«قىزىل التىن» ەكسپورتىنىڭ ءجونى بولەك

اگرارلىق سەكتور ەكونوميكانىڭ درايۆەرىنە اينالادى

حالقىمىزدىڭ اتاكاسىبىن ۇستانىپ, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ جۇرگەن «قايىپ اتا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرىل­تاي­شىسى, نەگىزىن قالاۋشى سىرىم ەرتاەۆ فورۋم مىنبەرىندە تابىس­قا تولى جەتىستىكتەرىن ءبولىستى. مەم­لە­كەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا جىل وتكەن سايىن دامۋ قارقىنى ەسە­لەپ ارتىپ جاتقانىن العا تارتتى.

«مەن 15 جىلدان بەرى مال شا­رۋاشىلىعىمەن اينالىسامىن. بالا كەزىمنەن مال باعىپ وس­كەن­دىكتەن, ءومىرىمنىڭ اجىراماس بو­لىگىنە اينالدى. مال شارۋاشىلىعى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن بيزنەس ءارى اتاكاسىپ. قازاق: «مال­دى باقپاعانىڭ, كەلگەن باقتى قاققانىڭ», دەيدى. سون­دىق­تان ءبىز ءبىر – ءىرى قارا مالدان باس­تاپ, 20 مىڭ ءىرى قاراعا جەتكىزدىك. كەلەسى جىلى 50 مىڭ باسقا ارتتىرامىز», دەدى س.ەرتاەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا «قايىپ اتا» جشس جىلىنا 5 مىڭ توننا ەت ەكسپورتتايدى. كەلەر جىلى 8 مىڭ تونناعا جەتكىزبەكشى ەكەن.

«مەملەكەت باسشىسى تاپسىرماسىنا سايكەس سوڭعى جىلدارى وسى باعىتتا ۇلكەن جۇمىس اتقارىلدى. قىتاي نارىعى بىر­قاتار پوزيتسيا­لار بويىنشا اشىل­دى. رەسەي نارىعى يگەرىلدى, وزبەك­ستان, اراب ەلدەرىنە مال ەتى ەركىن ەكسپورتتالىپ جاتىر. ءتىپتى 20 جىلدان استام ۋاقىت جابىق بولعان تاجىكستانعا دا ەت جىبەرۋ باستالدى», دەدى سەرىك­تەستىك قۇ­رىل­تايشىسى.

مال شارۋاشىلىعى سالاسىن­داعىلار بۇل جەتىستىكپەن عانا استە توقتاپ قالماق ەمەس. مال باسىن ارتتىرۋمەن قاتار, الىس-جاقىن شەتەلدەرگە ەت ەكسپورتتاۋدى وسىرە بەرۋدى كوزدەپ وتىر. ونىڭ ايتۋىنشا, مال شارۋاشىلىعى مەن ەگىن شارۋاشىلىعى تىعىز بايلانىستى. قازاقستان جەمشوپ داقىلدارىن وسىرۋدە مول تابىس­قا جەتىپ وتىر. ەگەر ەلىمىز­دە 1 ميلليون ءىرى قارا مال بور­دا­قىلانسا, وعان 3,5-4 ميل­ليون توننا جەمشوپ كەرەك. ال 1 ميلليون مال ەتى ەكسپورتتالسا, 1 ميلليارد دوللار پايدا بولادى. وسىلاي اگرارلىق سەكتور تۇتاس ەكونوميكانىڭ درايۆەرىنە اينالادى.

«كەڭ بايتاق ەلىمىزدەن, قۇت دارىعان جەرىمىزدەن تاعى ءبىر التىننىڭ ءتۇرى شىققالى تۇر. مىسالى, قارا التىنىمىز – مۇناي, سارى التىنىمىز – بيداي, اق التىنىمىز – ماقتا, ەندى ەتتى «قىزىل التىن» دەپ ساپالى ءونىمىن كوتەرە بەرسەك, الىس-جاقىن شەتەلگە Red gold دەپ ەكسپورتتايمىز», دەپ ويىن تۇيىندەدى ول.

