كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
كۆادروبيكا – ەرىككەننىڭ ەرمەگى مە, الدە باسقا سەبەبى بار ما؟ وسى سۇراققا جاۋاپ ىزدەگەندە بالا كەزىمىزدە اۋىلداعى قۇرداستارىمىزدىڭ بىرەۋى ءبىزدى كۇلدىرۋ ءۇشىن جىلقى بولىپ كىسىنەيتىنى, تاعى بىرەۋى يت بولىپ ۇرەتىنى ويىمىزعا ورالدى. ولاردىڭ ءبىرىنشىسىن تۋعان اتا-اناسى بولا تۇرا, جاقىن تۋىسى ءوزىنىڭ جالعىز ۇلىنا سەرىك بولسىن دەپ اسىراپ العان ەدى. الايدا اعاسىنىڭ ايەلى وتىرسا وپاق, تۇرسا سوپاق دەپ جاقتىرماعان سوڭ كەيدە قاتتى رەنجىپ, كوزىنە جاس ءۇيىرىلىپ تۇراتىن. ال ەكىنشى قۇرداسىمىزدىڭ اكەسى ەرتە دۇنيە سالعاندىقتان, جەتىمدىك كورىپ, ىشسە اسقا, كيسە كيىمگە جارىماي, كوبىنە قاباعى ءتۇيىلىپ, كوڭىلسىز ءجۇرۋشى ەدى. ايتەۋىر, ەكەۋى دە ەر جەتە كەلە سول ەرسىلەۋ «ونەرلەرىن» ءبىرجولا دوعاردى.
پسيحولوگتەر كۆادروبيكامەن ومىردە ءارتۇرلى قيىندىق كورىپ, ىشتەي قينالىپ جۇرگەن, اسىرەسە اتا-اناسىنىڭ مەيىرىمىنە جارىماي, ولاردان رۋحاني تۇرعىدا الشاقتاپ كەتكەن جەتكىنشەكتەر ءجيى اۋەستەنەدى دەگەن پىكىر ايتادى. ولاردىڭ وزدەرى تاڭداعان جانۋاردىڭ وبرازىنان مۇلدەم شىعا الماي قالۋ قاۋپى دە بار كورىنەدى. جاس كۆادروبەرلەردى, اسىرەسە, قاتارلاستارى جاقتىرماي, كەلەكە قىلىپ, دورەكىلىك كورسەتەدى ەكەن. ولارعا تەك ەگدە تارتقان ادامدار مەن كىشكەنتاي بالالار عانا جاقسى قارايتىن بولىپ شىقتى.
ال دارىگەرلەردىڭ كوبى كۆادروبيكا جاسوسپىرىمدەردىڭ ءالسىز اعزاسىنا تەرىس اسەر ەتەدى دەپ سانايدى. تورتاياقتاپ ءجۇرۋ قولدىڭ بۇلشىق ەتىنە شامادان تىس سالماق ءتۇسىرىپ, دەنساۋلىققا زيان كەلتىرۋى مۇمكىن. ەڭ قاۋىپتىسى – كۆادروبەرلەردىڭ جانۋارلارعا ارنالعان تاعامداردى جەۋگە دەيىن باراتىنى. سەبەبى ونداي تاعامدار كوبىنە ادام اعزاسى سىڭىرە المايتىن ينگرەديەنتتەردەن جاسالادى.
ۋيكيپەديانىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, كۆادروبەرلەر قوزعالىسىنىڭ باستاۋىندا جاپونيالىق كەنيتي يتو تۇر. بالا كەزىندە ونىڭ كەسكىنى مەشىنگە ۇقساعاندىقتان, قۇرداستارى «مايمىل» دەپ مازاقتاپتى. اقىرى ول حايۋاناتتار پاركىندە كوز ىلەسپەس شاپشاڭدىقپەن جۇگىرىپ-سەكىرىپ جۇرگەن مارتىشكانى كورىپ, سوعان ەلىكتەپ تورتاياقتاۋعا كوشكەن. ءسويتىپ, 2015 جىلى تورتاياقتاپ جۇگىرۋدەن الەمدىك رەكورد ورناتىپ, گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگەن جانە «مايمىل-ادام» دەگەن لاقاپ اتقا يە بولعان.
كەنيتي يتو ستاديوندا عانا جاتتىقپاي, كوشەدە دە مايمىلشا تورتاياقتاپ جۇرەدى ەكەن. وسى قىلىعىن قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋ دەپ ساناعان پوليتسەيلەر مايمىل-ادامدى بىرنەشە كۇن وقشاۋلاعىشقا قاماپ قويىپتى. ودان شىققان سوڭ تاۋعا كەتىپ, سوندا جاتتىعىپ جۇرگەنىندە ءبىر اڭشى قابان ەكەن دەپ قالىپ, اتىپ ولتىرە جازداپتى. باعىنا وراي, ونى كوزدەپ اتىلعان وق ءمۇلت كەتكەن.
