قازاقستاندا اگروونەركاسىپ كەشەنى قالاي دامىپ جاتىر

مال جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى 

ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىندا مال مەن قۇس سانىنىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋى بايقالادى. 2023 جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا مال باسى 119%-عا ارتتى. 2024 جىلدىڭ 9 ايىندا ءىرى قارا مالدىڭ سانى 8 395,6 مىڭ باسقا جەتىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 119,8%-دى قۇرادى. اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىندا ءىرى قارا مال سانى 4 578,2 مىڭ باسقا دەيىن كوبەيدى. ۇساق مال سانى 20,9 ملن باسقا, جىلقىلار – 4 194,2 مىڭ باسقا, تۇيەلەر – 286,6 مىڭ باسقا جەتتى.

اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىندا مال مەن قۇس سانىنىڭ ۇلەسى جانە مال شارۋاشىلىعى ءونىمىن ءوندىرۋ دەڭگەيى كەلەسىدەي: ءىرى قارا مالدىڭ بارلىق باعىتتارى – 54,5%, قويلار – 60,5%, ەشكىلەر – 36,2%, شوشقالار – 64,3%, جىلقىلار – 61,4%, تۇيەلەر – 57%, قۇستار – 83%, بارلىق تۇردەگى ەت – 62,1%, ءسۇت – 38%, تاۋىق جۇمىرتقالارى – 83,1%.

سونداي-اق مال مەن قۇس ونىمدىلىگىنىڭ ءوسۋى بايقالادى. بارلىق شارۋاشىلىق كاتەگوريالارىنداعى ءبىر ساۋىن سيىردان ورتاشا ءسۇت ونىمدىلىگى 1 941 كگ قۇرادى, ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىندا – 2 206 كگ, ءۇي شارۋاشىلىقتارىندا – 1 807 كگ. ءبىر جۇمىرتقالايتىن تاۋىقتان ورتاشا جۇمىرتقا شىعىمى 185 دانانى قۇرادى, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىندا – 200 دانا, ءۇي شارۋاشىلىقتارىندا – 133 دانا.

بارلىق تۇردەگى ەت ءوندىرىسى سويىس سالماعىندا 795,9 مىڭ تونناعا دەيىن ءوستى. ءسۇت ءوندىرىسى 2,8 ملن تونناعا, تاۋىق جۇمىرتقالارىنىڭ ءوندىرىسى 3,4 ملن داناعا جەتتى.

ەلدە سىيىمدىلىعى 1 000-نان 20 000 باسقا دەيىن 160-قا جۋىق بورداقىلاۋ الاڭى جۇمىس ىستەيدى. بورداقىلاۋ الاڭدارىنىڭ جالپى قۋاتى 380 000 باستى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە 45%-ى تۇركىستان, الماتى, اقمولا جانە قوستاناي وبلىستارىندا شوعىرلانعان.

جەم-شوپپەن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى قابىلدانىپ جاتىر. بيىل مال ازىعى داقىلدارىنىڭ ەگىس الاڭى 3,2 ملن گەكتاردان اسىپ, 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 83,5 مىڭ گەكتارعا ۇلعايدى. 24,5 ملن توننا ءشوپ, 1,7 ملن توننا پىشەندەمە, 4,6 ملن توننا سابان, 5,5 ملن توننا كونتسەنترات جانە 2,0 ملن توننا سۇرلەم دايىنداۋ جوسپارلانعان. 13 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا 34,9 ملن توننا ءشوپ (جارتىجىلدىق جوسپاردىڭ 142,6%-ى), 2,0 ملن توننا پىشەندەمە, 5,6 ملن توننا كونتسەنترات, 2,3 ملن توننا سۇرلەم جانە 5,1 ملن توننا سابان دايىندالدى. جىلىنا 2,2 ملن تونناعا جۋىق ءونىم وندىرەتىن 66 قۇراما جەم ءوندىرۋ كاسىپورنى جۇمىس ىستەيدى.

يمپورتتالعان ءىرى قارا سانى شامامەن 9,8 مىڭ باستى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە 9,4 مىڭ باس – ءسۇت جانە ارالاس ءونىمدى باعىتتا, 364 باس – ەت باعىتىندا.

