ەكونوميكا • 13 قاراشا, 2024

باتىس ولكەدەگى بايسالدى باستامالار

80 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن

ەلگە ينۆەستيتسيا تارتۋ – تەك قارجى كوزى عانا ەمەس, سونداي-اق شەتەلدىك تاجىريبە مەن مۇمكىندىكتەردىڭ كەلۋىنە جول اشۋ. بۇل دامۋدىڭ جاڭا باعىتىنا, اۋقىمدى وزگەرىستەرگە, ەكونوميكانىڭ ءار سالاسىنا تىڭ سەرپىن بەرەدى. وسى باعىتتا باتىس قازاقستان وبلىسىندا بىرقاتار يگى ءىس اتقارىلدى.

باتىس ولكەدەگى بايسالدى باستامالار

بيىل 9 ايدا وبلىستا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 437 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. جەكە ينۆەستيتسيا ۇلەسى – 342 ملرد تەڭگە. تارتىلعان ينۆەستيتسيا ناتيجەسىندە وڭىردە 1 مىڭنان اسا جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان. ونەركاسىپ سالاسىندا بيىل 2,6 ترلن تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپتى. الداعى 5 جىل ىشىندە 2,4 ترلن تەڭ­گەگە 42 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

 

جاڭا گاز وڭدەۋ زاۋىتى سالىنادى

قاراشىعاناق كەن ورنىندا قۋاتى جىلىنا 4 ملرد تەكشە مەتر گاز وڭدەۋ زاۋىتى ورىن تەبەدى. بۇل تۋرالى ورتالىق كوم­مۋ­ني­­كاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباس­پاسوز ءماسليحاتىندا وبلىس اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ ايتتى. وب­لىس­تا ءوندىرىس سالاسى تۇراقتى دامىپ كەلەدى. ءوڭىر باسشىلىعى ين­ۆەستيتسيا تارتۋ ارقىلى ءوندىرىس ورىندارىن اشىپ, وتاندىق جانە جەرگىلىكتى ءونىم تۇرلەرىن كوبەيتۋدى باستى نازارعا قويىپ وتىر.

رەسپۋبليكا كۇنى قارساڭىندا مۇناي گاز سالاسىنا قاجەتتى كەيبىر جابدىقتاردى وندىرەتىن زاۋىت ىسكە قوسىلىپ, شيكىزات وندىرىسىنە قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار شىعا­رى­لا باستادى.

«وڭىردە ونەركاسىپ كولەمىن ارتتىرۋ باعىتىندا قاراشىعاناقتى كەڭەيتۋ جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. وتكەن جىلى 4-كومپرەسسور, وسى جىلى 5-كومپرەسسور پايدالانۋعا بەرىلدى. 6-كومپرەسسوردىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن. اتالعان جوبا قاراشىعاناق كەن ورنىنداعى شيكى گازدى دايىنداۋ, كەرى ايداۋ جانە گازدى ءوندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋعا باعىتتالعان. بولاشاقتا جاڭا گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ىسكە قوسىلۋى تۇرعىنداردى ەلدە وندىرىلگەن تاۋار گازىمەن قامتاماسىز ەتۋگە سەرپىن بەرەدى», دەدى اكىم.

 

شاعىن جانە ورتا بيزنەس سەكتورى كەڭەيە بەرەدى

ايماقتاعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى جىل باسىنان بەرى 1,2 ترلن تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. وبلىستاعى 58 مىڭنان اسا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىندە 130 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا بيىل 22 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 3 مىڭنان اسا جوباعا قولداۋ كورسەتىلگەن. بيزنەستى دامىتۋ ماقساتىندا وبلىستاعى يندۋستريالىق ايماقتا بۇگىنگى كۇندە جالپى قۇنى 14,9 ملرد تەڭگەگە 5 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. سونى­مەن قاتار جالپى كولەمى 2,8 گەكتار جەر تەلىمى نەگىزىندە شاعىن ونەر­كاسىپتىك ايماق قۇرىلىسى دا قولعا الىندى.

