بالالار دەنساۋلىعى – باستى نازاردا

جاۋاپ­كەر­شىلىگى زور, جان-جاقتى بىلىك­تى­لىك­تى تالاپ ەتەتىن بالالار مەديتسيناسى ەلىمىزدە جاقسى دامىپ كەلەدى. پەدياتريالىق كومەك كورسەتۋدى ۇيىمداستىرۋ ستاندارتى, نەوناتالدىق كومەك, بالالارعا حيرۋرگيالىق كومەك كورسەتۋدى ۇيىمداستىرۋ ستاندارت­تارى, ونكولوگيالىق, گەماتو­لو­گيالىق اۋرۋلارى بار بالا­لار­عا مەديتسينالىق كومەك كور­سەتۋدى ۇيىمداستىرۋ ستاندار­تى, مەكتەپ مەديتسيناسى, بالا­لارعا سۋردو­لو­گيالىق كومەك, مەدي­تسي­نا­لىق وڭالتۋ ستاندارتتارى بەكىتىلگەن.

دەگەنمەن, دۇنيەگە دەرتتى بولىپ كەلگەن سابيلەر قاتارى ازايماي وتىرعان زاماندا ونىڭ ماسەلەلەرى دە تابىلا بەرەدى. 2023 جىلى پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن انا مەن بالا دەنساۋلىعىن قورعاۋ قىزمەتىن دامىتۋدىڭ 2024-2030 جىلدارعا ارنالعان ء«اربىر ايەل – ءاربىر بالا» تۇجىرىمداماسى ازىرلەنىپ, ونىڭ باستى 3 باعىتى انىقتالدى, ولار – جۇكتى ايەلدەردى باقىلاۋ ساپاسىن جاقسارتۋ, نەونا­تالدىق, بالالار ءولىم-ءجىتىمىن تومەندەتۋگە باعىتتالعان 7 نىسانالى ينديكاتوردىڭ ازىرلەنۋى. سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­لىگىنىڭ جانىندا بالا­لارعا مەديتسينالىق كومەك كورسە­تۋدى ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسى جۇمىس ىستەيدى.

جىل سايىن امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە بالالار 100 ميلليون­نان استام كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكالىق قىزمەت الادى, 620 مىڭنان استام بالا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن دارىلىك زاتتارمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.

وڭىرلەردە بالالارعا ستاتسيو­نارلىق كومەك كورسەتۋگە ارنالعان 8 مىڭنان استام جاڭا ورىندار اشىلعان. 15 وبلىستىق, 10 قالالىق بالالار اۋرۋحاناسى, 2 وبلىستىق انا مەن بالا ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. رەسپۋبليكالىق دەڭگەي­­­دەگى باستى كومەك الماتىداعى پە­دياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعىندا, UMC كورپوراتيۆتىك قورىنىڭ انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىندا, اقساي ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكاسىندا كورسەتىلەدى. ورتاشا العاندا, جىل سايىن 500 مىڭنان استام بالا تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەي­تىن ستاتسيو­نارلاردا قاجەتتى مەديتسينالىق كومەك الىپ, 100 مىڭنان استام بالاعا شۇعىل حيرۋرگيالىق وپەراتسيالار جاسالىپ جاتادى.

وسى ارادا ەرەكشە توقتالا كەتەتىن جايت, 2008 جىلدان باستاپ ەلىمىزدە سالماعى 500 گرامنان باس­تالاتىن شارانالارعا ەرەكشە كۇتىم جاسالا باستاعان. زاماناۋي ءتيىمدى پەريناتالدىق تەحنولوگيالاردى, ددۇ ۇسىنعان قاۋىپسىز انا بولۋ قاعيداتتارىن ەنگىزۋدىڭ, جاڭا تۋعان نارەستەلەردى رەانيماتسيالاۋدى دامىتۋدىڭ ارقاسىندا 10 جىل ىشىندە وڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى. سالماعى وتە تومەن سابيلەردىڭ قاتارعا قوسىلۋى ءتورت ەسە ءوستى.

