حالەل تورەعاليەۆ – كەڭەس وداعىنىڭ قاسىرەتىنە اينالعان چەرنوبىل اەس-ىندەگى اپاتتىڭ زاردابىن جويۋعا قاتىسقان زاپاستاعى حيميك-وفيتسەردىڭ ءبىرى ءھام بىرەگەيى ەدى. اتوم ستانساسى جارىلعان 1986 جىلعى 26 ءساۋىر كۇنى قازاقستاندا توتەنشە جاعدايدا جاساقتالعان 27-حيميالىق قورعانىس پولكىنىڭ قۇرامىنا شاقىرىلعان تۇستا جاسى 33-تە ەكەن. ءوزى كوممۋنيست, ءوزى زاپاستاعى اعا لەيتەنانت حالەل تورەعاليەۆ قاتارلاستارى سەكىلدى اسكەري كوميسارياتتا تىلدەي ەكى قاعازعا قول قويدى: ونىڭ ءبىرىنشىسى – «مەن كەڭەس وداعىنىڭ پاتريوت ازاماتى رەتىندە كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ, كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ, كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ وزىمە مىندەتتەگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋعا دايىنمىن...» بولىپ كەلەتىن دە, ەكىنشىسى – «مەن كسرو قارۋلى كۇشتەرىنىڭ وفيتسەرى رەتىندە مەملەكەتتىك قۇپيانى اپاتتى جاعداي تۇزەلگەنشە قۇپيا ساقتاۋعا انت ەتەمىن!» دەگەن قاعاز بولاتىن. وكىنىشكە قاراي, اپات زاردابى تۇزەلمەدى... انتىنا ادال وفيتسەر ارىپتەستەرى سەكىلدى رادياتسيالىق سىرقاتقا ۇشىراپ, ءىىى توپتاعى مۇگەدەككە اينالدى.
اپاتتى ايماقتان ورالعان ەتى ءتىرى ازامات قول قۋسىرىپ وتىرا المادى. «كورىنبەيتىن رادياتسيالىق مايداننان» زارداپ شەككەن جاۋىنگەرلەردىڭ باسىن قوسىپ, «چەرنوبىل ارداگەرلەرى وداعى» رەسپۋبليكالىق بىرلەستىگىن قۇردى. بىلىكتى قارجىگەر-مامان ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەلەڭ-الاڭىندا قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى اپپاراتىندا قىزمەت ەتتى. ودان كوپ جىل بويى الماتىداعى «ينستالكوم» مەتالل قۇرىلعىلارى كومپانياسى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن اتقاردى. بىراق, ول ءوزىنىڭ «چەرنوبىلدىك» ەكەنىن اركەز ەستە ساقتادى. يوندى ساۋلەلەردەن ومىرلىك كەسەل تاپقان ورىمدەي جاستارعا قاتىستى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى مەملەكەتتىك تۇرعىدان شەشۋگە ايانباي اتسالىستى. ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن چەرنوبىل اەس-ىندەگى اپاتتان زارداپ شەككەندەردىڭ مۇددەسى ءۇشىن كۇرەستى. وداق توراعاسىنىڭ ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتقان ءبىر قىرى – «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭىنىڭ (2020 جىلعى 6 مامىر №322- VI قرز) 6-بابىنا بۇرىنعى كسرو زاڭىنا سايكەس ءارى ەش وزگەرىسسىز وتاندىق چەرنوبىلدىكتەردى ۇوس ارداگەرلەرىنىڭ قاتارىنا تەڭەستىرۋدەگى تياناقتى ءىس-قيمىل ارەكەتى بولدى.
– حالەل مۇحيت ۇلىنىڭ ءبىزدىڭ «تاۋداعى گوسپيتال» اتانىپ كەتكەن, توزىعى جەتكەن, جارامسىز عيماراتىمىزدى سوعىس ارداگەرلەرى ءۇشىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جولىنداعى اتقارعان كۇرەسكەرلىك قىزمەتىن ەش ۇمىتپايمىز, – دەيدى الماتىداعى سوعىس ارداگەرلەرى مەن مۇگەدەكتەرىن ەمدەيتىن رەسپۋبليكالىق-كلينيكالىق گوسپيتالدىڭ باس ديرەكتورى گاۋھار تازابەكقىزى جۇماسەيىتوۆا. – قازىر مينيسترلىك بۇل ماسەلەگە ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىر. اتتەڭ, قايراتكەر, قاعىلەز, ءاردايىم بەلسەندى اياۋلى ارداگەر اعامىزدان كەنەتتەن كوز جازىپ قالعانىمىز وكىنىشتى...
حالەل تورەعاليەۆتىڭ اسكەردەگى جانە بەيبىت ومىردەگى كورسەتكەن ەرلىگى مەن قوعامدىق بەلسەندىلىگى «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن, ءى جانە ءىى دارەجەلى «ايبىن» وردەنىمەن اتالىپ ءوتتى. بۇل قۇرمەت ونىڭ زارداپ شەككەن قارۋلاس-مايدانداستارىنىڭ مۇددەلەرى ءۇشىن ايانباي توككەن تەرىنىڭ وتەۋى دەپ تۇيىندەگەنىمىز ءلازىم.
ء–بىزدىڭ حالەكەڭ بەلورۋسسيانىڭ گومەل قالاسىنداعى حالىقارالىق رادياتسيالىق زارداپتاردان ساۋىقتىرۋ ورتالىعىمەن تىعىز بايلانىستا بولدى, – دەيدى «چەرنوبىل ارداگەرلەرى وداعىنىڭ» بەلسەندى مۇشەسى, ارداگەر-پولكوۆنيك عالىمبەك توقتاۋباەۆ. – سىرقات مەڭدەگەن تالاي جاننىڭ سول ورتالىقتا ەمدەلۋىنە دانەكەرلىك جاساعان حالەل مۇحيت ۇلى «مايدانداستار» دەگەندە, كۇش-جىگەرىن ايامادى, بايىرعى اپات ايماعىنداعى كلينيكاعا ەمدەلۋشىمەن بىرگە سان رەت ساپارلاپ تا باردى...
توراعا تورەعاليەۆتىڭ قازاسىنا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن – ورالدان, اقتوبەدەن, تارازدان, شىمكەنتتەن, پاۆلودار مەن سەمەيدەن... گومەل مەن مينسكىدەن, ماسكەۋدەن قارۋلاستار ۇيىمىنان كوڭىل ايتۋلار جەتتى.
حالەكەڭنىڭ قازاسىنا وراي, ەلدىڭ اۋزىندا «چەرنوبىلدىڭ زاردابى عوي...» دەگەن ءسوز قالدى. ول داۋسىز. 1986 جىلى سۇيەككە سىڭگەن «سترونتسي-90» ەلەمەنتىنىڭ «ويانعان» ساتىندە, جارتىلاي ىدىراعان ساتىندە اعزاداعى قان تۇيرشىكتەرىن قاس پەن كوزدىڭ اراسىندا «تاس-تالقان» ەتىپ بۇزاتىنى اقيقات.
تالعات ءسۇيىنباي,
ارداگەر جۋرناليست
الماتى