كەنيتي يتوعا ەلىكتەۋشىلەر قاتارى جىلدان-جىلعا ارتىپ بارا جاتقانىنا قاراماستان, كۆادروبيكا رەسمي سپورت تۇرىنە جاتقىزىلعان جوق. Subcultura, ياعني استىڭعى مادەنيەت بولىپ سانالادى. وعان, نەگىزىنەن, 7-14 جاس ارالىعىنداعى جەتكىنشەكتەر ءۇيىر كەلەدى. ولار كۆادروبيكانى كوڭىل كوتەرەتىن حوببي, ياعني ەرمەك دەپ تۇسىنەدى.
كۆادروبەرلەر قوزعالىسى بيىل رەسەيدە كەڭ ءورىس الا باستاپتى. ساراپشىلار مۇنى رەسەيلىكتەردىڭ ءۇي جانۋارلارىنا وتباسى مۇشەسى رەتىندە قارايتىنىمەن بايلانىستىرادى. كورشى ەلدە ارنايى جۇرگىزىلگەن ساۋالناما بالالاردىڭ كوبى اتا-انالارىنىڭ وزدەرىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن سۋىتپاۋ ءۇشىن ولاردىڭ سۇيكىمدى يتتەرى مەن مىسىقتارىنىڭ كەيپىنە كىرۋدى ءجون سانايتىنىن كورسەتكەن. ءتىپتى ەلىكتەگەن جانۋارىنا ۇقساعىسى كەلىپ, بەتىنە پلاستيكالىق وپەراتسيا جاساتقان جەتكىنشەكتەر دە بار. ال كەيبىر اتا-انالاردىڭ كۆادروبيكاعا قىزىعۋشىلىعى شەكتەن شىعىپ كەتكەن. ماسكەۋ وبلىسىندا ءبىر ايەل ۆەتەرينارلىق كلينيكاعا كۆادروبەر-قىزىن اپارىپ, وعان جانۋارعا ارنالعان ەكپەنى سالدىرۋدى سۇراعان. ومبى قالاسىندا تاعى ءبىر ايەل ءوز بالاسىنىڭ موينىنا قارعىباۋ تاعىپ, كوشەدە يتشە جەتەكتەپ جۇرگەنى كورسەتىلگەن بەينەجازبا الەۋمەتتىك جەلىدە تاراپ كەتكەن.
اشۋلى ارىستان, ىزبارلى جولبارىس, قاباعان يت سياقتى وبرازدارعا جان-تانىمەن بەرىلە ەنگەن جەتكىنشەكتەردىڭ اراسىندا كوشەدە كەتىپ بارا جاتقان ادامداردى «جەمتىك» كورىپ ءتيىسىپ, دەنەلەرىن تىستەپ-تىرناپ تاستاعاندار دا بار. وسىنداي ارەكەتكە بارعان كۆادروبەرلەردى رەسەيدىڭ قازان, كۋزباستاعى پروكوپەۆسك جانە بەرەزنيكي قالالارىندا جەرگىلىكتى وقۋشىلار «تارتىپكە شاقىرىپ», كۇش كورسەتكەن.
كۆادروبەرلەر وزبەكستاندا دا پايدا بولىپ قانا قويماي, بۇزاقىلىق جاساپ ۇلگەردى. بيىلعى 11 قازاندا تاشكەنت قالاسىندا ءيتتىڭ باسى بەينەلەنگەن ماسكا كيگەن جەتكىنشەك جولاۋشىلارعا شابۋىل جاساعان. وسى جاعىمسىز جايتقا بايلانىستى كورشى ەلدىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اتا-انالارعا بالالارىنىڭ تاربيەسىنە كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن قاتاڭ ەسكەرتتى. ال رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك دۋماسىندا كۆادروبيكانى ناسيحاتتاۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر. رەسەي پراۆوسلاۆيە شىركەۋىنىڭ وكىلدەرى كۆادروبەرلەر قوزعالىسىن جات يدەولوگيالىق اعىم رەتىندە توقتاتۋ قاجەت دەگەن ۇستانىمدارىن جاريا ەتتى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, اتا-انالار بالالارىنىڭ كۆادروبيكاعا قىزىعۋشىلىق تانىتۋىنا تىيىم سالماس بۇرىن, ونىڭ سەبەبىن سۇراپ بىلگەنى دۇرىس بولادى. سودان سوڭ جەتكىنشەكتىڭ رۋحاني قاجەتتىلىگىن قاناعاتتاندىرۋدىڭ بالاما جولىن ۇسىنۋى قاجەت.
تابيعات زەرتتەۋشىسى چارلز ءدارۆيننىڭ مايمىل ەۆوليۋتسيالىق جولمەن ادامعا اينالدى دەگەن تەورياسى بار. جيىرما ءبىرىنشى عاسىردا ادامنىڭ قايتادان جانۋارعا اينالعىسى كەلۋى – جاقسىلىقتىڭ نىشانى ەمەس. سوندىقتان دا كۆادروبيكا ەلىمىزدە ازىرگە كەڭىنەن تارالىپ كەتپەي تۇرعاندا, وسى قۇبىلىسقا جەتە ءمان بەرىپ, ونىڭ تەرىس سالدارىنىڭ الدىن الۋدى كوپ بولىپ ويلاستىرعانىمىز ءجون.