شاعىن ونەركاسىپتىك ايماق الاڭىندا وزدەرىنىڭ مۇمكىندىگى جوق شاعىن بيزنەس سۋبەكتىسىنە جاڭا ءوندىرىس ورنىن اشۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدارى دايىن جەر تەلىمدەرى ۇسىنىلادى. بۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەستى ودان ءارى دا­مى­تۋ­عا مۇمكىندىك تۋدىرادى.

 

اۋىل شارۋاشىلىعى قارقىندى دامۋىن جالعاستىرادى

وبلىستاعى باسىم باعىتتىڭ ءبىرى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا جاسالعان قولداۋ ناتيجەسىندە ءتورت ت ۇلىك مال باسى ءوسىپ, ءونىم ءوندىرۋ تۇراقتى ۇلعايىپ جاتىر. وڭىردە وندىرىلەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ 60%-ى اتاكاسىپ – مال شارۋاشىلىعىنا تيەسىلى. 2024 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن قولداۋعا 50 ملرد تەڭگە قارا­جات ءبولىندى.

ءتورت ت ۇلىك مال باسىنىڭ سانى تۇراقتى ارتىپ جاتىر. بيىلعى الىنعان تولمەن بىرگە ۇساق مال باسىنىڭ سانى 2 ملن-عا جۋىقتادى. ال ءىرى قارا مال 1 ملن, جىلقى 350 مىڭنان اسىپ, تۇيە 3 مىڭ باسقا جەتتى. بارلىق اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ەگىس القابى 616 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. بۇگىنگى تاڭدا ەگىن ورۋ ناۋقانى وبلىستا تولىق اياقتالىپ, 300 مىڭ توننا استىق, 96 مىڭ توننا مايلى داقىل, 50 مىڭ توننا كارتوپ, 46 مىڭ توننا كوكونىس جانە باقشا ونىم­دەرى جينالدى.

مال شارۋاشىلىعىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن ءوڭىر الەۋەتىن تولىق پايدالانۋ كەرەك. ال ول ماقساتتا جايىلىمداردى سۋلاندىرۋ وتە ماڭىزدى. قازىر ۇزىندىعى 186 شاقى­رىمدى قۇرايتىن 3 ماگيس­ترال كانالىن قايتا جاڭ­عىر­تۋ جانە 43 شاقىرىم بولاتىن «ازناباي – تايپاق» جانە 95 شا­قىرىم بولاتىن «جايىق – شالقار» كانالىن جوندەۋ سياقتى ءىرى جوبالار جۇزەگە اسادى.

 

اگروونەركاسىپتىك كەشەندەگى جاڭا جوبالار

«اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە بيىل بقو-دا 195 وتباسى تاۋارلىق نەسيە العان. پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس اۋىل حالقىنىڭ ءال-اۋقاتى مەن تابىسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى وسىلاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل باعدارلاما ءوز كەزەگىندە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە وڭ اسەرىن تيگىزەدى. باعدارلاما اياسىندا كەيىنگى ەكى جىلدا وبلىس­تا 7 ملرد تەڭگەدەن اسا قارجى ءبولىنىپ, اۋىلدىق جەرلەردە 1,5 مىڭ­نان اسا جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى.

نەسيەگە قول جەتكىزە المايتىن, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا بيىلدان باستاپ تاۋارلىق نەسيە بەرىلدى. ازىرگە 195 وتباسىنا تاۋارلىق نەسيە رەتىندە 247 باس ءىرى قارا, 474 باس ۇساق مال جانە 64 باس جىلقى بەرىلگەن. وڭىردەگى ەڭ ءىرى كاسىپورىن «قاراشىعاناق» مۇناي-گاز كومپانياسىمەن مەموراندۋمعا قول قويىلىپ, باعدارلاما اياسىندا كاسىپ اشقان تۇرعىن ءونىمىن كووپەراتسيالار ارقىلى كپو كومپانياسىنا تىكەلەي ساتۋ جۇمىسى ۇيىمداستىرىلدى.

