رۋحاني كەلىسىم كەشى

ەسكە سالساق, رۋحاني كەلىسىم كۇنى ەلىمىزدە وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى اتاپ وتىلەدى. مادەني كەش باسىندا وسى بىرلىك پەن تولەرانتتىق مەرەكەسىنىڭ يدەيا اۆتورى, كومپوزيتور, «ما­دەنيەت ارقىلى بەيبىتشىلىك» حا­لىقارالىق قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىر­گەن قايراتكەرى تولەگەن مۇحا­مەدجانوۆ قۇتتىقتاۋ ءسوزىن ارنادى.

اتالعان كەش ەلوردانىڭ كونە ۇجىمىنا اينالعان وركەس­تردىڭ قۇرىلعانىنا 25 جىل تولۋىنا وراي ءوتتى. كونتسەرت­تىڭ ديريجەرى – فيلارمونيا وركەسترىنىڭ كوركەمدىك جەتەك­شىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىر­گەن قايراتكەرى ابزال مۇحيتدين.

كونتسەرت شىمىلدىعىن اتاق­­تى يتاليالىق كومپوزيتور دجۋ­ليو كاچچينيدىڭ «Ave Maria» اتتى شىعارماسى اشتى. ۆوكالدىق پارتيانى «استانا وپەرا» ءسوليسى لەيلا الامانوۆا ورىندادى.

ال ۇلتتىق مۋزىكانى تو­لەگەن مۇحامەدجانوۆتىڭ شى­عارمالارى تانىستىردى. «تۋعان جەر» اسپاپتىق كومپوزيتسياسىن مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى ايىمگۇل بەكباەۆا (دومبىرا) مەن بوتاگوز ءتاشىموۆا (قوبىز) شەبەر ورىندادى. ال «اداجيو» شىعارماسىندا سيم­فو­نيالىق وركەستر مەن سكريپكا ءسوليستى سالتانات ورىنباەۆا اۆتوردىڭ تەرەڭ بەينەسىن جانە ورىنداۋ شەبەرلىگىن جوعارى دەڭگەيدە كورسەتتى.

كەش بارىسىندا فيلارمونيا وركەسترى رومانتيكالىق ءداۋىردىڭ بەلگىلى فرانتسۋز كومپوزيتورى جورج بيزەنىڭ №1 دو ماجور سيمفونياسىن ورىندادى. بيزەنىڭ وركەسترلىك مۋزىكاداعى شەبەرلىگىن دالەلدەيتىن ايتۋلى شىعارمانى ء«جاسوسپىرىم سيمفونياسى» دەپ تە اتايدى. تاريحتان سىر شەرتسەك, سيمفونيا 1855 جىلى بولاشاق ايگىلى كومپوزيتور جورج بيزە پاريج كونسەرۆاتورياسىندا شارل گۋنو كۋرسىندا وقىپ جۇرگەندە, ياعني 17 جاسىندا جازىلعان. كەيىن ء«جاسوسپىرىم سيمفونيا­سى» بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرمەن جوعالىپ, ءتىپتى كومپوزيتوردىڭ ءومىربايانشىلارى دا اۆتوردىڭ مۇنداي شىعارماسىنىڭ بارىن بىلمەگەن. پارتيتۋرانى 1933 جىلى مۋزىكا زەرتتەۋشىسى جان شانتاۆۋان كونسەرۆاتوريانىڭ ارحيۆىنەن تاپقان. ءسويتىپ 1935 جىلى – ارادا 80 جىل وتكەن سوڭ, سيمفونيا العاش رەت بازەلدە فەليكس ۆاينگارتنەردىڭ باسقا­رۋىمەن وركەستردە العاش رەت ورىندالدى. القيسسا.

سونداي-اق كەش بارىسىن­دا وركەستردىڭ نيكولاي ريم­سكي-كورساكوۆتىڭ «شەحە­رازادا» سيمفونيالىق سيۋيتا­­سى كورەرمەننىڭ ەرەكشە ىقى­لاسىنا بولەندى. ايتا كەتەيىك, سيۋيتا ءتورت بولىك­تەن تۇ­رادى: ولار ورتاق كوركەم­دىك ويدى, ەرتەگىلىك سيپات پەن مۋ­زىكالىق بەينەلەردى بىرىكتىرەدى. ماسەلەن, العاشقى بولىگى – «تەڭىز. سيندباد كەمەسى». مۇندا ەكى قاراما-قايشى تاقىرىپ قوزعالادى. ءبىرىنشىسى – جەزدى جانە ىشەكتى اسپاپتاردا وينايتىن سۇلتان شاحرياردىڭ سالتاناتتى ءارى قاھارلى تاقىرىبى. ەكىنشىسى – شەحەرازادانىڭ تاقىرىبى – ارفانىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن سكريپكا ءسوليستىنىڭ ورىنداۋىن­داعى جۇمساق اۋەن شىعىس ورنە­گىنە ۇقسايدى.

سيۋيتانىڭ ەكىنشى بولىگى – «كالەندار-حانزادا تۋرالى حيكايا» شەحەرازادا تاقىرىبىنان باستالادى. كەيىن ول اڭگىمەلەۋدى جاڭا اڭگىمەشىگە بەرىپ, ەرتەگى ىشىندەگى ەرتەگى باستالادى. ال ءۇشىنشى بولىگى «حانزادا مەن حانشايىم» – شىعارمانىڭ ليريكالىق ورتالىعى. مۇندا ءبىز حانزادانىڭ تاقىرىبىن ەستيمىز – بۇل سكريپكالارداعى بىرقالىپتى اۋەن, ال حانشايىم­نىڭ بي اۋەنىندەگى جەڭىل ءارى قوزعا­لىستى تاقىرىبى كلارنەتتىڭ ورىنداۋىندا بەرىلەدى. ءتورتىن­شى بولىگى – «باعداتتاعى مەرەكە» – سيۋيتانىڭ بارلىق تاقىرىپ­تارىن بىرىكتىرەتىن اۋقىمدى فينالى, بارلىق كەيىپكەرلەردى مەرەكەگە جيناعانداي اسەر قالدىرادى.

ابزال ءمۇحيتديننىڭ شەبەر باسشىلىعىمەن سيمفونيالىق وركەستر ريمسكي-كورساكوۆتىڭ ەموتسيالار پاليتراسىن تولىق جەتكىزىپ, كورەرمەندەردىڭ كوڭىلى­نەن شىققانى دۋ-دۋ سوعىل­عان قوشەمەتتەن-اق اڭعارىلدى.

مۋزىكالىق كەش رۋحاني كەلىسىم كۇنى يدەياسىنىڭ تولىق ءمانىن كورسەتە الدى. باعدار­لامادا دا ءتۇرلى شىعارمالار تاڭدالىپ, شەبەر ورىندالدى. ەلىمىز ءار­دايىم وركەنيەتتەر توعىسىندا, شىعىس پەن باتىستىڭ دىندەرى مەن مادەنيەتتەرىنىڭ ديالوگ الاڭى بولعان. وسى داستۇرلەردىڭ مۇراسى رەتىندە رۋحاني, ادامگەرشى­لىك, توزىمدىلىك جانە ءوزارا تۇسىنىس­تىك قالىپتاستى, ولار بۇگىندە ەلىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى بولىپ قالارى ءسوزسىز.