ەجەلدەن قوڭسى قونعان قوس ەلدىڭ اراسىندا دوستىق, ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا كومەك تۋرالى شارتقا 1992 جىلعى 25 مامىردا قول قويىلىپ, ديپلوماتيالىق قاتىناستار 1992 جىلدىڭ 22 قازانىنان باستاۋ الادى. ەكى ەلدىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىگى 2013 جىلى قابىلدانعان ءححى عاسىرداعى تاتۋ كورشىلىك پەن وداقتاستىق تۋرالى شارتپەن نىعايا ءتۇستى.
تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن قازاقستان مەن رەسەي اسكەري ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارتقا سايكەس اسكەري كومەك تۇرعىسىنان دا ءبىر «پاتۋاعا كەلىپ», 1992 جىلعى 25 مامىرداعى دوستىق, ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا كومەك تۋرالى ەكىجاقتى شارتپەن جانە 1992 جىلعى 15 مامىرداعى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتپەن ورتاق مۇددەگە ۋاعدالاسقان.
جالپى, ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستار مەن ىنتىماقتاستىق كەڭ كولەمدى قۇقىقتىق بازامەن رەتتەلەدى. اشىق اقپارات كوزدەرىنە سۇيەنسەك, وسى كۇنگە دەيىن 400-دەن اسا شارت پەن كەلىسىمگە قول قويىلعان.
ول قۇجاتتاردىڭ ىشىندەگى قۇندىلارى – دوستىق, ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا كومەك تۋرالى شارت (1992), ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت (1992), ءححى عاسىرعا باعىتتالعان ماڭگىلىك دوستىق پەن وداقتاستىق تۋرالى دەكلاراتسيا (1998), 2013 جىلعى 11 قاراشاداعى ءححى عاسىرداعى تاتۋ كورشىلىك جانە وداقتاستىق تۋرالى شارت (2013), ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى (2014) شارت. مىنە, وسى اتالعان اسا ماڭىزدى شارتتارمەن ۇندەس 400-گە جۋىق قۇجاتتاردى نەگىزگە الا وتىرىپ ەكى ەل جوعارى جانە ەڭ جوعارى دەڭگەيدە قارقىندى ساياسي بايلانىستاردى جالعاستىرىپ كەلەدى.
جالپى, قازاقستان مەن رەسەي بۇۇ, ەقىۇ, تمد, ۇقشۇ, شىۇ, ەەاو جانە وزگە دە بىرقاتار حالىقارالىق ۇيىم اياسىندا كوپجاقتى فورماتتا بەلسەندى ءوزارا ءىس-قيمىل جاساپ كەلەدى.
الدىمەن ەجەلدەن قوڭسى جاتقان قوس مەملەكەتتى بايلانىستىراتىن حالىقارالىق ۇيىم – تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى. كسرو-نىڭ كۇيرەۋىنەن كەيىن 1991 جىلدىڭ 8 جەلتوقسانىندا قۇرىلعان تمد – قازاقستان تاۋەلسىز ەل رەتىندە مۇشە بولعان العاشقى ۇيىمداردىڭ ءبىرى. ۇيىمنىڭ ءاۋ باستاعى ماقساتى كەڭەستىك يمپەريانىڭ قۇرامىندا توننىڭ ىشكى باۋىنداي ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستا بولعان ەلدەردىڭ ءبىر-اق ساتتە ازاتتىق الىپ, ءوز جولىمەن كەتۋى ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان ۇلكەن جەتىستىك, باعا جەتپەس باق بولعانى راس. ال دەربەس مەملەكەت رەتىندە زامان كوشىنە ىلەسىپ, وزگە ەلدەردىڭ قارقىنىنا قوسىلىپ, نارىقتىڭ سوقپاعىنا توتەپ بەرۋ پوستكەڭەستىك ەلدەر ءۇشىن وڭايعا تۇسپەيتىنى ءاۋ باستان بولجانعانى راس. وسى رەتتە كەزىندە الىپ يمپەريانىڭ ورتالىعى بولعان رەسمي ماسكەۋدىڭ تمد-داعى ءرولىنىڭ ماڭىزدىلىعىن جوققا شىعارۋ قيىن.
وتكەن ايدا ماسكەۋگە جۇمىس ساپارىمەن بارعان قاسىم-جومارت توقاەۆ تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنا قاتىسىپ, جيىندا ءسوز سويلەپ, رەسەيدىڭ تمد-عا توراعالىق ەتۋ بارىسىندا ناتيجەلى جۇمىس اتقارعانى ءۇشىن ۆلاديمير پۋتينگە العىس ايتتى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى 1991 جىلى الماتى دەكلاراتسياسىنىڭ نەگىزىندە قۇرىلعان تمد-نىڭ الەۋەتىن بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىم رەتىندە ودان ءارى نىعايتۋ قازاقستان ءۇشىن باستى باسىمدىقتىڭ ءبىرى ەكەنىنە نازار اۋداردى.
