حالىقتى الەۋمەتتىك قولداۋ سالاسىنىڭ شىعىندارى 2020 جىلدان بەرى ەكى ەسە ارتىپ, 86,1 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. ساراپتاما بارىسىندا سۋبسيديا بەرىلەتىن جۇمىس ورىندارى, گرانتتار بەرۋ, مۇگەدەكتەردى تاكسيمەن تاسىمالداۋ, ىممەن سويلەسۋگە ۇيرەتۋ شىعىندارى, سونىمەن قاتار ەڭبەكاقى قورىنىڭ زاڭعا سايكەس جۇمسالۋى تەكسەرىلگەن. سونىڭ ىشىندە كاسىپكە وقىتۋدىڭ كوزبوياۋشىلىقپەن جۇرگىزىلگەنى انىقتالعان. ويتكەنى اقشا تولەپ «وقىتىلعانداردىڭ» كوبى جۇمىسقا تۇرعىزىلماعان. 2023 جىلدىڭ شىلدەسى مەن جەلتوقسانى ارالىعىندا جۇمىس بەرۋشىگە اقى تولەپ وقىتقان 77 ادامنىڭ 56-سى عانا جۇمىسقا ورنالاسقان. دەمەك, جۇمىسقا كىرمەگەن 21 ادام ءۇشىن جۇمسالعان 6,6 ملن تەڭگە جەلگە ۇشتى دەگەن ءسوز. مۇنىڭ 3,7 ملن تەڭگەسى – جۇمىسسىزعا, 2,9 ملن تەڭگەسى جۇمىس بەرۋشىگە تولەنگەن. ياعني جۇمىس بەرۋشىنىڭ الاڭىندا وقىتىلعانى ءۇشىن قاراجات تولەندى دەلىنگەن بيۋدجەت قاراجاتى ورىنسىز جۇمسالعان.
مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى جەتكىزۋگە تولەندى دەپ جۇمسالعان 55,7 ملن تەڭگەنىڭ دە قايدا جۇمسالعانى كۇماندى. بۇل قاراجات جالعان قۇجاتتار تولتىرۋ جانە ونداعى شىعىنداردى شەكتەن اسىرا كورسەتۋ ارقىلى قولدى بولعان. سونداي-اق پەتروپاۆل قالاسى مەن مامليۋت, جامبىل اۋداندارىندا ىممەن سويلەسۋگە ۇيرەتۋگە جۇمسالدى دەلىنگەن 8 ملن تەڭگە جالعان قۇجاتتارمەن جەلگە ۇشقان. ويتكەنى اتى-ءجونى مەن قۇجاتتارىنىڭ دەرەكتەرى كورسەتىلگەن ۇيرەتۋشى ماماندار بۇل كەزەڭدە ەل اۋماعىندا تۇرماعان بولىپ شىقتى. قازىر بۇل شىعىنداردى بيۋدجەتكە قايتارۋعا قاتىستى ءىس قوزعالعان.
سونداي-اق قانداستار مەن قونىس اۋدارۋشىلارعا جالعان قۇجاتتار ارقىلى قولداۋ قاراجاتى تولەنگەنى انىقتالعان. ماسەلەن, وبلىستىق ەڭبەك ۇتقىرلىعى ورتالىعى م.جۇماباەۆ اۋدانىنا كوشىپ كەلگەنىن كورسەتسە دە تۇرماعان قونىس اۋدارۋشىعا پاتەر جالداۋى ءۇشىن 414 مىڭ تەڭگە تولەگەن. وسىنداي جاعدايلار پەتروپاۆل قالاسىندا دا ورىن العان. جاسالعان ۇسىنىمداردىڭ نەگىزىندە بۇل قاراجاتتار بيۋدجەتكە قايتارىلىپتى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 2020-2024 جىلدارى جولداردى جوندەۋ مەن جاڭادان سالۋعا 169,4 ملرد تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتى قاراستىرىلعان. وسىنشا قاراجاتتىڭ بولىنگەنىنە قاراماي جولداردىڭ ساپاسى ءالى كۇنگە دەيىن تولىق تۇزەلمەي كەلەدى. جول جوندەۋگە بولىنگەن قاراجاتتىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن تەكسەرۋ بارىسىندا 27 جەمقورلىق فاكتىسى انىقتالعان, وسىعان سايكەس 36 ۇسىنىم جاسالعان. اۋداندىق جانە كەنتىشىلىك جولدارعا 12,4 ملرد تەڭگەگە جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەندە 80 فاكتى بويىنشا تەحنيكالىق باقىلاۋ جاسالماعان. زاڭ بويىنشا تەحنيكالىق باقىلاۋ مامانى قول قويعاندا عانا جول پايدالانۋعا بەرىلەدى. سونداي-اق ءبىر تەحنيكالىق ساراپشى بىرنەشە جولدىڭ قۇرىلىسىن باقىلاۋعا الادى. ءتىپتى 30 جولدى ءبىر ساراپشىنىڭ قاداعالاعانى تۋرالى تولتىرىلعان قۇجات جاسالعان. مۇنداي باقىلاۋلاردىڭ تيىمدىلىگى تومەن بولعاندىقتان جولدىڭ ساپاسى دا ناشار. سايىپ كەلگەندە, بۇدان حالىق جاپا شەگەدى.