وسى جىلدىڭ 9 ايىنداعى قورىتىندى بويىنشا قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى 5,6 ترلن تەڭگەگە جەتتى. بۇل 2023 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 11,5%-عا ارتىق. مۇنداي وسىمگە وسىمدىك شارۋاشىلىعىنداعى ءوندىرىس كولەمىن 17,8%-عا (3,2 ترلن تەڭگە) جانە مال شارۋاشىلىعىنداعى ءوندىرىس كولەمىن 3,3%-عا (2,4 ترلن تەڭگە) ۇلعايتۋ ەسەبىنەن قول جەتكىزىلدى.

وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا جوعارى رەنتابەلدى داقىلداردى قولدانۋ ارقىلى ەگىس القاپتارىن ءارتاراپتاندىرۋ ءساتتى جۇرگىزىلدى. بيىل 1,2 ملن توننادان استام مينەرالدى تىڭايتقىشتار ەنگىزىلدى, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە كوپ. ەليتالىق تۇقىمداردىڭ ۇلەسى 7,1%-دان 9,5%-عا دەيىن, ال اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جاڭارتۋ دەڭگەيى 4,5%-دان 5,5%-عا دەيىن ءوستى.

 مەملەكەتتىك قولداۋ تەتىكتەرى

2024 جىلى كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋ 3 ەسەگە ارتىپ, 580 ملرد تەڭگەگە جەتتى. تەك «كەن-دالا-1», اگرارشىلارعا ارزانداتىلعان كرەديتتەر بەرۋدى كوزدەيتىن باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن عانا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 140 ملرد تەڭگە ءبولىندى. «كەڭ-دالا-2» باعدارلاماسى بويىنشا كرەديت بەرۋ ارنالارى كەڭەيتىلدى. 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «انك» اق ارقىلى اكك قارجىلاندىرۋ 82,3 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جاڭارتۋ ماقساتىندا ۇكىمەت «جەڭىلدىكتى ليزينگ» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا 120 ملرد تەڭگە باعىتتادى.

2024 جىلدىڭ توعىز ايىندا تەك اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى جەلىسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى تۇتىنۋ كووپەراتيۆتەرىنە 82,3 ملرد تەڭگە بەرىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جاڭارتۋ ماقساتىندا «قازاگروقارجى» اق «جەڭىلدىكتى ليزينگ» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا 120 ملرد تەڭگە باعىتتادى. سونداي-اق بيىل فەرمەرلەرگە كرەديت بەرۋ مولشەرلەمەلەرى وتاندىق ءوندىرىستىڭ ەڭ قاجەتتى تەحنيكاسىنىڭ كەڭ تىزبەسىن ساتىپ الۋعا 20-22%-دان 5%-عا دەيىن تومەندەتىلدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جىل سايىن 8-10%-عا دەيىن جاڭارتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ ليزينگىنە كەمىندە 200 ملرد تەڭگە ءبولۋ ماسەلەسىن پىسىقتاپ جاتىر.

سۋبسيديالاۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن ازايتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك قولداۋ تەتىكتەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى – سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن پايدالانۋ. ول ءۇشىن سۋبسيديالاۋ ءنورماتيۆى 80%-عا دەيىن ۇلعايتىلدى. بۇل سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن پايدالاناتىن اۋماقتى 455 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەردى.

فەرمەرلەر ەڭبەگىنىڭ, مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ قابىلدانعان شارالارىنىڭ جانە قولايلى اۋا-رايىنىڭ ارقاسىندا ورتاشا ونىمدىلىگى 16 تس/گا بولاتىن 26,7 ملن توننا استىق جينالدى, رەكوردتىق 1,2 ملن توننا قانت قىزىلشاسىن جيناۋ جوسپارلانعان.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس اۋىل شارۋاشىلىعىن جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋ كولەمىن بىرنەشە ەسە ۇلعايتۋ ماقساتىندا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن, ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋ كولەمىن 700 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانعان. بۇل فەرمەرلەرگە اۋىلشارۋاشىلىق تسيكلىنىڭ بارلىق كەزەڭدەرىندە, دايىندىقتان باستاپ ەگىن جيناۋعا دەيىن قولداۋ كورسەتەدى. بولىنگەن كولەمنىڭ العاشقى 100 ملرد تەڭگەسى وسى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا فەرمەرلەرگە قولجەتىمدى بولادى. بۇل كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا ۋاقتىلى دايىندىقتى قامتاماسىز ەتەدى جانە جاڭا ماۋسىمدى كىدىرىسسىز باستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