ەلدەرىمىزدى بايلانىستىراتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى حالىقارالىق ۇيىم – تمد-نىڭ ءىزىن الا قۇرىلعان ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى. ارمەنيا, بەلارۋس, قازاقستان, قىرعىزستان, رەسەي, تاجىكستان ەلدەرى قۇرعان ۇقشۇ تمد-نىڭ اسكەري-ساياسي ۇيىمى سانالادى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2022 جىلدىڭ 16 مامىرىندا ماسكەۋدە وتكەن ۇقشۇ ءسامميتى اياسىندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينمەن كەزدەسىپ, ەكىجاقتى كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى, سونداي-اق ساۋدا-ەكونوميكالىق سالاداعى قازاقستان-رەسەي ىنتىماقتاستىعىن تالقىلاعان-دى. سول كەزدەسۋدە قاسىم-جومارت توقاەۆ «شىن مانىندە, ەلدەرىمىز اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ساياسي ىقپالداستىقتىڭ قارقىنى ناشار دەۋگە ەش نەگىز جوق. تاۋار اينالىمى 25 ملرد دوللارعا جەتتى. رەسەي – قازاقستان ءۇشىن ساۋدا-ەكونوميكالىق سالاداعى باستى سەرىكتەس», دەگەن ەدى.
وسى رەتتە بيىلعى شىلدەدە استانادا وتكەن شىۇ سامميتىنەن كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينمەن كەزدەسىپ, مەملەكەت باسشىسى سامميتكە قاتىسقانى ءۇشىن ۆ.پۋتينگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, رەسەيدىڭ «شانحاي رۋحىن» نىعايتۋ ىسىنە جانە ۇيىمعا مۇشە ەلدەرمەن كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسقانىن اتاپ ءوتتى.
«شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ – وتە مارتەبەلى ءارى جاۋاپتى ميسسيا. شىۇ حالىقارالىق ارەنادا لايىقتى بەدەلگە يە بولدى. ارينە, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ الەۋەتىن نىعايتۋعا رەسەيدىڭ قوسقان ەلەۋلى ۇلەسىن اتاپ وتپەسكە بولمايدى. وسى ورايدا توراعا قۇقىعىن پايدالانىپ, سىزگە العىس ايتقىم كەلەدى», دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ قازاقستانعا بىلتىر قاراشا ايىندا جاساعان تاريحي ساپارىنان كەيىن ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن دا ايتىپ وتكەن-ءدى.
ء«سىزدىڭ ساپارىڭىز كەزىندە كەلىسىلگەن جوبالاردىڭ ماڭىزى زور جانە ەلدەرىمىزدىڭ ءوزارا ىقپالداستىعىنىڭ ستراتەگيالىق سيپاتىمەن ۇشتاسادى. سوندىقتان ولاردىڭ جۇزەگە اساتىنىنا ەش كۇمانىم جوق. ويتكەنى بۇل جوبالار قازاقستان مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ مۇددەلەرىنە ساي كەلەدى», دەگەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۆلاديمير ءپۋتيندى بيىل كۇزدە ەلىمىزگە تاعى دا مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلۋگە, سونىمەن قاتار ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنا قاتىسۋعا شاقىرعان ەدى.
ال ءوز كەزەگىندە ۆ.پۋتين استانا ءسامميتىن شىن مانىندە مازمۇنى جاعىنان حالىقارالىق سيپاتقا يە بولعانىن ايتىپ, جوعارى باعاسىن بەرگەن.
«ەلدەرىمىزدىڭ بىرقاتار حالىقارالىق ۇيىمعا توراعالىق ەتىپ وتىرعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. قازاقستان شىۇ مەن ۇقشۇ-عا, ال رەسەي بريكس پەن تمد-عا توراعا بولىپ وتىر. سوندىقتان ءبىر-ءبىرىمىزدى قولداپ, كومەكتەسەمىز. قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلۋگە شاقىرعانىڭىز ءۇشىن العىس ايتامىن. ەلدەرىمىز اراسىنداعى تاۋار اينالىمى ارتىپ, شامامەن 30 ملرد دوللارعا جەتتى. بۇل – وتە جاقسى كورسەتكىش. رەسەي قازاقستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى, – دەدى رەسەي پرەزيدەنتى.
وسى كەزدەسۋدە پرەزيدەنتتەر ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى فورماتتاعى تۇراقتى ساياسي ديالوگتى ساقتاۋعا ءوزارا نيەتتى ەكەنىن راستاپ, قول الىستى. قازاقستان تاراپى تاعى ءبىر ماڭىزدى كەزدەسۋگە مۇرىندىق بولىپ, قازاقستان-رەسەي قارىم-قاتىناسى تاريحىنىڭ جاڭا بەتتەرىن جازۋعا جىگەر تانىتىپ وتىر.
– بۇگىندە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ 76 سۋبەكتىسى قازاقستانداعى ءتيىستى اۋماقتارمەن تىكەلەي قارىم-قاتىناستا. بۇنى وتاندىق كومپانيالار مەن ونىمدەردىڭ رەسەي نارىعىنداعى ءرولىن كۇشەيتۋگە باعىتتاۋ كەرەك. قالىپتاسقان جاعداي كەرىسىنشە قازاقستان-رەسەي ءال-اۋقاتىنداعى ديسبالانستى رەتتەۋگە تاپتىرماس مۇمكىندىك, ول ءۇشىن جوعارى دەڭگەيدەگى ديالوگ سەرياسىن ۇزبەۋ قاجەت, – دەيدى قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى قوعامدىق ۇردىستەردى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى, ساياساتتانۋشى ريززات تاسىم.
ونىڭ ايتۋىنشا, رەسەيمەن ديالوگتى قامتيتىن تەڭگەرىمدى سىرتقى ساياسات قازاقستانعا ءوزىنىڭ دەربەستىگىن ساقتاپ, حالىقارالىق ارەناداعى ورنىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