كەيبىر جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنىڭ جول جوندەۋ مەن سالۋ جۇمىستارىنا جوسپارلاعان شىعىندارى دا جەمقورلىققا سوقتىرعانى بەلگىلى بولىپ وتىر. مىسالى, ولاردىڭ 2020 جىلدان بەرى 212 ملن تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتىنا جاساتقان 48 جوباسى ءالى كۇنگە دەيىن قولعا الىنباعان. ساپاسىز جوسپارلاۋ جۇمىستارى جول اكتيۆتەرىن ەسەپكە الۋمەن بايلانىستىرىلماعان. پەتروپاۆل قالاسى مەن وبلىستىڭ 10 اۋدانىندا جولداردىڭ پاسپورتى جاسالماعان. سونىڭ كەسىرىنەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جولدىڭ ۇزىندىعى, جالپاقتىعى, جاعدايى تۋرالى دەرەك بىلمەيدى.
مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىندا زاڭناما تالاپتارىن بۇزۋى دا ءجيى كەزدەسەدى. ماسەلەن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى تۋرالى كەلىسىمشارتتار تۇزگەندە كەپىلدىك مەرزىمىن كورسەتپەيدى. سونىڭ كەسىرىنەن مەردىگەرلەر ساپاسىز جۇمىستارعا جول بەرەدى, ال اقاۋلىقتار كەزدەسسە, تۇزەتۋدەن باس تارتىپ جاتادى. ساراپقا سالىنعان كەزەڭدەگى تەكسەرىلگەن 39 كەلىسىمشارتتا 8,1 ملرد تەڭگەگە اتقارىلعان جۇمىس بويىنشا كەپىلدىك مەرزىم كورسەتىلمەگەن. ال 20 كەلىسىمشارتتا كەپىلدىك مەرزىمدى 12 اي دەپ قانا كورسەتكەن.
جول جوندەۋ جۇمىستارىنا قاتىستى ازىرلەنگەن سمەتالىق قۇجاتتاردا كەيبىر قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ باعاسى اسىرىپ كورسەتىلگەن. مىسالى, كەنتىشىلىك جولداردى جوندەۋ بويىنشا 21 جوبانى ورىنداعاندا توسەلەتىن قيىرشىقتاستار كولەمى بەكىتىلگەن نورماتيۆتەن 53,2 تەكشە مەترگە اسىرىپ كورسەتىلگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ قۇنى 208,3 ملن تەڭگەگە ارتىق كەتكەن. وسىنداي جاعداي اقجار اۋدانىنداعى قىزىلتۋ اۋىلىنىڭ ىشكى جولدارى جوندەلگەندە ورىن العان. بارلىعى 7,2 شاقىرىم جولعا 8,1 تەكشە مەتر قيىرشىق تاس توسەلدى دەپ كورسەتىلىپ, 23,9 ملن تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتى ارتىق تولەنگەن. ال نورماعا سايكەس 7,2 شاقىرىمعا 3,6 مىڭ تەكشە مەتر عانا قيىرشىقتاس توسەلەدى.
قازىر سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس دەپارتامەنتىنىڭ مونيتورينگىندە جوندەلىپ جاتقان 33 جول ۋچاسكەسى تۇر. بۇلاردىڭ ىشىندە ءبىرازىنا تولەنگەن قاراجات مولشەرى كۇماندى دەپ سانالادى. بارلىق جوباعا بولىنگەن قاراجات – 73,8 ملرد تەڭگە. بۇگىنگە دەيىن بۇلارعا جەمقورلىققا قارسى كۇرەسكە قاتىسىپ جۇرگەن ۆولونتەرلەر 41 رەت بارىپ, ازىرگە 17 ولقىلىقتى انىقتادى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
