كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
«قولتاڭبا» اتتى ونكۇندىك «ساكەن» فيلم-كونتسەرتىنىڭ تۇساۋكەسەرىمەن اشىلعانى تۋرالى جازعان بولاتىنبىز. قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ورگان زالىندا «ساكەن» وپەراسىنىڭ كونتسەرتتىك نۇسقاسى اقىننىڭ تۋعان كۇنىنە ورايلاستىرىلىپ قويىلدى. وپەرانىڭ ليبرەتتوسىن جازعان – قانات ءجۇنىسوۆ, مۋزىكاسىنىڭ اۆتورى – كومپوزيتور ءالىبي ءابدىنۇروۆ. تاريحي وقيعالارعا نەگىزدەلگەن تۋىندى ەلدىكتى, ەرلىكتى, ازاماتتىق پەن ۇلتجاندىلىقتى دارىپتەيدى. ەكى اكتىلى شىعارمادا حح عاسىر باسىنداعى اۋىر كەزەڭدەر, تاريحي ساتتەر كورىنىس تاپقان.
ال ون كۇندىكتىڭ ءۇشىنشى كۇنى م.گوركي اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق ورىس دراما تەاترى ساحنالاعان «اليا» (ورىس تىلىندە) دراماسى كورسەتىلدى. قازاقتىڭ باتىر قىزىنىڭ مايداننان جازعان حاتتارى, مايدانداستارىنىڭ ەستەلىكتەرى نەگىزىندە قويىلىم ءماندى, ماعىنالى شىققان. ساحناداعى ءار قيمىلى شيراق, ءار قادامى نىق سارباز ءاليا, جان تەبىرەنتەر جاندى داۋىسپەن اسەرلى ءان شىرقايتىن ءاليا, مىڭ بۇرالىپ جاس شىبىقتاي مايىسقان ءبيشى ءاليا كەلگەن كورەرمەندەردى ءتانتى ەتتى.
ءتورتىنشى كۇنى قانات ءجۇنىسوۆتىڭ «العاشقى ماحاببات» كومەدياسى استانا قالالىق جاستار تەاترىندا قويىلدى. كومەديادا توقسانىنشى جىلدارداعى 11-سىنىپ وقۋشىسى جاڭادان كەلگەن جاس مۇعالىم گۇلزاتقا عاشىق بولىپ قالادى. سپەكتاكل بارىسىندا بوزبالا, بويجەتكەندەردىڭ ادەمى ازىلدەرى, ءتۇرلى مىنەزدەرى, دوسقا ادالدىق, ۇلكەنگە قۇرمەت سىندى قاسيەتتەر قىزىقتى وقيعالار ارقىلى ءوربيدى. ۇستازىنا عاشىق بولىپ جۇرگەن باس كەيىپكەردىڭ ناعاشى اعاسى كەنەت اسكەردەن كەلەدى. باسقا اۋىلدا تۇراتىن ناعاشىسى مەن جاس مۇعالىم ءبىر-ءبىرىن بۇرىننان بىلەتىن عاشىقتار ەكەن. اعاسىنان قايمىققان ءىنىسى ەشتەڭە ايتا المايدى. قويىلىمدا ءارتۇرلى قىزىقتى وقيعا ارقىلى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى قوعامنىڭ بەينەسى اشىلادى.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك مايداننىڭ باتىرى, رەيحستاگقا جەڭىس تۋىن العاش تىككەن راقىمجان قوشقارباەۆتىڭ ەرلىگىنە نەگىزدەلگەن «جەڭىس جالاۋى» دراماسى حالىق قاھارمانىنىڭ تۋعان كۇنى ساحنالاندى. سپەكتاكل باتىر باۋكەڭ وزىنە شاقىرتقان كاكىمجان قازىباەۆتىڭ كەلۋىنەن باستالادى دا, ەكەۋىنىڭ اڭگىمەسى ارقىلى راقىمجاننىڭ ءومىر تاريحىنا ۇلاسىپ كەتەدى. باۋكەڭ مەن كاكىمجاننىڭ اقيقاتقا جەتۋ جولىنداعى كۇرەسى مايدانداعى راقىمجاننىڭ ەرلىكتەرىمەن كەزەك الماسىپ, جەڭىس جالاۋىن تىككەن ساتپەن اياقتالادى. كەزىندە ر.قوشقارباەۆ ەرلىگى باعالانباعانى بەلگىلى. تاريحي شىندىققا نەگىزدەلگەن كوركەم شىعارما راقىمجان ەرلىگىنىڭ اقيقاتىن كورسەتەدى. ءارى وسىنداي ۇلدار تۋدىرعان ۇلتىمىزعا دەگەن ماحاببات شوعىن مازداتادى.
