كوگىلدىر كوكشەدەن نۋلى, سۋلى قورعالجىنعا دەيىن كەڭ كوسىلگەن سايىن دالا سىڭسىعان ورمانىمەن دە ەرەكشەلەنەدى. بىلاي قاراعاندا قولدىڭ سالاسىنداي اق قايىڭ مەن ماڭگى جاسىل قاراعاي قاۋلاپ ءوسىپ, ءان مەن جىرعا ارقاۋ بولىپ تۇرعانداي كورىنگەنىمەن, وبلىس اۋماعىنىڭ ورماندى جەرى نەبارى 5 پايىز عانا. مىنە, سوندىقتان جىل سايىن ورمان داقىلدارىن ەگۋ الاڭدارىن مەيلىنشە ۇلعايتۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر. ىلكى زاماننان بەرى يت تۇمسىعى وتپەيتىن ورماندى القاپتاردىڭ تابيعي جاڭارۋىنا قول جەتكىزگەن ءجون.
ءدۇيىم ەل بولىپ قولداعان «تازا قازاقستان» اكتسياسى ورمانعا ءبىرشاما شاراپاتىن الا كەلدى. ەلدى مەكەندەردىڭ ماڭايىنداعى جاسىل ايماق كۇل-قوقىستان تازارىپ, تۇلەپ سالا بەردى. شىن مانىندە بۇل جالپاق جۇرت بولىپ كوڭىل اۋداراتىن كەلەلى ماسەلە-تۇعىن.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا: «قازاقستاننىڭ تابيعاتى وتە باي جانە الۋان ءتۇرلى. الايدا ورمان-توعايلار جەرىمىزدىڭ 5 پايىزىن عانا الىپ جاتىر. تابيعاتتىڭ ءار الۋاندىعىن ساقتاۋ ءۇشىن ءبىز ورمان القاپتارىن كوبەيتۋىمىز قاجەت. بۇل مىندەت ەلىمىزدىڭ تۇراقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى ءۇشىن دە وتە ماڭىزدى. مەن پرەزيدەنت بولىپ سايلانعان كۇننەن باستاپ وسى ماسەلەگە ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلەمىن», دەدى. پرەزيدەنت وزەكتى ماسەلەنى تاپ باسىپ, ناقتى تاپسىرما بەرىپ وتىر. 2020 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا دا ەكى ميللياردتان استام اعاش وتىرعىزۋ مىندەتىن جۇكتەدى.
وڭىردەگى ورمان شارۋاشىلىقتارى 2021 جىلى 1370 گەكتار القاپقا اعاش وتىرعىزۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. العاشقى مەجە – 970 گەكتار. ەل بايلىعىن ەسەلەۋگە بىلەك سىبانا كىرىسكەن ورمانشىلار بۇل تاراپتاعى جوسپاردى 141 پايىزعا ورىنداپ شىقتى. ءسال عانا تاراتىپ ايتاتىن بولساق, 7,6 ميلليون كوشەت ەگىلدى. جوسپار 110 پايىزعا ورىندالدى.
2022 جىلى ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرى 1280 گەكتار القاپقا اعاش كوشەتتەرىن ەگۋدى مەجەلەگەن. بۇل جىلى مەجەلەنگەن جوسپار 222,8 پايىزعا ورىندالدى. ۇيىمشىلدىقپەن اتقارىلعان ءىس ناتيجەلى بولادى ەمەس پە؟ 15,755 ميلليون كوشەت قۇنارلى توپىراقتىڭ توسىنە ورنىعىپ, بوي سالىپ ءوسىپ, كورگەن جاننىڭ كوزىن قۋانتادى. تۇقىم جەتكىلىكتى, القاپ دايىن بولعاننان كەيىن بار جۇمىس تياناقتى اتقارىلىپ, كوزدەلگەن مەجەدەن 1,9 ميلليون دانا كوپ ەگىلدى.
2023 جىلى ءوڭىردىڭ ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرى 2410,8 گەكتار القاپقا كوشەت ەگىپ, جوسپاردى 123,6 پايىزعا ورىندادى. بيىل كوكتەمدە 13,8 ميلليون كوشەت وتىرعىزىلدى. كوشەت ەگۋ جۇمىستارى ىلعالى مول, كوشەتتىڭ تەز جەرسىنىپ, بوي سالىپ وسەتىن قولايلى ماۋسىمى قوڭىر كۇزدە دە جالعاسىن تابادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ورمان قورىنا ەكى ميلليارد كوشەت ەگۋ جونىندەگى تاپسىرماسى 2027 جىلعا دەيىن ۇزارتىلىپ وتىر. الداعى جەتى جىل ىشىندە اتقارىلاتىن بار جۇمىس ەكشەلگەن. 2025-2027 جىلدارى 15 مىڭ گەكتار القاپقا 99 ميلليون اعاش كوشەتى ەگىلمەك.