كوممەرتسيالىق قاراجاتتى تارتۋ كەزىندە كەلەسى جىلدان باستاپ كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىنا ەكىنشى دەڭگەيلى بانك كرەديتتەرىنىڭ سىياقى مولشەرلەمەلەرىن سۋبسيديالاۋدان باس تارتۋ جوسپارلانعان. ءارى قاراي جەڭىلدىكتى نەسيەلەۋگە كوشۋ ارقىلى ينۆەستيتسيالىق ماقساتتارعا پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى سۋبسيديالاۋدىڭ قولدانىستاعى تەتىگىنەن كەزەڭ-كەزەڭىمەن باس تارتۋ جوسپارعا ەنگىزىلگەن. بۇل جىل سايىنعى سۋبسيديا تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشەدى.

اشم اوك-تەگى وڭدەلگەن ءونىم ۇلەسىن 70%-عا دەيىن ۇلعايتۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرىپ جاتىر. ول ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدى دامىتۋدىڭ 2028 جىلعا دەيىنگى كەشەندى جوسپارى قابىلداندى, ونىڭ شەڭبەرىندە سالاعا 372 ملرد تەڭگە باعىتتالادى.

شيكىزات ماسەلەسىن جۇيەلى شەشۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار ارقىلى اوك-تە ءىرى ونەركاسىپتىك ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تاجىريبەسىن تيراجداۋ شارالارى قابىلدانىپ جاتىر.

100 ملرد تەڭگەگە 65 ءسۇت-تاۋارلى فەرماسىن قۇرۋ جوباسى قارجىلاندىرىلدى, بۇل جىلىنا 372 مىڭ توننا ءسۇتتىڭ قوسىمشا ءوندىرىسىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

بيىل 79 جوبانى ىسكە اسىرۋعا 100 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. 2024 جىلدان باستاپ باعدارلاما اۋقىمى كەڭەيەدى. دەمەك, ءسۇت-تاۋارلى فەرمالارى, سۋارۋ, كوكونىس قويمالارىن جانە قۇس فابريكالارىن قارجىلاندىرۋدان باسقا قوسىلادى. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ جونىندەگى جوبالاردى قوسا العاندا, قوسىمشا 9 باعىت قارجىلاندىرىلادى.

ارينە, بۇل جەتىستىكتەر اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا جانە ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان مەملەكەت پەن فەرمەرلەردىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى.

 «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ

2023 جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس «اۋىل اماناتى» اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ بويىنشا اۋقىمدى باعدارلاما باستالدى. ونى ىسكە اسىرۋعا 100 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بەرۋگە جوسپارلانعان 17 مىڭ ميكروكرەديتتىڭ ىشىندە 15 مىڭ ميكروكرەديت بەرىلىپ, 16,4 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلدى. ونىڭ ىشىندە 12,1 مىڭ ميكروكرەديت مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا, 549 - وسىمدىك شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا, 415 - تەحنيكا مەن جابدىقتار ساتىپ الۋعا جانە قىزمەتتىڭ باسقا سالالارىنا 1,9 مىڭ ميكروكرەديت باعىتتالعان.

باعدارلاما شەڭبەرىندە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ بيزنەسىن دامىتۋدىڭ اجىراماس بولىگى رەسۋرستاردى بىرىكتىرىپ جاتىر جانە جقق ءونىمىن نەعۇرلىم ءتيىمدى شارتتاردا وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدە شەشۋشى ءرول اتقاراتىن, سول ارقىلى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىستىلىعىن ارتتىراتىن اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرى بولادى. «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ كەزىندە وڭىرلەردە 400-دەن استام اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆى قۇرىلدى, ونىڭ 337-ءسى 7,1 ملرد تەڭگە سوماسىنا قارجىلاندىرىلدى.