ءا.مامبەتوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك دراما جانە كومەديا تەاترىندا «الاش جولى» دراماسى دا ءساتتى قويىلدى. «الاش – قازاقتىڭ بويتۇمارى!» دەگەندى ۇران ەتكەن ءبىر جارىم ساعاتتىق سپەكتاكلدە تاريحتان تالاي سىر شەرتىلەدى, ەلىم دەپ ەمىرەنگەن ۇلت جوقشىلارىنىڭ سان قيلى تاعدىرى كورىنىس تابادى. تاريحي-تانىمدىق قويىلىم الاش جولىن دارىپتەپ, جاستاردىڭ الاش يدەياسىنا, تاريحىمىزعا دەگەن ءورشىل رۋحىنا ءورت تيگەندەي قوزعاۋ سالادى. ساحناداعى ۇلت كوسەمى ءاليحان بوكەيحاننىڭ: «ازاماتتار, مەملەكەتتى قايتا قۇرۋ ءبىر كۇننىڭ شارۋاسى ەمەس. جاعداي كۇن سايىن وزگەرىپ جاتىر. ءبىز مىنگەن كەمە كەز كەلگەن ساتتە باسقا باعىتقا بۇرىلۋى مۇمكىن. ويتكەنى رەسەيدەگى وزگەرىستەردىڭ تولقىنى وتە كۇشتى! وعان توتەپ بەرە قويارلىق كۇش ازىرگە قازاقتىڭ قولىندا جوق. سوندىقتان ەڭ الدىمەن كەمەمىزدى اۋدارىپ الماۋدىڭ امالىن ىزدەيمىز. دەگەنمەن وسى ءبىر تولقىمالى كەزەڭدى پايدالانىپ, شەكارامىزدى بەلگىلەپ الۋىمىز قاجەت» دەگەن جالىندى سوزدەرى كورەرمەن كوڭىلىن قوزعايدى. قويىلىمدا ەرەكشە اسەرلى ءسات – ءالىمحان ەرمەكوۆتىڭ لەنين باسقارعان كەڭەستە قازاق شەكاراسىن قورعاپ شىققان تۇسى. شوۆينيستەرمەن تايتالاسقان الاش ارىسى قازاق جەرىن تۇگەندەيدى. قويىلىمدا ءاليحان, مىرجاقىپ, احمەت بەينەلەرى كەڭىنەن اشىلىپ, ۇلتشىلدىقتىڭ ەرەن ۇلگىسىن دارىپتەيدى.
تاعى ءبىر كۇنى «قاناتتىلار» ينكليۋزيۆتى تەاترى ق.ءجۇنىسوۆتىڭ «كۇلە الاسىز با؟» اتتى مۋزىكالىق كومەدياسىن قويدى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ونەر كورسەتەتىن «قاناتتىلار» ينكليۋزيۆتى تەاترىنىڭ كەزەكتى سپەكتاكلى كورەرمەنگە وزگەشە اسەر سىيلايدى. ومىرگە, ونەرگە قۇشتارلىق, تۋما تالانت, جانكەشتى ەڭبەك ءىزى ايگىلەنگەن شىعارمادان تولاعاي ءتالىم, ومىرگە عاشىقتىق قۋاتىن الۋعا بولادى.