ءار تاپسىرما يەسىن تاپتى

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن ءارى تىكە­لەي قولداۋىمەن اۋىل شارۋا­شىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ ءبىرىنشى فورۋمى وتە ماعىنالى وتكەنىن ايتقان فەرمەرلەر قاۋىمداستىعى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەرمەك ءابۋوۆ اۋىل حالقى سوڭعى جىلدارى كىرە باستاعان شارۋاشىلىق شىرايىنا ءدان ريزا ەكەنىن جەتكىزدى.

«اۋىل شارۋاشىلىعىن قار­جى­لاندىرۋدى بولاشاقتا 1,5 تريلليون تەڭگەگە جەتكىزۋ جوسپار­لانىپ جاتىر. بۇل تۋرالى مەملەكەت باسشىسى دا, ءتيىستى ۆەدومستۆو باسشىلارى دا تۇجىرىمداپ ءجۇر. بۇل قارجى ەلدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى بۇرىن-سوڭدى كورمەگەن كولەمدەگى سوما. مۇنداي ۇلكەن قارجىنى قالاي ءتيىمدى يگەرۋ جولدارىن قازىردەن باستاپ قايتا-قايتا پىسىقتاپ, ارنايى باع­دارلامالار تۇزگەن دۇرىس. اسى­رەسە اۋىل شارۋاشىلىعىن قار­جىلاندىرۋ سالاسىن تسيفر­لان­دىرۋ ءىسىن تەزدەتكەن ءجون. سوندا سالاداعى ادام فاكتورى جوققا ءتان بولسا, بۇل ماڭداعى جەم­قور­لىقتىڭ جولى مۇلدە تىيى­لار ەدى», دەدى قاۋىمداستىق تورا­عا­سى­نىڭ ورىنباسارى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى تاپسىرماسى تۇ­قىم ماسەلەسىنە قاتىستى بول­دى. «اۋىل شارۋاشىلىعى عى­لىمىن دامىتۋعا قاتىستى وتان­دىق كارتوپ پەن قانت قىزىل­شاسى تۇقىمدارىنىڭ ۇلەسى 10%-دان از ەكەنى ايتىلدى. ۇكى­مەت اگرارشىلاردى وتان­دىق ءوندى­رىس­تىڭ تۇقىمىمەن قامتا­ماسىز ەتۋدى 2028 جىلعا قاراي, بۇل كورسەتكىشتى 80%-عا دەيىن ۇلعايتۋعا ءتيىس. ال جو­عارى ساپالى (ياعني ەليتالىق) تۇقىمداردىڭ ۇلەسى كەمىندە 15%-دى قۇراۋى ءلازىم. بۇل ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن شەتەلدەردىڭ وزىق تاجىري­بەسىن زەردەلەۋ كەرەكتىگىن ەل پرە­زيدەنتتى انىق جەتكىزدى», دەدى ە.ەرعازى ۇلى.

فورۋمدا جىلقى سانىن كو­بەي­تۋمەن قاتار, ولاردىڭ اسىل تۇ­قىمدى جانە ءونىمدى قاسيەت­تە­رىن ارتتىرۋ باستى مىندەت بولىپ تابىلاتىنىن پرەزيدەنت قاداپ ايتتى. ءسويتىپ, جىلقى ءوسىرۋدىڭ قازاق ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن تەرەڭنەن تارتىپ ۇقتىردى. ناتيجەسىندە, بيىل وتان­دىق جىلقى تۇقىمدارىن ساق­تاۋ جانە كوبەيتۋ بويىنشا ار­نايى زاڭ قابىلداندى. ۇكى­مەتكە جىلقى شارۋاشىلىعى ينس­تيتۋتىن قۇرۋدى تاپسىردى.

«اۋىل شارۋاشىلىعى تەحني­كا­­سىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءىسى دە مەملەكەت باسشى­سىنىڭ نازارىنان تىس قالمادى. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جاڭارتۋ دەڭگەيىن جىلىنا 8-10%-عا جەتكىزۋ مىندەتىن قويدى. ول ءۇشىن وتاندىق ءوندىرىستىڭ اۋىل شارۋا­شىلىعى تەحنيكاسىنىڭ جىلدىق 5% جەڭىلدىكتى ليزينگى باع­دارلاماسى ىسكە قوسىلدى. وعان 120 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. ال­داعى جىلدارى قارجى كولەمىنىڭ ءالى دە ۇلعاياتىنىن جەتكىزدى», دەدى سپيكەر.