جالپى, 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندا 3911 اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆى جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ ىشىندە وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا – 361, مال شارۋاشىلىعىندا – 1510, باسقا دا قىزمەت تۇرلەرىمەن 2040 اينالىسادى. 2023 جىلى ولار 67,8 ملرد.تەڭگە سوماسىنا شامامەن 1,2 ملن توننا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن ءوندىردى (وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا – 22,3 ملرد تەڭگە سوماسىنا 1053,6 مىڭ توننا, مال شارۋاشىلىعىندا – 45,5 ملرد. تەڭگە سوماسىنا 187,3 مىڭ توننا, بۇل 2022 جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 30%-عا ارتىق). بيىل باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا 100 ملرد تەڭگە كوزدەلگەن, 18,2 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرا وتىرىپ, 10,7 مىڭ ميكروكرەديت بەرۋ جوسپارلانعان.

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ەلدى مەكەندەردە جانە شاعىن قالالاردا ميكروكرەديتتەۋ قاعيدالارىنا ميكروكرەديتتەۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىندە ءوتىنىم بەرۋ, سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرى ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ليزينگكە بەرۋ بولىگىندە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزدى. راسىمدەردىڭ اشىقتىعى ءۇشىن وتىنىمدەردى ەلەكتروندى تۇردە بەرۋگە جانە قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ميكروكرەديتتەۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسى ازىرلەندى. بۇگىنگى تاڭدا اقپاراتتىق جۇيە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە جۇمىس ىستەيدى جانە ۇمىتكەرلەردەن وتىنىمدەر قابىلداۋ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

پايدالانىلماعان جانە زاڭ تالاپتارىن بۇزا وتىرىپ بەرىلگەن جەردى الىپ قويۋ

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ 2022 جىلعى 28 ساۋىردەگى № 90-ر وكىمىمەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, قر زاڭناماسىن بۇزا وتىرىپ بەرىلگەن جانە پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى قايتارىپ الۋ جونىندەگى جۇمىس كوميسسياسى قۇرىلدى. كوميسسياعا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى توراعالىق ەتەدى, ال قۇرامىنا مەملەكەتتىك جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى ەنگىزىلگەن.

كوميسسيا قۇرىلعان ساتتەن باستاپ وڭىرلەردە بارلىق مۇددەلى قۇقىق قورعاۋ جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرىن تارتا وتىرىپ, ۆەدومستۆوارالىق توپتار قۇرىلدى.

بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى پايدالانىلماي جاتقان جانە زاڭسىز بەرىلگەن 2 ملن گا جەرگە قاتىستى شارالار قابىلداۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل جۇمىستار جانداندىرىلىپ, بەكىتىلگەن جوسپارعا سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتىر.

2024 جىلدىڭ باسىنان باستاپ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە قاراستى جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتىنىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرى رەسپۋبليكا بويىنشا جالپى اۋدانى 2,7 ملن گا بولاتىن جەر پايدالانۋشىلارعا قاتىستى 1720 جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, ناتيجەسىندە 2,2 ملن گا جەرگە قاتىستى جەر زاڭناماسىن بۇزۋ فاكتىلەرىن جويۋ تۋرالى 1312 ۇيعارىم بەردى.

بۇرىن بەرىلگەن ۇيعارىمدار بويىنشا بيىل 309,9 مىڭ گا جەردى يگەرۋ باستالدى, ال 196,3 مىڭ گا جەردى ءماجبۇرلى تۇردە قايتارۋ ءۇشىن سوت تالقىلاۋلارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسىلايشا, قايتارۋ جوسپارلانعان 2 ملن گا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرىنىڭ 1 ملن 990 مىڭ گا جەرى قايتارىلدى.

سونداي-اق قازىرگى ۋاقىتتا اتالعان كوميسسيا ءادىل جەر ۇلەستىرۋدى باقىلاۋعا, قايتارىلعان جەرلەردى اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا ەنگىزۋگە, توپىراقتىڭ توزۋىمەن كۇرەسۋگە, سونداي-اق اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ اينالاسىنداعى جايىلىمدىق جەرلەردىڭ تاپشىلىعىن ازايتۋعا باعىتتالىپ, قايتا قۇرىلىمدالعان.

 ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ

2024 جىلدىڭ 9 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى 0,8%-عا ارتىپ, 2,4 ترلن تەڭگەگە جەتتى. ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ بىرنەشە ساناتىندا بىردەن ايتارلىقتاي ءوسۋ بايقالدى. قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا ىرىمشىك پەن سۇزبە وندىرۋشىلەر وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 9,9%-عا كوپ ءونىم شىعاردى. وسىمدىك مايى ءوندىرىسى 8%-عا ارتىپ, 531,3 مىڭ توننانى قۇرادى. اشىتىلعان ءسۇت ونىمدەرىن وندىرۋدە وڭ ديناميكا بايقالادى, ياعني 4,4%-عا, شۇجىق ونىمدەرىندە – 3,2% - عا, سارى ماي مەن كۇرىشتە-تيىسىنشە 2,1 جانە 1,5% - عا.

جىل باسىنان بەرى تاماق ونەركاسىبى كاسىپورىندارى وندىرىستىك قۋاتتاردى دامىتۋعا قارجىلاندىرۋدى 13,5%-عا ۇلعايتتى. ناتيجەسىندە نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى 115,1 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.

بۇگىندە قازاقستاننىڭ تاۋار وندىرۋشىلەرى حالىقتى نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن. بۇل تىزىمگە بيداي ۇنى, تۇز, نان, كۇرىش, ماكارون, كۇنباعىس مايى, كارتوپ, قوي ەتى, سيىر ەتى جانە ءسابىز كىرەدى. باسقا 14 ءتۇرلى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى, ياعني جۇمىرتقا, جىلقى ەتى, ءسۇت, ماي, قاراقۇمىق جارماسى, پياز, الما بويىنشا 80%-دان اسادى.

ازىق-ت ۇلىكتىڭ كەيبىر ساناتتارى بويىنشا يمپورتقا تاۋەلدىلىك ساقتالادى. قر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ءوندىرىستى ۇلعايتۋ جانە يمپورتتى تومەندەتۋ بويىنشا كەشەندى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر.

 ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى

2024 جىلدىڭ العاشقى توعىز ايىندا قازاقستاندا 2,4 ترلن تەڭگەگە ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىلدى. بۇل 2023 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ءار ءتۇرلى ساناتتارداعى ءوسىمدى ايقىن كورسەتەدى.

جارما ءوندىرىسى 84,7%-عا ارتىپ, 73,9 مىڭ توننانى قۇرادى. كۇرىش ءوندىرىسى 1,5%-عا ءوسىپ, 160,8 مىڭ تونناعا جەتتى. قايتا وڭدەلگەن جەمىستەر 7,3%-عا ارتىپ, 8,8 مىڭ تونناعا جەتتى. وڭدەلگەن ءسۇت 0,2%-عا ۇلعايىپ, 464,2 مىڭ توننانى قۇرادى. اشىتىلعان ءسۇت ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسى 4,4%-عا ءوسىپ, 179,0 مىڭ تونناعا جەتتى. سارى ماي وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 2,1%- عا ارتىق ءوندىرىلىپ, 24,0 مىڭ توننانى قۇرادى. ىرىمشىك پەن سۇزبە ءوندىرىسى 9,9%-عا ارتىپ, 37,1 مىڭ توننانى قۇرادى. شۇجىق ونىمدەرى 3,2%-عا كوپ ءوندىرىلىپ, 52,0 مىڭ تونناعا جەتتى.

بۇل ناتيجەلەر قازاقستاننىڭ اگرارلىق سەكتورى حالىقتى ساپالى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, دامۋىن جانە نىعايۋىن جالعاستىراتىنىن كورسەتەدى.

 اگروونەركاسىپتىك كەشەن ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى

سوڭعى مالىمەتتەرگە سايكەس, اگروونەركاسىپتىك كەشەن ءونىمىنىڭ ەكسپورتى 2024 جىلعى قاڭتار-تامىزدا 3 027,3 ملن اقش دوللارىن قۇرادى, بۇل 2023 جىلعى 1 490,1 ملن اقش دوللارىن قۇراعان ۇقساس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 13%-عا ارتىق. قايتا وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتى دا ايتارلىقتاي ءوسىم كورسەتىپ,1 687,3 ملن اقش دوللارىن قۇرادى.

ەكسپورتتىڭ جالپى كولەمىندەگى قايتا وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ۇلەسى 40,8%-دان 55,7%-عا دەيىن ۇلعايدى, بۇل حالىقارالىق نارىقتارداعى وتاندىق ءونىمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى مەن قوسىلعان قۇنىنىڭ ارتقانىن كورسەتەدى.