سونداي-اق استانا قالالىق جاستار تەاترىندا ق.ءجۇنىسوۆتىڭ «پرانك ماحاببات» كومەدياسى قويىلدى. رەجيسسەرى – د.سەرعازين. مۋزىكالىق كومەديا وسى ۋاقىتقا دەيىن كورەرمەندەردىڭ سۇيىكتى سپەكتاكلىنە اينالىپ ۇلگەرگەن. بۇل جولى دا تەاترعا كورەرمەندەر لىق تولىپ, باس كەيىپكەردى بەينەلەگەن – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى داۋرەن سەرعازيننىڭ شەبەرلىگى كەلگەن جۇرتتى تاعى ءبىر مارتە ءتانتى ەتتى.
سوڭعى, ونىنشى كۇنى ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا «ساكەن سۇڭقار» تاريحي دراماسى قويىلدى. سپەكتاكلدىڭ ءبىرىنشى ءبولىمى س.سەيفۋلليننىڭ قايراتكەرلىگىن قامتىعان. اق سۇڭقار اقىننىڭ احمەت بايتۇرسىن ۇلىمەن سىيلاستىعى, اقاڭنىڭ ەلۋ جاس مەرەيتويىن وتكىزۋى, تاريحي اتاۋىمىزدى قايتارۋداعى ەڭبەگى, ۇكىمەت توراعاسى كەزىندەگى اتقارعان ىستەرى كەڭىنەن كورىنىس تاپقان. ساكەن ءرولىن سومداعان – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى سىرىم قاشقاباەۆ ساحنادا اقىن بولىپ تولعانىپ, كوپشىلىكتىڭ قوشەمەتىنە يە بولدى.
– قارا تۇنەك قازاقتىڭ باسىنان سەيىلمەي-اق قويدى-اۋ. قولىمداعى قىزىل تۋدىڭ قىزىل قان ەكەنىن كەش ۇققانىم قالاي؟ حالقىم دەپ ءجۇرىپ «حالىقتىڭ جاۋى» اتانعان قايران ارىستارىم, وبالىڭ كىمگە؟ قايران اقاڭ, جاسىرىن قۇرىلعان قاقپان بار دەپ ەدى. سول قاقپانعا ءبارىمىز بىردەي تۇسكەنىمىز بە؟ قوي تەرىسىن جامىلعان قاسقىرلار قاندى ازۋىن ەندى قانشا ادامعا سالماق؟ جالانى جاقىنىڭ جاپسا, جاتتان نە قايىر؟ ارىما جاعىلعان كۇيەنى اقتاي الماي اتتانىپ بارامىن. قوش بول, تۋعان ەل! – دەگەن ايماڭداي ساكەن كەر زامانعا مۇڭ شاعادى, ۇلت ءۇشىن مەحنات كەشىپ, زار شەگەدى.
ءانشى, اكتەر, دراماتۋرگ قانات ءجۇنىسوۆتىڭ ون كۇنگە جوسپارلانىپ, ون ەكى كۇنگە سوزىلعان شىعارماشىلىق جۇمىسىندا ۇلتجاندىلىق, ەلدى ءسۇيۋ, ادامگەرشىلىك, ار مەن ۇيات سىندى اسىل قاسيەتتەر ناسيحاتتالىپ, كورەرمەن كوزايىمىنا اينالدى. اۆتوردىڭ ءوزى قويىلىمدارى انشلاگپەن وتكەنىنە تاڭ-تاماشا. «بيۋدجەتتەن ءبىر تيىن جۇمساماي, ونەر ونكۇندىگىن ۇيىمداستىرۋعا بولاتىنىن دالەلدەدىم» دەدى.
ايتا كەتەيىك, ق.ءجۇنىسوۆتىڭ پەسالارى ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى دەڭگەيدەگى الپىستان اسا تەاترىندا ساحنالانعان. اۆتوردىڭ ونكۇندىك شىعارماشىلىق كەشى ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت ءوتىپ وتىر.
