وڭىرلەردە ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرادى.

ەلىمىزدىڭ وڭدەۋ ءونىمىنىڭ ەكسپورتى وسى جىلدىڭ 8 ايىندا 178 ملرد دوللار­دى قۇرادى. ەكسپورتتىڭ ءوسۋى ەلىمىز­دىڭ الەمدىك نارىقتاعى پوزيتسياسىن نى­عايتادى. رەسپۋبليكادا شەتەلدىك ين­ۆەس­تيتسيالاردى تارتاتىن 14 ارنايى ەكو­نوميكالىق ايماق جۇمىس ىستەيدى. بۇل ايماقتار ۇلتتىق ەكونوميكا ءۇشىن ما­ڭىزدى درايۆەرگە اينالدى. بۇگىنگە دەيىن وتاندىق ءونىمدى ساتىپ الۋ 22 ەسە ارتىپ, 224 ملرد تەڭگەگە جەتتى. بۇل ەل ىشىندەگى وتاندىق ونىمگە سۇرانىستىڭ ءوسۋىن راستاي­دى.

ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار ايا­سىندا 277 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلدى. مۇنداي ايماقتار ونەر­كاسىپتىك دامۋ ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرىنە اينالادى. ناقتى كورسەتەر بولساق, يندۋستريالىق ايماقتار 12 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتتى. بۇل جاڭا ءوندىرىس ورىندارىنىڭ دامۋى مەن كوپتەگەن جۇمىس ورىندارىنىڭ قۇرىلۋىن قامتاماسىز ەتتى. وتاندىق وندىرۋشىلەرمەن 703,5 ملرد تەڭگە سوماعا 592 ۇزاقمەرزىمدى كەلىسىمشارت جاسالدى. بۇل كەلىسىمشارتتار جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەرگە تۇراقتى نارىقتار ۇسىنادى. وتاندىق قاعاز بەن كەڭسە ونىمدەرىن وندىرۋشىلەر بۇگىندە جەتكىزۋ كولەمىن ۇلعايتتى. بۇل يمپورتتى ازايتىپ, جەر­گىلىكتى ءونىمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارت­تى­رۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. ەلدەگى مەتاللۋرگيا سالاسىنىڭ كاسىپورىندارى شيكىزات ساتىپ الۋعا جەڭىلدىكتەر الدى. مۇنداي شارا سالانىڭ دامۋىن قولدايدى جانە ءوندىرىس شىعىندارىن ازايتادى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بەرىلگەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋ اياسىندا ۇكىمەت ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, وتاندىق ءوندىرىستى ىنتالاندىرۋ جانە وفتەيك-كەلىسىمشارتتار جۇيەسىن تولىق ىسكە قوسۋ بويىنشا بىرقاتار جۇيەلى شارا قابىل­دادى. ناتيجەسىندە, باسەكەگە قابى­لەتتى, ونىمدىلىگى جوعارى جانە ەكس­پورتقا باعىت­تالعان مىقتى وڭدەۋ ونەركاسىبىن قۇرۋ باس­تى ماقساتقا اينالدى.