جەم-ءشوپ ەكسپورتى 6,7 ەسەگە ارتىپ, 675,1 مىڭ توننانى قۇرادى. كۇنباعىس مايى: 313,8 مىڭ توننا, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 32%-عا جوعارى (237,3 مىڭ توننا). قۇس ەتى: 29,4 مىڭ توننا, بۇل 3,9%-عا ارتىق. جارما: 10,5 مىڭ توننا, بۇل 2023 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 2 ەسە كوپ (5,1 مىڭ توننا). بالمۇزداق: 8,3 مىڭ توننا, بۇل 2023 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 7,5%-عا ارتىق (4,7 مىڭ توننا). راپس مايى: 36,1 مىڭ توننا, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 1,7%-عا ارتىق (30,7 مىڭ توننا).

سونىمەن قاتار 2024 جىلدىڭ سەگىز ايىندا مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 19%-عا ءوسىپ, 48,3 ملن توننادان 57,6 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايدى. اتاپ ايتقاندا, سيىر ەتىنىڭ ەكسپورتى 11,6 مىڭ توننانى قۇرادى, بۇل 2023 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 0,8%-عا ارتىق (10,6 مىڭ توننا). قوي ەتىنىڭ ەكسپورتى 8,5 مىڭ تونناعا دەيىن ءوستى, بۇل 2023 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن (5,2 مىڭ توننا) سالىستىرعاندا 6,2%-عا ارتىق. بال ەكسپورتى دا 226,2 توننانى قۇرايتىن اسەرلى ءوسىمدى كورسەتتى, بۇل 2023 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 8 ەسە كوپ (28,1 توننا).

 اگروونەركاسىپ كەشەنىنە سالىنعان ينۆەستيتسيالار

2024 جىلدىڭ 9 ايىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى 766,4 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.

قازىرگى تاڭدا اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ جول كارتاسى جۇزەگە اسىپ جاتىر. وسىنىڭ ناتيجەسىندە, بيىلعا 415,6 ملرد تەڭگەگە 311 جوبانى قارجىلاندىرۋ جوسپارلانعان. بۇگىندە 130,4 ملرد تەڭگە سوماسىنا 174 جوبا پايدالانۋعا بەرىلدى.

قر ينۆەستيتسيالىق ساياساتىنىڭ 2026 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىنا سايكەس, اشم الدىندا اوك سالاسىنداعى كاپيتالدىڭ ينۆەستيتسيالىق كولەمىنە قول جەتكىزۋ مىندەتى تۇر.

ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالاردىڭ قاتارىندا:

• الماتى وبلىسىندا «شين-لاين» جشس بالمۇزداق وندىرەتىن فابريكا سالۋ بار;
• تۇركيالىق Tiryaki Agro كومپانياسى كاتارلىق نassad food كومپانياسىمەن بىرلەسىپ استىقتى تەرەڭ وڭدەۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋعا كىرىستى;
• قوستاناي وبلىسىندا «Qostanai Grain Industry» جشس قۇنى 50 ملرد تەڭگە بولاتىن استىقتى تەرەڭ وڭدەۋ جوباسىن باستادى. ونىمدەر كراحمال, گليۋتەن, ليزين, بيوەتانول تۇرىندە ەكسپورتتالادى;
• تۇركىستان وبلىسىندا «قازكراحمال» جشس كومپانياسى ينۆەستيتسيا كولەمى 35 ملرد تەڭگە بولاتىن كراحمال ونىمدەرىن ءوندىرۋ ءۇشىن جۇگەرىنى قايتا وڭدەۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر;
• «Alarko Holding» ءىرى تۇرىك كومپانياسى قۋاتتىلىعى جىلىنا 51 مىڭ توننا قىزاناق وسىرەتىن جىلىجاي كەشەنىن سالۋدى باستايدى.

مينيسترلىك «KAZAKHINVEST ۇك» اق-مەن بىرلەسىپ اوك سالاسىنا شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ بويىنشا تۇراقتى نەگىزدە جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. بۇگىندە شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن الەۋەتتى جوبالار پۋلى قالىپتاستى, ونىڭ شەڭبەرىندە وسىمدىك شارۋاشىلىعى, مال شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا سالاسىندا 5,2 ملرد اقش دوللارى سوماسىنا 100 جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. بۇل شارالار قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا, ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا جانە ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.