جىل سايىن جاڭا تۋعان 1500-دەن استام نارەستە حيرۋر­گيا­لىق ۇستەلگە جاتادى. بۇل وپەرا­تسيا­لاردىڭ 40% پايىزى بەينەەندوحيرۋرگيا ادىستەرىمەن جاسالادى. وزىق تەحنولوگيالار مەن مامانداردىڭ ارقاسىندا بۇگىندە دەرتتى بولىپ دۇنيەگە كەلگەن سابيلەردىڭ 87 پايىزىنا اراشا ءتۇسۋ مۇمكىندىگى تۋىپ وتىر.

ينتەرۆەنتسيالىق كارديوحيرۋرگيا ەنگىزىلۋى, ياعني زاقىمى از وپەراتسيالار بالالاردىڭ ءومىرىن ۇزارتىپ, دەنساۋلىعىن ايتارلىقتاي جاقسارتا باستادى. 2023 جىلى اشىق جۇرەككە 1885 وپەراتسيا, ونىڭ ىشىندە 3, 4-قيىن­دىق دەڭگەيىندەگى وپەراتسيالارعا قوسا, 651 ەندوۆاسكۋليارلىق وپەراتسيا جاسالدى. شالا تۋىلعان نارەستەلەردىڭ رەتينوپاتياسىن ەمدەۋدىڭ حيرۋرگيالىق ادىستەرى دە ءوز ناتيجەسىن بەرىپ وتىر.

بالالاردىڭ ونكولوگيالىق, گەماتولوگيالىق قىزمەتىندە ىلگە­رى­لەۋ بار, يممۋندىق, ماقساتتى تەرا­پيا ادىستەرى, اعزالاردى ساقتايتىن حيرۋرگيالىق ارالاسۋلار سانى كوپتەپ ەنگىزىلىپ كەلەدى. سوڭعى ون جىلدا 184 ەندوپروتەزدەۋ وپەراتسياسى جاسالسا, 2021 جىلدان بەرى 54 سەلەكتيۆتى ينتراارتەريالىق حيميوتەراپيا وپەراتسياسى ءساتتى وتكەن.

ەگەر وقىرمان ەسىندە بولسا, 2012 جىلدان باستاپ ەلىمىزدە اۋىر ونكولوگيالىق, گەماتولوگيا­لىق كەسەلدى بالالاردى ەمدەۋدە گەموپوەزدىك ءدىڭ جاسۋشالارىن ترانسپلانتاتسيالاۋ باستالعان ەدى, بۇگىنگە دەيىن بارلىعى 500-گە جۋىق سۇيەك كەمىگى اۋىستىرىلدى. سول سياقتى جىل سايىن نەيروحيرۋرگيالىق دەرتتەرگە شالدىققان 3500-دەن استام بالاعا وپەراتسيا جاسالادى. نەي­رومونيتورينگ, نەيروناۆيگاتسيا جۇيەلەرىن قولدانا وتىرىپ, مي مەن ج ۇلىن ىسىكتەرىن جويۋ سياقتى كۇردەلى وپەراتسيالار جولعا قويىلعان.

سيرەك (ورفاندىق) كەزدەسە­تىن اۋرۋلارى بار بالالاردىڭ ءومىرىن ۇزارتۋدا قىمبات پاتو­گەنەتيكالىق ەم-دومدى مەملەكەت تاراپىنان قامتاماسىز ەتۋدىڭ ارقاسىندا مۋكوۆيستسيدوزبەن اۋىراتىنداردىڭ ءومىرى 9,9 جىلعا, گوشەمەن اۋىرا­تىنداردىڭ جاسى 9,2 جىلعا, مۋكو­پوليساحاريدوز دياگنوزى قويىلعان ناۋقاستاردىڭ ءومىرى 11,2 جىلعا دەيىن ۇزارعانى بايقالادى.

10 جىلدىق ۇزىلىستەن كەيىن, 2017 جىلى س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا مەملەكەتتىك تاپسىرىس شەڭبەرىندە پەدياترلاردى دايارلاۋعا 150 گرانت ءبولىنىپ, پەدياتريا فاكۋلتەتى قايتا اشىلعان ەدى, بيىل 132 بالا­لار دارىگەرى مەديتسينا قىز­مەت­كەر­لەرىنىڭ قاتارىن تولىقتىردى.

الماتى