ءونىم ءوندىرىسى كولەمىن ارتتىرۋ مەن سالانىڭ دامۋىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا 2024–2026 جىلدارى اگروونەركاسىپ كەشەنى سالاسىندا جالپى قۇنى 120 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن, 870 جاڭا جۇمىس ورنىن قۇراتىن 38 ينۆەستيتسيالىق جوبا جوسپارلانعان. بيىل 19 جوبا اياقتالدى. ناتيجەسىندە, وڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى وڭىردە پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس 2026 جىلى 70% دەڭگەيىنە جەتەدى.

 

642 شاقىرىم جول جوندەلگەن

وڭىردە بىرقاتار ءىرى جول قۇ­رى­لىسى قولعا الىنعان. وبلىس­تىڭ شالعاي ورنالاسقان كازتالوۆ, بوكەيورداسى جانە جانىبەك اۋدان­دارىندا رەسپۋب­لي­كا­لىق ماڭىزى بار 245 شاقىرىم جول كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, شالعاي اۋدانداردىڭ وبلىس ورتالىعىمەن بايلانىسى وڭ شەشىم تاپتى. سونداي-اق رەسپۋبليكالىق ما­ڭىزى بار 144 شاقىرىم «پود­ستەپ­نوە – فەدوروۆكا – رەسەي» شەكاراسىنا دەيىنگى جولدى قايتا جاڭعىرتۋ جالعاسىپ جاتىر. «بارباستاۋ – اقجايىق – يندەر» جانە «جاڭاقالا – بيسەن» با­عىتىنداعى جول قۇرىلىسى تيا­ناقتى اتقارىلۋدا. وتكەن جىلى 82 ملرد تەڭگەگە 562 شاقى­رىم جول جوندەلسە, بيىل 92 ملرد تەڭگەدەن استام قارجىعا 642 شاقىرىم جول جوندەۋ – باستى مىندەت. بىلتىر 3,6 ملرد تەڭگەگە ورال قا­لا­سىندا 58 شاقىرىم جول جون­دەلسە, وسى جىلى 4,3 ملرد تەڭگەگە 50 شاقىرىمنان استام جول جوندەلدى.

 

تاسقىننان زارداپ شەككەندەرگە باسپانا بەرىلدى

سۋ تاسقىنىندا 2 مىڭعا جۋىق تۇرعىن ءۇي, 15 مىڭداي سايا­جاي ۋچاسكەسى سۋ استىندا قالدى. يگى شارانىڭ ارقاسىندا 9 994 وتبا­سى­نا 3,6 ملرد تەڭگە كولەمىندە بىرجولعى الەۋمەتتىك كومەك تولەن­دى. بۇدان بولەك, 10 مىڭنان اسا وتبا­سىنا كەلتىرىلگەن شىعىندارعا 3,7 ملرد تەڭگەگە ماتەريالدىق كو­مەك جاسالدى. تۇرعىندار باس­پا­ناسىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن 4,3 ملرد تەڭگەگە جوندەۋ جۇمىسى جۇر­گىزىلدى. جالپى سانى 1 939 پاتەر ساتىپ الىنىپ, 889 جاڭا تۇرعىن ءۇي سالىندى. قايىرىمدىلىق قورلارى ەسەبىنەن 69 وتباسىنا جاڭا باسپانا تابىستالدى.

 

كوممۋنالدىق نىساندار جاڭارىپ جاتىر

بيىل جاڭا ەلەكتر قوسالقى ستانسالارى پايدالانۋعا بەرىلىپ, №3 كارىز-سورعى ستانساسى جانە №5 جىلۋ ماگيسترالى جاڭارتىلدى. وبلىس ورتالىعىنىڭ نەگىزگى جانە ماڭىزدى سۋ اكەتۋ جانە سۋ كوتەرۋ نىساندارىنىڭ بارلىعىنا جاڭعىرتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ, اياقتالادى. وسى جىلى ءتيىستى نىسانداردى رەكونسترۋكتسيالاۋعا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 21,4 ملرد تەڭگە قاراس­تىرىلدى. 

سوڭعى جاڭالىقتار