سوڭعى جىلدارى ششۋچينسك-بۋراباي كۋرورتتى ايماعىن باسىپ وتەتىن كۇرە جولدىڭ بويىندا ءوسىپ كەلە جاتقان جاسىل بەلدەۋ وكپەك جولاۋشىنىڭ عانا ەمەس, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ دا ماقتانىشىنا اينالعان. 2021 جىلدان باستاپ ءوڭىردىڭ ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرى 2,6 مىڭ گەكتار القاپقا اعاش كوشەتتەرىن وتىرعىزدى. يگىلىگىن ەل كورىپ وتىر. سىڭسىعان ورماننىڭ ءىشى فلورا مەن فاۋناعا باي. ىرگەدەگى ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى جاز بويى جيدەك تەرىپ, جەڭسىك اس – ساڭىراۋقۇلاق جينايدى. دارقان دالانىڭ سىيىن اجەتكە جاراتىپ, جول بويىنداعى ساۋدا سورەلەرىندە ساتىپ, تابىس تاۋىپ وتىرعاندار از ەمەس. دەمەك, «جاسىل ورمان – ەل قازىناسى» دەگەن قاناتتى ءسوزدىڭ شىندىق ەكەندىگى داۋ تۋدىرمايدى.
ورمان قورىن مولايتۋعا ەڭ الدىمەن تۇقىم قاجەت. بۇل تاراپتا ءتاپ-ءتاۋىر جەتىستىك بار. باسقارماعا قاراستى 13 ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ ارقايسىندا ءبىر-بىردەن تۇقىمباق بار. اقكول, كىشى تۇكتى, مارالدى ورمان شارۋاشىلىقتارىندا تۇراقتى تۇقىمباقتار قاجەتتى كوشەتپەن قامتاماسىز ەتسە, 10 ۋاقىتشا تۇقىمباقتا قىرۋار كوشەت وسىرىلەدى. جىل سايىن ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىنىڭ وسى تۇقىمباقتارىندا 1-2 جىلدىق 10 ميلليوننان استام كوشەت دايىندالادى. 15 مىڭنان استام اعاش-بۇتا تۇقىمداس ءۇش جىلدىق كوشەتتەر دە كادەگە جاراتىلىپ جاتىر. تۇقىمباقتاردا نەگىزىنەن قاراعاش, قايىڭ, ۇيەڭكى, الما اعاشى ءتارىزدى كوشەت تۇرلەرى بار. سانىن كوبەيتۋمەن بىرگە ساپالىق سيپاتتاماسىنا دا نازار اۋدارىلادى. 2013 جىلدان بەرى رەسەيدىڭ تۇمەن وڭىرىندەگى «احمەچەت» تالىمباعىنان تەز وسەتىن, ساندىك تۇقىم تۇرلەرى ساتىپ الىنىپ وتىر. وسىنداي ىزدەنىستىڭ ارقاسىندا تالىمباقتارداعى كوشەت تۇرلەرى جىل وتكەن سايىن كوبەيىپ كەلەدى.
جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ دە باتىل قولعا الىنعان. ءبىر عانا مىسال كەلتىرە كەتەلىك. 2015 جىلى اقكول ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەسىندە زاماناۋي تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەسى قولدانىسقا ەنگىزىلدى. جالپى اۋدانى 51 گەكتاردى قۇرايتىن تۇقىمباق قايتا جاڭعىرتىلىپ, ءتيىمدى جۇمىس ىستەي باستادى. جاعىمدى جاڭالىقتىڭ ەرەكشەلىگى – كوشەتتەردى سۋارۋ كەزىندە سۋدى 70 پايىزعا دەيىن ۇنەمدەۋگە بولادى. 1972 جىلدان بەرى ۇزبەي جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان, جالپى اۋدانى 51 گەكتار بولاتىن كىشى تۇكتى ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەسىنىڭ تالىمباعىندا 2013 جىلى سۋارۋ جەلىسى ورناتىلدى. تالىمباقتىڭ قورشاۋى قايتا جاڭعىرتىلدى. 2017 جىلى جابىق جەردە اعاش, بۇتا كوشەتتەرىن وتىرعىزۋعا ارنالعان جىلىجاي سالۋ قولعا الىندى. الداعى جوسپار دا تولىمدى. وبلىس بيۋدجەتىنىڭ ەسەبىنەن جالپى اۋدانى 86 گەكتار القاپتى قۇرايتىن ەكى تۇراقتى ورمان تالىمباعىن سالۋعا قاتىستى قۇجاتتار ازىرلەنىپ جاتىر. ولاردىڭ ءبىرى زەرەندى اۋدانىندا, ەكىنشىسى اتباسار اۋدانىندا ورنالاسپاق.
تاپسىرما ورىندالا باستاعالى قولعا الىنعالى 300-دەن استام ماۋسىمدىق جۇمىس ورىندارى اشىلدى. بۇل دا جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا ءتيىمدى جاي. ويعا العان شارۋا وڭىنان وڭعارىلاتىن بولسا, سايىن دالانىڭ ءسانى كىرىپ-اق قالاتىنى ءسوزسىز.
اقمولا وبلىسى
