م.اشىمباەۆ جاھاندىق دامۋدىڭ قازىرگى كەزەڭى گەوساياسي شيەلەنىستەرمەن جانە حالىقارالىق قاتىناستارداعى تۇراقسىزدىقپەن قاتار كەلىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. مۇنداي جاعداي قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋدە ورتا دەرجاۆالاردىڭ ءرولى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرا تۇسەدى.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ فورۋمنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا ورتا ەلدەردىڭ ارتىپ كەلە جاتقان رولىنە جان-جاقتى توقتالدى. نەگىزىنەن ءىرى دەرجاۆالاردىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ كەلگەن ورتا ەلدەر بۇگىندە ايماقتىق جانە جاھاندىق تۇراقتىلىق پەن الەمنىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋدە الدىڭعى قاتارعا شىعىپ وتىر. بۇل ولاردىڭ يكەمدىلىگىنە, ديالوگكە بەيىمدىلىگىنە جانە سىندارلى ءوزارا ءىس-قيمىلىنا قاتىستى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. كەيىنگى جىلدارى قازاقستان وزەكتى جاھاندىق جانە وڭىرلىك پروبلەمالاردى جەڭىلدەتۋگە كونسترۋكتيۆتى ءوزارا ءىس-قيمىل مەن ىنتىماقتاستىق ساياساتىن دارىپتەپ كەلەدى. بىزدە جاھاندىق كۇن ءتارتىبىن ىلگەرىلەتۋدە جانە وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدە ورتا دەرجاۆالاردىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ءتيىمدى بولا الاتىنىن كورسەتەتىن ناقتى ناتيجەلەر دە بار», دەدى سەنات توراعاسى.
م.اشىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇرىنعى تاسىلدەر مەن ينستيتۋتتار وزدەرىنىڭ تيىمسىزدىگىن كورسەتكەن قازىرگى جاعدايدا الەمگە ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا فورماتى مەن قاقتىعىستاردىڭ الدىن الاتىن جانە ولاردى وڭ شەشەتىن تىڭ تەتىكتەر قاجەت. وسىعان وراي پالاتا سپيكەرى قازاقستاننىڭ ديالوگتى نىعايتۋ جانە الەمنىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى باستامالارىنا ەرەكشە نازار اۋداردى.
«قازاقستان 20 جىلدان اسا ۋاقىت بويى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن وتكىزىپ كەلەدى. بۇل باستاما وسى ۋاقىت ىشىندە ديالوگ مادەنيەتىن دارىپتەۋ جانە كەدەيلىك, تەڭسىزدىك, ەكسترەميزم, كسەنوفوبيا, جاھاندىق جىلىنۋ سياقتى ورتاق پروبلەمالار مەن سىن-قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋ جولىندا ءدىن ليدەرلەرىنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرەتىن پارمەندى تەتىككە اينالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ يدەيالارىن ىلگەرىلەتۋ, ءوزارا سىيلاستىق پەن ىنتىماقتاستىق مادەنيەتىن نىعايتۋ جونىندەگى كۇش-جىگەرى ارقىلى VII سەزدە الەمنىڭ رۋحاني كوشباسشىلارى ءبىر ۇستەل باسىنا جينالىپ, ورتاق مۇددە جولىندا بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋ ماسەلەسىن تالقىلاۋعا مۇمكىندىك الدى. وتكەن اپتادا ءبىز دىنارالىق ديالوگتىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاۋعا ارنالعان جاس ءدىني ليدەرلەردىڭ العاشقى فورۋمىن وتكىزدىك. قازاقستان كەيىنگى جىلدارى مەملەكەتارالىق جانە باسقا دا جانجالداردى شەشۋگە بەلسەندى قاتىسىپ كەلەدى. وسىلايشا, ەلىمىز قازىردىڭ وزىندە جاۋاپتى مەملەكەت رەتىندە الەمنىڭ تۇراقتى جانە قاۋىپسىز دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسىپ وتىر. بۇل ورايدا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ۇستانىمدارى وتە ۇقساس ەكەنىن دە ايتا كەتكەن ابزال», دەدى م.اشىمباەۆ.
سەنات توراعاسى حالىقارالىق ماسەلەلەردە ورتالىق ازيا وڭىرلەرىنىڭ سۋبەكتيۆتىلىگى ارتىپ كەلە جاتقانىن دا تىلگە تيەك ەتتى. سونداي-اق ايماقتاعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدىڭ نەگىزگى تەتىكتەرىنە نازار اۋداردى. بۇل رەتتە پارلامەنتارالىق ءوزارا ءىس-قيمىل جانە بارلىق مۇددەنى كوزدەيتىن سالالارداعى بايلانىستاردى نىعايتۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى.
«قازىرگى تاڭدا پارلامەنتتىك ديپلوماتيا وڭىرلىك كۇن ءتارتىبىن ىلگەرىلەتۋدىڭ جانە ايماقتىق كووپەراتسيانىڭ قۇقىقتىق بازاسىن نىعايتۋدىڭ كاتاليزاتورىنا اينالىپ كەلەدى. ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا بيزنەس, سۋ جانە گۋمانيتارلىق سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋدىڭ ماڭىزى زور. اتالعان باعىتتا كولىك دالىزدەرىن دە دامىتۋ وزەكتى بولىپ قالىپ وتىر. ايماق ورتاق تاريحي جانە مادەني قۇندىلىقتارعا تابان تىرەۋ ارقىلى جاڭا كۇش پەن بىرلىككە يە بولادى. ءوزارا سىيلاستىق, سەنىم جانە پراگماتيزم قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن ءبىزدىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىمىز ورتالىق ازيانىڭ الەمنىڭ قارقىندى دامىعان, ءوسىپ-وركەندەگەن, بولاشاعى زور وڭىرلەردىڭ بىرىنە اينالۋىنا جول اشادى دەپ سەنەمىن», دەدى م.اشىمباەۆ.
ءىس-شاراعا وتاندىق جانە شەتەلدىك جەتەكشى تالداۋ ورتالىقتارىنىڭ باسشىلارى, زەرتتەۋشىلەر, ساراپشىلار مەن ديپلوماتتار قاتىستى. فورۋم بارىسىندا وزبەكستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ستراتەگيالىق جانە وڭىرارالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەلدور اريپوۆ, تاجىكستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى شاريفزودا سايدحوميد جانە «Caspian Policy Center»-ءدىڭ (اقش) كاسپي ماسەلەلەرى جونىندەگى اعا عىلىمي قىزمەتكەرى ەريك رۋدەنشيولد ءسوز سويلەدى.
جالپى, 16-17 قازان كۇندەرى استانا حالىقارالىق فورۋمى اياسىندا «قۇبىلمالى جاھاندىق تارتىپتەگى ورتا دەرجاۆالار: قاۋىپسىزدىكتى, تۇراقتىلىقتى جانە ورنىقتى دامۋدى نىعايتۋ» تاقىرىبىنا ارنالعان العاشقى Astana Think Tank Forum-2024 فورۋمى ءوتتى. ءىس-شارانى پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ۇيىمداستىردى. ەكى كۇنگە جالعاسقان فورۋمدا حالىقارالىق ساراپشىلار اتلانت مۇحيتىنان تىنىق مۇحيتىنا دەيىنگى كەڭىستىكتەگى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ گەوساياسي, ەكونوميكالىق جانە ستراتەگيالىق اسپەكتىلەرىنە نازار اۋداردى.
